Tau Zero

Tau Zero – amerykańska powieść z gatunku hard science fiction autorstwa pisarza Poula Andersona. Utwór oparty został na opowiadaniu To Outlive Eternity, opublikowanym w czasopiśmie „Galaxy Science Fiction” w 1967. Po raz pierwszy ukazał się w formie książkowej w 1970 nakładem Doubleday. Książka stanowi klasyczny przykład tzw. „twardej” fantastyki naukowej, gdyż jej fabuła zdominowana jest przez futurystyczną technologię opartą na rzeczywistych zasadach fizyki. Powieść była nominowana do Nagrody Hugo dla najlepszej powieści w 1971. Grafikę na okładkę pierwszego wydania przygotowała Anita Siegel.

Fabuła

Powieść opisuje podróż „Leonory Christine”, statku z pięćdziesięcioma osobami na pokładzie, zmierzającego do układu gwiazdy Beta Virginis. Dzięki Napędowi Bussara statek może osiągnąć prędkość zbliżoną do prędkości światła, dzięki czemu lot ma trwać 33 lata, ale przez wzgląd na relatywistyczną dylatację czasu dla załogi ma być to zaledwie pięć lat. Awaria napędu powoduje, że hamowanie statku staje się niemożliwe i przyśpiesza on coraz bardziej.

Polskie wydanie

Polskie wydanie ukazało się w 2025 nakładem wydawnictwa Vesper w ramach serii Wymiary jako omnibus, wraz z dziełem Korytarze czasu (ISBN 978-83-8408-012-2, pełny tytuł: Tau Zero. Korytarze czasu). Książkę tłumaczył Tomasz Chyrzyński.

Pochodzenie tytułu

Tytuł powieści pochodzi od wartości współczynnika dylatacji czasu tau (${\displaystyle \tau }$), gdzie ${\displaystyle \tau ={\sqrt {1-v^{2}/c^{2}}}}$ gdzie ${\displaystyle v}$ oznacza prędkość statku, a ${\displaystyle c}$ prędkość światła. Przy danej prędkości czas, który upływa na nieprzyspieszającej Ziemi, można pomnożyć przez współczynnik tau, aby otrzymać czas odczuwany na pokładzie statku. Innymi słowy, jak pisze Anderson, „im bardziej [prędkość statku] zbliża się do [prędkości światła], tym bardziej tau zbliża się do zera”, a więc tym więcej czasu upływa poza statkiem w porównaniu z czasem na jego pokładzie. Statek w powieści miał osiągnąć wartość tau równą 0,015, jednak w miarę dalszego przyspieszania ponad pierwotny plan wartość ta maleje jeszcze bardziej.

Takie użycie symbolu tau jest w pewnym stopniu nietypowe. W fizyce symbol ${\displaystyle \tau }$ jest częściej używany do oznaczania całkowitego czasu własnego (czasu mierzonego przez poruszający się zegar), dlatego „współczynnik tau” Andersona odpowiada temu, co konwencjonalnie zapisywano by jako: ${\displaystyle d\tau /dt}$. Fizycy preferują również stosowanie symbolu gamma (${\displaystyle \gamma }$) do oznaczania czynnika Lorentza w dylatacji czasu, który w terminologii Andersona byłby równy: ${\displaystyle 1/\tau }$.

Odbiór

Rafał Śliwiak w recenzji dla miesięcznika „Nowa Fantastyka” zauważa, że kluczowe dla bohaterów powieści okazują się relacje międzyludzkie i ich umiejętne kształtowanie. Według niego wykreowane przez autora postacie są wielowymiarowe. Roman Ochocki w recenzji dla portalu Katedra zauważył, że powieść jest odporna na dezaktualizację między innymi przez brak dokładnych opisów mechaniki działania statku kosmicznego. Uznaje, że Tau Zero przedstawia naukowe podejście do upływu i pomiaru czasu. Adam Skalski piszący dla tego samego portalu uważa przedstawienie dylatacji czasu w powieści za dość naiwne. Zwraca uwagę, że Anderson zastanawia się nad wpływem świadomości całkowicie odmiennego upływu czasu na psychikę załogi. Związki uczuciowe i erotyczne traktowane są przez autora jako środek terapeutyczny, a działania konstabla Raymonda, mające na celu ustabilizowanie emocji załogi statku uznaje za odpowiednik socjomechanizmów występujących w Fundacji Asimova.

Tłumaczenia

Powieść została przetłumaczona na co najmniej 7 języków innych niż język polski.

Upamiętnienie

Istnieje Tau Zero Foundation – organizacja będąca następcą programu NASA Breakthrough Propulsion Physics Program(inne języki), nazwana na cześć powieści Tau Zero.

Przypisy