Tay Bridge

Tay Bridge
Ilustracja
Tay Bridge widziany z północnego brzegu
Długość całkowita

3264 m

Państwo

 Wielka Brytania

Kraj

 Szkocja

Miejscowość

Dundee, Wormit(inne języki)

Podstawowe dane
Przeszkoda

Firth of Tay

Liczba torów

2

Liczba przęseł

86

Data budowy

1878

Data zburzenia

1879

Data odbudowy

1887

Położenie na mapie Szkocji
Mapa konturowa Szkocji, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Tay Bridge”
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii
Mapa konturowa Wielkiej Brytanii, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Tay Bridge”
Położenie na mapie Fife
Mapa konturowa Fife, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Tay Bridge”
Położenie na mapie Dundee
Mapa konturowa Dundee, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Tay Bridge”
Ziemia56°26′13″N 2°59′16″W/56,436944 -2,987778
Multimedia w Wikimedia Commons

Tay Bridge – most kolejowy we wschodniej Szkocji (Wielka Brytania) nad zatoką Firth of Tay, łączący Dundee na północnym brzegu ze wsią Wormit(inne języki) na brzegu południowym. Przez most prowadzi główna linia kolejowa z Edynburga do miast północno-wschodniej Szkocji – Dundee i Aberdeen.

Most ma 3264 m długości i 86 przęseł. Był najdłuższym mostem kolejowym w Wielkiej Brytanii do 2025 roku, kiedy ukończono Colne Valley Viaduct(inne języki) na linii High Speed 2(inne języki).

Obecnie istniejący most, otwarty w 1887 roku, zastąpił wcześniejszą konstrukcję z 1878 roku, która rok później zawaliła się podczas sztormu. Jest zabytkiem klasy A (najwyższej).

Historia

Wcinająca się głęboko w ląd zatoka Firth of Tay przez wieki stanowiła istotną przeszkodę dla transportu między północno-wschodnią a południową Szkocją. Od średniowiecza przemierzały ją promy.

W latach 40. XIX wieku wybudowano pierwszą linię kolejową, która połączyła Dundee z resztą sieci krajowej. Prowadziła ona wzdłuż północnego brzegu zatoki, do położonego na zachód Perth. Od 1851 roku alternatywę dla niej stanowiły promy kolejowe kursujące między Broughty Ferry (na wschód od Dundee) a Tayport, dokąd docierała bardziej bezpośrednia linia kolejowa z Edynburga. Linie te należały do konkurujących ze sobą spółek kolejowych.

Spółka North British Railway(inne języki), zarządzająca promami kolejowymi oraz linią z Tayport do Edynburga, od 1862 roku postulowała budowę mostu przez zatokę. Ze względu na zastrzeżenia zgłaszane przez Caledonian Railway(inne języki), właściciela linii do Perth, parlament brytyjski zaaprobował jego budowę dopiero w 1870 roku.

Most zbudowano w latach 1871–1878 według projektu Thomasa Boucha(inne języki). Był to most kratownicowy(inne języki) o konstrukcji żelaznej na fundamentach murowanych, z 85 przęsłami. Kratownice znajdowały się pod pokładem mostu, z wyjątkiem jego środkowej części, gdzie umieszczono je ponad pokładem dla zwiększenia prześwitu na potrzeby żeglugi. Przez most prowadził pojedynczy tor kolejowy. Jego otwarcie skróciło czas podróży koleją przez zatokę o godzinę.

Otwarcie mostu spotkało się z wielkim zainteresowaniem opinii publicznej. Wśród osobistości, które przybyły go podziwiać znaleźli się były prezydent Stanów Zjednoczonych Ulysses S. Grant, cesarz Brazylii Piotr II oraz książę Leopold, syn królowej Wiktorii. Sama królowa przemierzyła most w lecie 1879 roku w drodze do posiadłości Balmoral, wkrótce nadając Bouchowi za zasługi tytuł rycerski.

28 grudnia 1879 roku podczas silnego sztormu środkowa część mostu runęła do wody, wraz ze znajdującym się na nim pociągiem. W katastrofie zginęło około 75 osób. Komisja badająca okoliczności wypadku ustaliła, że przyczyną zawalenia mostu były wady konstrukcyjne, w szczególności niewystarczająca wytrzymałość żelaznych filarów. Bouch został uznany za głównego odpowiedzialnego katastrofy, on sam zmarł wkrótce po publikacji raportu.

W latach 1882–1887 most odbudowano zgodnie z projektem Williama Henry′ego Barlowa(inne języki). Nowy most ulokowano około 20 m na zachód od pierwotnej lokalizacji, a jego konstrukcja pod wieloma względami bazuje na projekcie Boucha; do jego budowy wykorzystano niezniszczone kratownice starego mostu. Zasadniczą różnicą względem pierwotnej konstrukcji są masywne, żelazne filary oparte na wypełnionych cementem żelaznych kesonach. Most jest również szerszy od pierwowzoru – prowadzą nim dwa tory kolejowe.

W 1966 roku w sąsiedztwie mostu otwarto drugi, przeznaczony dla ruchu drogowego – Tay Road Bridge(inne języki).

 

Galeria

Uwagi

  1. ↑ Linia ta przekraczała również zatokę Firth of Forth, początkowo również za pośrednictwem promów kolejowych, a od 1890 roku mostem Forth Bridge.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Tay bridges. Institution of Civil Engineers. [dostęp 2025-11-02]. (ang.).
  2. 1 2 Tay Railway Bridge. trove.scot. [dostęp 2025-11-02]. (ang.).
  3. ↑ David Shirres: Painting the Tay Bridge. RailEngineer, 2012-11-05. [dostęp 2025-11-02]. (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 The history of the Tay Bridge, Dundee. NetworkRail. [dostęp 2025-11-02]. (ang.).
  5. ↑ Aimee Dexter: HS2 finishes 'UK's longest railway bridge'. BBC News, 2025-09-10. [dostęp 2025-11-02]. (ang.).
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 John Cannon: The Oxford Companion to British History. Oxford University Press, 2002, s. 908. ISBN 978-0-19-860872-1. (ang.).
  7. 1 2 Tayport. Undiscovered Scotland. [dostęp 2025-11-02]. (ang.).
  8. 1 2 Jack Simmons, Gordon Biddle: The Oxford Companion to British Railway History. Oxford University Press, 1997, s. 132, 167. ISBN 978-0-19-211697-0. (ang.).
  9. 1 2 3 Marion K. Pinsdorf, Engineering Dreams Into Disaster: History of the Tay Bridge, The Business History Conference, s. 495–497 (ang.).