Tegula (anatomia)

Tegula, pokrywka skrzydłowa (łac. tegula, hypopterum, paraptera) – skleryt w przednio-nasadowej części skrzydła niektórych owadów uskrzydlonych.

Tegula jest najbardziej w przód wysuniętym sklerytem skrzydłowym, położonym bardziej proksymalnie niż płytka humeralna. Gdy jest zredukowana, leży w błonie skrzydła pomiędzy wspomnianą płytką a tergum tułowia. Częściej jednak jest silniej rozwinięta, o formie oszczecinionej poduszeczki lub łuskowatego, płaskiego lub wypukłego płata, przykrywającego przednią część nasady skrzydła. W tej ostatniej formie służy ona ochronie nasady skrzydła przed uszkodzeniami. Tegula może być połączona stawowo z płytką humeralną.

Tegule na skrzydłach pierwszej pary (łac. tegulae mesothoracicae) są dobrze rozwinięte u błonkówek, motyli i muchówek, ale występują też m.in. u wojsiłek, chruścików, widelnic i skorków. Tegule skrzydeł drugiej pary (łac. tegulae metathoracicae) są spotykane rzadziej, występują np. u widelnic i skorków. U chrząszczy tegul brak zupełnie.

Motyle

U motyli tegule mają postać pustej w środku wypustki oskórka sterczącej ponad nasadą przedniego skrzydła na błoniastej szypułce i zakrzywionej wzdłuż owej nasady. W podstawowym planie budowy jest ona umiarkowanej wielkości, ale u większości linii rozwojowych uległa znacznemu powiększeniu. Jej tylna, położona ponad nasadą skrzydeł część może być znacznie wydłużona. Typowo szypułka teguli leży wyraźnie powyżej jej brzusznej krawędzi, zwykle w pobliżu jej środka, ale wśród motyli dziennych powszechnie występują tegule o szypułce stycznej do krawędzi brzusznej. Wewnętrzna ścianka teguli jest naga i błoniasta, natomiast zewnętrzna jest mniej lub bardziej zesklerotyzowana i porastają ją łuski blaszkowate, łopatowate, włosowate lub kilku typów, czasem wyraźnie zabarwione. Od strony tułowia podparcie dla tegul stanowią specjalne struktury tergitu, tj. płytki tegularne (ang. tegular plates), wsparte z kolei na ramionach tegularnych (ang. tegular arms).

Tegule motyli są strukturami unerwionymi, ale rola nerwów nie została dokładnie poznana. Przypuszcza się mechanorecepcję lub propriorecepcję. U barciakowatych tegule uczestniczą w wydawaniu dźwięków (strydulacji).

Przypisy

1 2 3 4 Ryszard Szadziewski, Przemysław Trojan: Nadgromada: owady s.l. – insecta s.l. (sześcionogi – Hexapoda). W: Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 61-64, 484.
↑ Jerzy S. Dąbrowski: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyty 14-15. Ślimakówki – Limacodidae, kraśniki – Zygaenidae. Toruń: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1998.
1 2 Andrzej Samuel Kostrowicki: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyt 43a. Sówki – Noctuidae. Wstęp i podrodzina Cuculliinae. Warszawa: PWN, Polski Związek Entomologiczny, 1956, s. 4.
↑ Zbigniew Schnaider: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyt 10. Trociniarkowate – Cossidae. Warszawa: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1978, s. 4.
1 2 3 4 5 6 7 Gordon Gordh, David Headrick: A Dictionary of Entomology. CABI Publishing, 2001, s. 910-911.
1 2 X: The Wings. W: R. E. Snodgrass: Principles of Insect Morphology. Cornell University Press, 1935.
1 2 Armand R. Maggenti, Scott Lyell Gardner: Online Dictionary of Invertebrate Zoology. 2005, s. 892.
1 2 3 4 Lepidoptera, Moths and Butterfiles. Vol 2: Morphology, Physiology, and Development. Niels P. Kristensen (red.). Berlin, Nowy Jork: Walter de Gruyter & Co., 2003, s. 85, seria: Handbook of Zoology.

[Blaszak-1] 1 2 3 4 Ryszard Szadziewski, Przemysław Trojan: Nadgromada: owady s.l. – insecta s.l. (sześcionogi – Hexapoda). W: Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 61-64, 484.

[Dąbrowski-2] Jerzy S. Dąbrowski: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyty 14-15. Ślimakówki – Limacodidae, kraśniki – Zygaenidae. Toruń: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1998.

[Kostrowicki-3] 1 2 Andrzej Samuel Kostrowicki: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyt 43a. Sówki – Noctuidae. Wstęp i podrodzina Cuculliinae. Warszawa: PWN, Polski Związek Entomologiczny, 1956, s. 4.

[Schnaider-4] Zbigniew Schnaider: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyt 10. Trociniarkowate – Cossidae. Warszawa: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1978, s. 4.

[doe-5] 1 2 3 4 5 6 7 Gordon Gordh, David Headrick: A Dictionary of Entomology. CABI Publishing, 2001, s. 910-911.

[Snodgrass-6] 1 2 X: The Wings. W: R. E. Snodgrass: Principles of Insect Morphology. Cornell University Press, 1935.

[Maggenti&Gardner-7] 1 2 Armand R. Maggenti, Scott Lyell Gardner: Online Dictionary of Invertebrate Zoology. 2005, s. 892.

[Kristensen-8] 1 2 3 4 Lepidoptera, Moths and Butterfiles. Vol 2: Morphology, Physiology, and Development. Niels P. Kristensen (red.). Berlin, Nowy Jork: Walter de Gruyter & Co., 2003, s. 85, seria: Handbook of Zoology.