Tlenek fosforu

Tlenek fosforu
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
konst.	tlenek fosforu, tlenek fosforu(2+), tlenek fosforu(II)
podst.	oksofosfanyl
addyt.	oksydofosfor(•)
	Inne nazwy i oznaczenia
	monotlenek fosforu
	Ogólne informacje
Wzór chemiczny	PO
• zapis Hilla	OP
Masa molowa	46,97 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	14452-66-5; 12640-86-7
PubChem	6857426
SMILES
	O=[P]
InChI
	InChI=1S/OP/c1-2
	InChIKey
	LFGREXWGYUGZLY-UHFFFAOYSA-N
	Podobne związki
Podobne związki	tlenek azotu, tlenki fosforu
	Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tlenek fosforu, nazwa Stocka: tlenek fosforu(II), PO – nietrwały nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków fosforów, w którym fosfor występuje na II stopniu utlenienia.

Ma jeden niesparowany elektron (jest rodnikiem), jest niestabilny i bardzo reaktywny. Ze względu na nietrwałość nie został wyizolowany w czystej postaci. Powstaje obok innych tlenków fosforu podczas powolnego utleniania białego fosforu na powietrzu (bierze udział w reakcjach powodujących chemiluminescencję tego pierwiastka), a także w wyniku rozkładu innych związków fosforu (POCl₃, P₂O₅) poddanych działaniu niskotemperaturowych wyładowań elektrycznych, np. w rurce Geisslera lub umieszczonych w łuku elektrycznym. Inne metody jego tworzenia to np. niskotemperaturowe spalanie par białego fosforu w strumieniu powietrza rozcieńczonego za pomocą CO₂ lub reakcja białego fosforu z tlenem lub ozonem w matrycy zestalonego argonu, poddanych działaniu plazmy powstającej podczas wyładowań o częstotliwości mikrofalowej (z wykorzystaniem mikrofalowych generatorów plazmy) lub ablacji laserowej.

Identyfikuje się go za pomocą metod spektralnych. Ma bardzo bogate widmo, od dalekiego ultrafioletu do dalekiej podczerwieni i mikrofal. W spektroskopii w podczerwieni daje charakterystyczne pasmo przy 1218,3 cm⁻¹. Analizę przeprowadza się bezpośrednio w fazie gazowej lub w fazie stałej, wiążąc produkt w matryce zestalonego argonu.

Poza Ziemią został wykryty w 2007 r. na VY Canis Majoris, jako pierwszy związek fosforu w przestrzeni kosmicznej zawierający wiązanie fosfor–tlen (wcześniej zaobserwowano HC≡P, P≡N, PH₃ i CP).

Przypisy

1 2 Neil G.N.G. Connelly Neil G.N.G., TureT. Damhus TureT., Richard M.R.M. Hartshorn Richard M.R.M., Alan T.A.T. Hutton Alan T.A.T., Nomenclature of Inorganic Chemistry. IUPAC Recommendations 2005 (Red Book), International Union of Pure and Applied Chemistry, RSC Publishing, 2005, s. 324, ISBN 978-0-85404-438-2 (ang.).
↑ R.D.R.D. Verma R.D.R.D., M.N.M.N. Dixit M.N.M.N., The D and D′ states of the PO molecule, „Canadian Journal of Physics”, 46 (18), 1968, s. 2079–2086, DOI: 10.1139/p68-555 (ang.).
1 2 3 YahiaY. Moussaoui YahiaY., OuridaO. Ouamerali OuridaO., George R. DeG.R.D. Maré George R. DeG.R.D., Properties of the phosphorus oxide radical, PO, its cation and anion in their ground electronic states: comparison of theoretical and experimental data, „International Reviews in Physical Chemistry”, 22 (4), 2003, s. 641–675, DOI: 10.1080/01442350310001617011 (ang.).
1 2 KarlK. Rumpf KarlK., Über die Lenchterscheinungen bei der kalten Oxydation des Phosphors und die Bestimmung der Dissoziationsenergie des PO, „Zeitschrift für Physikalische Chemie”, 38B (1), 1938, DOI: 10.1515/zpch-1938-3839 (niem.).
1 2 RobertR. Withnall RobertR., LesterL. Andrews LesterL., Infrared spectra of oxygen atom-phosphine reaction products trapped in solid argon, „The Journal of Physical Chemistry”, 92 (16), 1988, s. 4610–4619, DOI: 10.1021/j100327a012 (ang.).
1 2 LesterL. Andrews LesterL., RobertR. Withnall RobertR., Matrix reactions of oxygen atoms with P₄. Infrared spectra of P₄O, P₂O, PO and PO₂, „Journal of the American Chemical Society”, 110 (17), 1988, s. 5605–5611, DOI: 10.1021/ja00225a001 (ang.).
↑ ZofiaZ. Mielke ZofiaZ., MatthewM. McCluskey MatthewM., LesterL. Andrews LesterL., Matrix reactions of P₂ and O₃ molecules, „Chemical Physics Letters”, 165 (2–3), 1990, s. 146–154, DOI: 10.1016/0009-2614(90)85420-H (ang.).
↑ DidierD. Despois DidierD., Phosphorus Monoxide, [w:] MurielM. Gargaud i inni red., Encyclopedia of Astrobiology, Berlin–Heidelberg: Springer, 2011, s. 1229–1230, DOI: 10.1007/978-3-642-11274-4_1889, ISBN 978-3-642-11271-3 (ang.).

[RB-1] 1 2 Neil G.N.G. Connelly Neil G.N.G., TureT. Damhus TureT., Richard M.R.M. Hartshorn Richard M.R.M., Alan T.A.T. Hutton Alan T.A.T., Nomenclature of Inorganic Chemistry. IUPAC Recommendations 2005 (Red Book), International Union of Pure and Applied Chemistry, RSC Publishing, 2005, s. 324, ISBN 978-0-85404-438-2 (ang.).

[Verma68-2] R.D.R.D. Verma R.D.R.D., M.N.M.N. Dixit M.N.M.N., The D and D′ states of the PO molecule, „Canadian Journal of Physics”, 46 (18), 1968, s. 2079–2086, DOI: 10.1139/p68-555 (ang.).

[Moussaoui-3] 1 2 3 YahiaY. Moussaoui YahiaY., OuridaO. Ouamerali OuridaO., George R. DeG.R.D. Maré George R. DeG.R.D., Properties of the phosphorus oxide radical, PO, its cation and anion in their ground electronic states: comparison of theoretical and experimental data, „International Reviews in Physical Chemistry”, 22 (4), 2003, s. 641–675, DOI: 10.1080/01442350310001617011 (ang.).

[Rumpf-4] 1 2 KarlK. Rumpf KarlK., Über die Lenchterscheinungen bei der kalten Oxydation des Phosphors und die Bestimmung der Dissoziationsenergie des PO, „Zeitschrift für Physikalische Chemie”, 38B (1), 1938, DOI: 10.1515/zpch-1938-3839 (niem.).

[Withnall-5] 1 2 RobertR. Withnall RobertR., LesterL. Andrews LesterL., Infrared spectra of oxygen atom-phosphine reaction products trapped in solid argon, „The Journal of Physical Chemistry”, 92 (16), 1988, s. 4610–4619, DOI: 10.1021/j100327a012 (ang.).

[Andrews-6] 1 2 LesterL. Andrews LesterL., RobertR. Withnall RobertR., Matrix reactions of oxygen atoms with P₄. Infrared spectra of P₄O, P₂O, PO and PO₂, „Journal of the American Chemical Society”, 110 (17), 1988, s. 5605–5611, DOI: 10.1021/ja00225a001 (ang.).

[Mielke90-7] ZofiaZ. Mielke ZofiaZ., MatthewM. McCluskey MatthewM., LesterL. Andrews LesterL., Matrix reactions of P₂ and O₃ molecules, „Chemical Physics Letters”, 165 (2–3), 1990, s. 146–154, DOI: 10.1016/0009-2614(90)85420-H (ang.).

[EoA-8] DidierD. Despois DidierD., Phosphorus Monoxide, [w:] MurielM. Gargaud i inni red., Encyclopedia of Astrobiology, Berlin–Heidelberg: Springer, 2011, s. 1229–1230, DOI: 10.1007/978-3-642-11274-4_1889, ISBN 978-3-642-11271-3 (ang.).