Tomasz Witkowski (2017) | |
| Data urodzenia |
27 kwietnia 1963 |
|---|---|
| Zawód, zajęcie |
psycholog, pisarz |
| Tytuł naukowy |
doktor nauk humanistycznych |
| Alma Mater | |
| Strona internetowa | |
Tomasz Witkowski (ur. 27 kwietnia 1963) – polski psycholog, pisarz, publicysta i epistemolog psychologii.
Tomasz Witkowski ukończył psychologię na Uniwersytecie Wrocławskim, gdzie w 1996 uzyskał doktorat na podstawie napisanej pod kierunkiem Michała Dąbka rozprawy Mechanizmy egotystyczne w procesie powstawania deficytów wyuczonej bezradności. Był pracownikiem naukowym Instytutu Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Wydziału Zamiejscowego we Wrocławiu Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej. Obecnie jest profesorem Wyższej Szkoły Kształcenia Zawodowego we Wrocławiu. Prowadził badania poświęcone psychologii społecznej oraz motywacji na uniwersytetach w Bielefeld oraz w Hildesheim. Autor kilkudziesięciu artykułów naukowych oraz ponad stu artykułów popularnonaukowych. Publikował m.in. w „British Journal of Social Psychology”, „Polish Psychological Bulletin”, „Journal of Social Psychology”, „Skeptical Inquirer” oraz w „The Scientific Review of Mental Health Practice”. Jego felietony i artykuły publikowały m.in. „Polityka”, „Rzeczpospolita”, „Newsweek”, a za granicą „Areo Magazine”' i „Science-Based Medicine”'. Jako guest blogger współpracował z „Research Digest” publikowanym przez British Psychological Association[potrzebny przypis].
Jest założycielem Klubu Sceptyków Polskich. W 2015 ukazała się w USA jego książka Psychology Gone Wrong. The Dark Sides of Science and Therapy, napisana wspólnie z Maciejem Zatońskim, a w 2016 Psychology Led Astray: Cargo Cult in Science and Therapy. Obie książki opublikowało wydawnictwo Brown Walker Press. W 2020 nakładem wydawnictwa Palgrave Macmillan ukazał się zbiór wywiadów przeprowadzonych przez niego z najwybitniejszymi psychologami świata zatytułowany Shaping Psychology: Perspectives on Legacy Controversy and the Future of the Field. Wśród jego rozmówców znaleźli się m.in. Elizabeth Loftus, Noam Chomsky, Daniel Kahneman i inni. W 2022 nakładem Universal Publishers ukazała się jego książka Fades, Fakes, and Frauds. Exploding Myths in Culture, Science and Psychology.
Publikuje także prozę literacką i pisze scenariusze. Jego opowiadania ukazywały się w czasopismach literackich Wyspa, Migotania, Pisarze.pl, a scenariusz filmu krótkometrażowego otrzymał w 2022 roku honorowe wyróżnienie w Konkursie im Krzysztofa Gradowskiego organizowanym przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS i Fundację Cinemania. W 2026 ukazała się jego pierwsza powieść Tryptyk haniebny.
Tomasz Witkowski znany jest przede wszystkim z krytyki psychologii jako dyscypliny i jako praktyki – i daje jej wyraz w swoich publikacjach. Swoje podejście do nauki określa jako epistemologię subtraktywną. W październiku 2007, udając nieistniejącą francuską psycholożkę Renatę Aulagnier, opublikował na łamach miesięcznika „Charaktery” artykuł pod tytułem Wiedza prosto z pola. Praca ta była mistyfikacją podobną do parodii Sokala. Autor skomentował to potem w artykule Modne bzdury wciąż modne. Jego prowokacja stała się pretekstem do debaty o kodeksie etyczno-zawodowym psychologa i o statusie naukowym psychologii.
Jednym z przedmiotów jego krytyki jest terapia oparta na tak zwanym syndromie dorosłych dzieci alkoholików:
Tego syndromu nie ma. […] Jeśli przedstawimy ludziom charakterystykę, która jest wystarczająco ogólna, to większość osób uzna, że to bardzo trafny opis ich osobowości. […]. Syndrom DDA w badaniach został po prostu zmiażdżony. Dlatego teraz cała ideologia DDA ucieka od tego określenia w kierunku tzw. rodziny dysfunkcyjnej – Dorosłe Dziecko z Rodziny Dysfunkcyjnej (DDD). W tej chwili ideolodzy DDA do problemu z alkoholem dodają przemoc, wychowywanie przez jednego rodzica, to, że ktoś w rodzinie był poważnie chory itp. Dokładne badania pokazują, że opis syndromu DDD jest mocno na wyrost.
Tomasz Witkowski skrytykował również wartość naukową i praktyczną testów projekcyjnych; Polskie Towarzystwo Psychologiczne odpowiedziało na tę krytykę, ze względu na istotność tych narzędzi m.in. w opiniowaniu sądowym.
Jest zdecydowanym krytykiem NLP; wykonane przez niego przeglądy wyników badań naukowych wskazują, że założenia NLP nigdy nie zostały empirycznie potwierdzone, a tym samym jest ono pseudonauką.
Jest zwolennikiem zastosowań sztucznej inteligencji i nowych technologii w psychologii.
W październiku 2025 r. studenci koła naukowego „Pragma” z Uniwersytetu Jagiellońskiego ze względu na wpisy Tomasza Witkowskiego na Facebooku dotyczące osób transpłciowych odwołali wykład, na który go wcześniej zaprosili. Swoją decyzję motywowali „bezpieczeństwem każdej osoby studiującej”. Rzecznik Praw i Wartości Akademickich UJ w zajętym w tej sprawie stanowisku stwierdziła m.in. „Sytuacja, w której naukowiec został zaproszony do wygłoszenia wykładu podczas wydarzenia naukowego, następnie zaś usunięty przez organizatorów z grona prelegentów, w związku z przypisanymi mu przez nich poglądami, nie mieści się w standardach akademickich.”
W 2010 roku za swoją działalność został uhonorowany nagrodą Racjonalista Roku przyznawaną przez Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów.
W 2020 roku został zwycięzcą naukowego plebiscytu Soczewki „Focusa” 2019 w kategorii aktywista.
W 2022 roku otrzymał pierwszą nagrodę w Konkursie Literackim im. J.I. Kraszewskiego.
W 2023 roku podczas Międzynarodowego Festiwalu Kina Niezależnego Off Camera w konkursie scenariuszowym Script Pro otrzymał Nagrodę Główną Storytel oraz Nagrodę Stowarzyszenia Autorów ZAiKS.
W 2026 roku otrzymał wyróżnienie w VI Ogólnopolskim Konkursie na Opowiadanie im. Gustawa Herlinga-Grudzińskiego.