Torkat

Lodowisko Torkat w Katowicach
Ilustracja
Lodowisko Torkat w Katowicach (1950)
Miejscowość

Katowice

Adres

ul. Bankowa 11a (adres obecny)

Typ budynku

sztuczne lodowisko

Ukończenie budowy

1930

Zniszczono

29 sierpnia 1973

Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Lodowisko Torkat (dawna lokalizacja)”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Lodowisko Torkat (dawna lokalizacja)”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Lodowisko Torkat (dawna lokalizacja)”
Ziemia50°15′38,2″N 19°01′48,8″E/50,260611 19,030222

Torkat – sztuczne lodowisko w Katowicach, które mieściło się przy ulicy Bankowej. Było pierwszym sztucznym lodowiskiem w Polsce (a 12. w Europie). 29 sierpnia 1973 uległo całkowitemu zniszczeniu.

Historia

Torkat – wejście główne (ok. 1950)
Miejsce dawnego lodowiska Torkat w 2011 roku – Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka (CINiBA)

Torkat został zbudowany w czasie 4 miesięcy przez Pierwszą Brneńską Fabrykę Maszyn. Posiadał chłodzoną taflę, odkryte trybuny i budynek klubowo-techniczny w centrum jednej z trybun. Zarówno projektant obiektu (inż. Kolda) jak i urządzenia zamrażające pochodziły z Czechosłowacji. Wybudowanie Torkatu było warunkiem przyznania Polsce organizacji Mistrzostw Świata w hokeju na lodzie w 1931 roku jako zabezpieczenie, gdyby warunki pogodowe nie pozwoliły rozegrać turnieju na lodowisku naturalnym w Krynicy.

Otwarcie lodowiska miało miejsce 7 grudnia 1930 roku. Rozgrywano na nim mecze hokejowe i zawody w łyżwiarstwie figurowym. Bramki strzelali tu bracia Warwick z Kanady, a piruety kręciła m.in. norweska łyżwiarka Sonja Henie. Latem organizowano na tafli płytki basen kąpielowy.

Po II wojnie światowej uroczyste otwarcie Torkatu nastąpiło 18 grudnia 1949 roku. Na Torkacie przeprowadzono turnieje finałowe mistrzostw Polski edycji 1950, 1951, 1952, 1953. 18 października 1952 roku na Torkacie otwarto czwarty powojenny sezon zimowy. W latach 1952–1953 montaż Torkatu wykonywali Czesi. W latach przemianowania nazwy miasta Katowice na Stalinogród (1953–1956) obiekt nosił nazwę Torstal. W grudniu 1956 roku anonsowano nazwę Torkat.

W okresie Polski Ludowej odnowiono betonową płytę lodowiska o wymiarach 60 × 30 metrów, pod którą zainstalowane było 12 km rurek wypełnionych solanką. Zbudowano nowe trybuny obliczone na 15 tys. miejsc. Nad maszynownią, po zlikwidowaniu starego budynku, wzniesiono nowy, w którym znalazły pomieszczenia szatnie, umywalnie z natryskami, punkt sanitarny i hotelik z pokojami dla 65 osób. Funkcjonowały też ogólnodostępne, działające codziennie restauracja i kawiarnia.

Na lodowisku odbywały się ogólnokrajowe imprezy sportowe, jak mistrzostwa Polski w jeździe figurowej i w hokeju na lodzie. Sportowe imprezy gromadziły na trybunach tysiące kibiców, jak np. hokejowe spotkania Górnika Katowice z Legią Warszawa, których stawką było mistrzostwo Polski. W sezonie łyżwiarze figurowi i hokeiści katowickich klubów oraz licznych drużyn przyjezdnych trenowali tu od godz. 6 rano do północy. Trzy razy w tygodniu po południu funkcjonowała ogólnodostępna ślizgawka łyżwiarska. Tafla działała z reguły od 10 października do końca marca.

Latem obiekt zamieniał się w boisko lub salę koncertową. Katowiczanie oglądali wtedy m.in. występy amerykańskich koszykarzy z Harlem Globetrotters albo słuchali amerykańskiej wokalistki jazzowej Elli Fitzgerald. Wieczorami od maja do końca września na panoramicznym ekranie o szerokości 18,5 m wyświetlało filmy kino letnie z widownią na 6 tys. miejsc.

Obiekt dwa razy był niszczony przez pożar – po raz pierwszy w latach 50. XX wieku. Drugi pożar wybuchł w nocy 29 sierpnia 1973 roku, w wyniku czego spłonęła drewniana konstrukcja trybun oraz dach, lecz obiekt uległ prawie całkowitemu zniszczeniu (aczkolwiek uratowano aparaturę kinową oraz kombajn chłodniczy do mrożenia tafli lodowiska). Po drugim pożarze zapadła decyzja o odbudowie lodowiska, jednak nigdy do tego nie doszło (duża kwota z ubezpieczenia zasiliła katowicką piłkę nożną). Przez długi czas na terenie dawnej tafli mieścił się parking. W 2010 roku. w tym miejscu rozpoczęto budowę Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Akademickiej (CINiBA – wspólna inwestycja dwóch uczelni: Uniwersytetu Śląskiego i Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach).

Upamiętnienie

Przypisy

  1. ↑ Michał Bulsa, Barbara Szmatloch, Katowice, których nie ma, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2019, s. 10, ISBN 978-83-7729-502-1 (pol.).
  2. ↑ W niedzielę otwarcie Torkatu. „Nowiny Rzeszowskie”, s. 6, 1949-12-16. (pol.).
  3. ↑ Torkat otwarty!. „Nowiny Rzeszowskie”, s. 6, 1949-12-19. (pol.).
  4. ↑ Torkat. „Nowiny Rzeszowskie”, s. 1, 1952-10-20. (pol.).
  5. ↑ Artur Bata. Jeden spośród społeczników. „Podkarpacie”, s. 4, 1975-12-18. (pol.).
  6. ↑ Ze sportu. Wiedeń – Stalinogród 7:4. „Nowiny Rzeszowskie”, s. 6, 1954-12-30. (pol.).
  7. ↑ Międzynarodowy turniej hokejowy na Torstalu. „Nowiny Rzeszowskie-Nowiny Sportowe”, s. 1, 1955-02-14. (pol.).
  8. ↑ Hokeiści drużyny mistrza świata przyjechali do Polski. „Nowiny Rzeszowskie-Nowiny Sportowe”, s. 6, 1956-12-03. (pol.).
  9. ↑ Sport. Katowicki „Torkat” padł pastwą płomieni. „Nowiny”, s. 2, 1973-08-31. (pol.).
  10. ↑ W Katowicach odsłonięto tablicę upamiętniającą Torkat, pierwsze sztuczne lodowisko w Polsce, które przed laty znajdowało się w miejscu dzisiejszej CINiBY [online], Katowice – oficjalny profil miasta, 12 października 2026 [dostęp 2026-10-31] (pol.).
  11. ↑ Jakub Rożnowski, Katowice upamiętniły kultowe lodowisko. Dziś odsłonięto pamiątkową tablicę [online], TVP3 Katowice, 12 października 2026 [dostęp 2026-10-31] (pol.).

Bibliografia