Triada Macdonalda

Obserwacje Johna M. Macdonalda

Początki koncepcji wiążą się z artykułem The Threat to Kill, opublikowanym w sierpniu 1963 roku w czasopiśmie „American Journal of Psychiatry”. Jego autorem był John M. Macdonald, psychiatra związany z University of Colorado School of Medicine. Publikacja dotyczyła problematyki gróźb zabójstwa oraz oceny zachowań osób przejawiających agresję.

Z koncepcją Macdonalda zaczęto wiązać trzy zachowania obserwowane w dzieciństwie: okrucieństwo wobec zwierząt, celowe wzniecanie pożarów oraz uporczywe moczenie nocne. Hipoteza zakładała, że ich występowanie może mieć związek z późniejszym rozwojem zachowań agresywnych i antyspołecznych.

Badania Hellmana i Blackmana

Istotnym etapem rozwoju koncepcji była publikacja Daniela S. Hellmana i Nathana Blackmana z 1966 roku, zatytułowana Enuresis, Firesetting and Cruelty to Animals: A Triad Predictive of Adult Crime.

Badacze przeanalizowali dane dotyczące 84 osób z populacji więziennej. Spośród 31 osób oskarżonych o przestępstwa agresywne przeciwko innym ludziom u 23 stwierdzono historię wszystkich trzech zachowań zaliczanych do triady. W grupie 53 osób oskarżonych o przestępstwa nieagresywne u 15 odnotowano pełną lub częściową triadę.

Autorzy interpretowali uzyskane wyniki jako przesłankę przemawiającą za związkiem zachowań dziecięcych z późniejszą przemocą. Rozważali również znaczenie wczesnego odrzucenia i deprywacji emocjonalnej ze strony rodziców lub opiekunów.

Badanie dotyczyło jednak specyficznej populacji osób prawomocnie skazanych za dokonane przestępstwa. Nie umożliwiało samo w sobie ustalenia prawdopodobieństwa, z jakim dziecko przejawiające określone zachowania popełni w przyszłości przestępstwo z użyciem przemocy.

Okrucieństwo wobec zwierząt

Pierwszym elementem triady jest celowe zadawanie cierpienia zwierzętom. W ramach koncepcji zachowanie to rozpatrywano jako jeden z możliwych przejawów rozwijających się problemów w zakresie agresji i zachowania antyspołecznego.

W badaniach nad agresją analizowano związki pomiędzy krzywdzeniem zwierząt a innymi formami przemocy. Nie oznacza to jednak, że każde dziecko dopuszczające się okrucieństwa wobec zwierząt będzie w dorosłości stosowało przemoc wobec ludzi. Znaczenie zachowania zależy od szerszego kontekstu, w tym innych problemów behawioralnych i warunków środowiskowych.

Badania wskazują także na możliwe związki przemocy wobec zwierząt z doświadczeniami przemocy w środowisku rodzinnym.

Celowe wzniecanie pożarów

Drugim elementem triady jest powtarzające się, celowe wzniecanie pożarów. W literaturze anglojęzycznej zachowanie to określa się jako firesetting.

Należy odróżnić zachowania polegające na podpalaniu od piromanii, będącej odrębnym pojęciem klinicznym. Nie wszystkie przypadki celowego wzniecania pożarów wynikają z piromanii; mogą mieć różne motywy i uwarunkowania psychologiczne.

W badaniach analizowano między innymi związki pomiędzy dziecięcymi podpaleniami, okrucieństwem wobec zwierząt i późniejszymi zachowaniami przestępczymi. Istnienie statystycznego związku nie oznacza jednak, że podpalanie samo w sobie stanowi wystarczający prognostyk przyszłych zabójstw.

Moczenie nocne

Trzecim elementem triady jest enureza, w szczególności mimowolne moczenie nocne utrzymujące się po okresie, w którym zazwyczaj następuje uzyskanie kontroli nad oddawaniem moczu.

Moczenie nocne jest objawem mogącym mieć różnorodne przyczyny. Może wiązać się z tempem rozwoju fizjologicznego, czynnikami dziedzicznymi, zaburzeniami snu, chorobami lub stresem. U wielu dzieci występuje bez współistniejących poważnych problemów psychologicznych.

W odróżnieniu od dwóch pozostałych zachowań składających się na triadę moczenie nocne nie jest działaniem agresywnym ani intencjonalnym. Jego uwzględnienie w koncepcji stało się jednym z zagadnień analizowanych w późniejszych badaniach nad jej wartością prognostyczną.

Badania Felthousa i Bernarda (1979)

W 1979 roku Alan R. Felthous i Henry Bernard opublikowali artykuł Enuresis, Firesetting, and Cruelty to Animals: The Significance of Two Thirds of This Triad w czasopiśmie „Journal of Forensic Sciences”.

Autorzy zwrócili uwagę, że współwystępowanie wszystkich trzech zachowań było rzadko zgłaszane przez pacjentów placówek psychiatrycznych prowadzących leczenie w stanach ostrych. Analiza literatury i danych z trzech badań doprowadziła ich do wniosku, że występowanie dwóch spośród trzech elementów wiązało się z zachowaniami agresywnymi wobec ludzi.

Ustalenia te dotyczyły związku statystycznego w analizowanych grupach, a nie potwierdzenia możliwości niezawodnego przewidywania przyszłej przemocy.

Badania Hellera, Ehrlich i Lestera (1984)

W 1984 roku Melvin S. Heller, Saundra M. Ehrlich i David Lester opublikowali badanie dotyczące związku triady Macdonalda z oceną zdolności oskarżonych do uczestnictwa w postępowaniu sądowym.

Przeanalizowano 1935 opisów przypadków osób badanych w sądowej placówce psychiatrycznej. Występowanie wszystkich lub części elementów triady było częstsze wśród osób uznanych za zdolne do uczestnictwa w procesie niż wśród osób uznanych za niezdolne. Nie stwierdzono natomiast związku pomiędzy występowaniem elementów triady a oskarżeniem o przestępstwo z użyciem przemocy w porównaniu z przestępstwem bez użycia przemocy.

Wyniki nie potwierdziły zatem przewidywanego związku całej triady z przestępczością przemocową w badanej populacji.

Badania Slavkina (2001)

Michael L. Slavkin przeprowadził badanie dotyczące powtarzania podpaleń przez osoby niepełnoletnie. Analizował, czy występowanie moczenia nocnego oraz okrucieństwa wobec zwierząt wiązało się z ponawianiem zachowań polegających na wzniecaniu pożarów.

Nie wykazano istotnego związku pomiędzy moczeniem nocnym a powtarzaniem podpaleń. Zaobserwowano natomiast, że osoby niepełnoletnie, u których odnotowano okrucieństwo wobec zwierząt, częściej ponawiały zachowania związane z podpalaniem.

Badanie stanowiło kolejny przykład zróżnicowanej wartości prognostycznej poszczególnych elementów triady. Jego wyniki dotyczyły ponawiania podpaleń, a nie przewidywania popełnienia zabójstwa w dorosłości.

Badania Leary'ego i współpracowników (2017)

W 2017 roku Terence Leary, Larry Southard, Joe Hill i John Ashman opublikowali badanie The Macdonald Triad Revisited: An Empirical Assessment of Relationships between Triadic Elements and Parental Abuse in Serial Killers.

Autorzy wykorzystali informacje dotyczące 280 seryjnych zabójców zgromadzone w bazie Radford/Florida Gulf Coast University Serial Killer Database. Dane pochodziły między innymi z publikacji biograficznych, materiałów prasowych, dokumentów sądowych i relacji sprawców.

Badacze analizowali związki pomiędzy poszczególnymi elementami triady a doświadczeniami przemocy fizycznej, psychicznej i seksualnej ze strony rodziców. Wykazano statystycznie istotne zależności dotyczące wybranych elementów triady oraz doświadczeń przemocy fizycznej i psychicznej. Nie stwierdzono natomiast statystycznie istotnych zależności dotyczących przemocy seksualnej ze strony rodziców.

Badanie koncentrowało się na retrospektywnej analizie doświadczeń osób, które już popełniły seryjne zabójstwa. Nie służyło do określenia prawdopodobieństwa zostania seryjnym zabójcą w ogólnej populacji dzieci.

Przegląd badań Parfitt i Alleyne

W 2020 roku w czasopiśmie „Trauma, Violence, & Abuse” ukazał się artykuł Charlotte Hannah Parfitt i Emmy Alleyne Not the Sum of Its Parts: A Critical Review of the MacDonald Triad. Praca została po raz pierwszy opublikowana w wersji internetowej w 2018 roku.

Autorki dokonały krytycznego przeglądu badań poświęconych triadzie Macdonalda oraz jej poszczególnym elementom. Stwierdziły, że istnieją dowody wskazujące na możliwość związku niektórych zachowań składających się na triadę z późniejszą przemocą, jednak jednoczesne występowanie wszystkich trzech zachowań jako czynników predykcyjnych jest rzadkie.

W konsekwencji dotychczasowe badania nie dostarczają wystarczającego potwierdzenia podstawowego założenia triady. Zdaniem autorek koncepcja może mieć większą przydatność jako wskazówka dotycząca dysfunkcyjnego środowiska rodzinnego lub trudności dziecka w radzeniu sobie z problemami niż jako narzędzie przewidywania brutalnej przestępczości.

Ograniczenia metodologiczne

Wśród problemów dotyczących badań nad triadą wymienia się:

• Dobór próby badawczej – liczne badania prowadzono wśród więźniów, pacjentów psychiatrycznych lub osób, które już dopuściły się poważnych przestępstw.
• Retrospektywny charakter danych – część ustaleń opierała się na informacjach dotyczących dzieciństwa uzyskanych po wielu latach.
• Niewystarczające grupy kontrolne – nie wszystkie badania umożliwiały porównanie sprawców przestępstw z odpowiednio dobraną populacją osób niepopełniających przestępstw.
• Zróżnicowanie badanych zachowań – trzy elementy triady mają odmienny charakter i mogą wynikać z różnych przyczyn.
• Brak wystarczających badań podłużnych – do określenia wartości prognostycznej koncepcji potrzebne są badania obserwujące rozwój odpowiednio dobranych grup dzieci przez dłuższy czas.

Istotne znaczenie ma rozróżnienie pomiędzy stwierdzeniem określonego zachowania w dzieciństwie u dorosłego sprawcy przemocy a ustaleniem prawdopodobieństwa wystąpienia przemocy w przyszłości u dziecka przejawiającego takie zachowanie.

Wartość prognostyczna

Triada Macdonalda nie jest uznawana za wiarygodny samodzielny instrument pozwalający przewidywać przyszłe zabójstwa lub inne przestępstwa z użyciem przemocy.

Nie można na podstawie samego wystąpienia trzech zachowań wyciągnąć wniosku, że u dziecka rozwinie się antyspołeczne zaburzenie osobowości bądź też, że w przyszłości popełni ono przestępstwo.

Jednocześnie zachowania takie jak okrucieństwo wobec zwierząt i celowe wzniecanie pożarów mogą wymagać oceny psychologicznej, pedagogicznej lub psychiatrycznej, zależnie od okoliczności i współwystępujących trudności. Ich analiza powinna uwzględniać sytuację rodzinną, historię rozwojową i szerszy obraz funkcjonowania dziecka.