Tricholoma

Gąska
	; Gąska zielonka (Tricholoma equestre)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	gąskowate
Rodzaj	gąska
	Nazwa systematyczna
	Tricholoma (Fr.) Staude; Schwämme Mitteldeutschl.: XXVIII, 125 (1857)
	Typ nomenklatoryczny
	Tricholoma equestre (L.) P. Kumm.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tricholoma (Fr.) Staude (gąska) – rodzaj grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae).

Charakterystyka

Naziemne grzyby kapeluszowe wytwarzające owocniki o kapeluszach nagich lub łuskowatych, niehigrofanicznych. Hymenofor blaszkowy, a blaszki mają regularną tramę i są zatokowato lub ząbkowato wycięte (nigdy nie zbiegające) przy trzonach. Na trzonach u niektórych gatunków występuje pierścień lub zasnówka. Zarodniki gąsek mają pokrój owalny lub eliptyczny, są gładkie, bez pory rostkowej. Wysyp zarodników jest biały, nieamyloidalny.

Grzyby mykoryzowe, tworzące ektomykoryzy z drzewami. Wśród gąsek tylko nieliczne to grzyby jadalne. Większość gatunków to grzyby niejadalne z powodu gorzkiego smaku, niektóre to grzyby trujące, powodujące ostre zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Tricholomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Po raz pierwszy nazwę Tricholoma w 1821 roku wprowadził Elias Fries jako podtakson rodzaju Agaricus. Do rangi odrębnego rodzaju podniósł go Friedrich Staude w 1857 r. Synonimy:

Agaricus trib. Tricholoma Fr. 1821
Cortinellus Roze 1876
Glutinaster Earle 1909
Gyrophila Quél. 1886
Mastoleucomyces Battarra ex Kuntze 1891
Megatricholoma G. Kost 1984
Monomyces Battarra ex Earle 1909
Phlebophora Lév. 1841
Sphaerocephalus Battarra ex Earle 1909
Tricholoma sect. Megatricholoma (G. Kost) Mort. Chr. & Noordel. 1999

Nazwę polską podał Józef Jundziłł w 1830 r. Inne polskie nazwy: bedłka, brzegowłosek, opieńki i rycerzyk.

Gatunki występujące w Polsce:

Tricholoma acerbum (Bull.) Vent. – gąska karbowana
Tricholoma aestuans (Fr.) Gillet 1874 – gąska piekąca
Tricholoma albobrunneum (Pers.) P. Kumm. – gąska białobrązowa
Tricholoma album (Schaeff.) P. Kumm. – gąska biaława
Tricholoma apium Jul. Schäff. – gąska selerowa
Tricholoma argyraceum (Bull.) Gillet 1874 – gąska srebrzystoszara
Tricholoma arvernense Bon 1976 – gąska miodowooliwkowa
Tricholoma atrosquamosum (Chevall.) Sacc. – gąska czarnołuskowa
Tricholoma aurantium (Schaeff.) Ricken – gąska pomarańczowa
Tricholoma basirubens (Bon) A. Riva & Bon 1988
Tricholoma batschii Gulden – gąska czerwonobrązowa
Tricholoma bresadolanum Clémençon – gąska myszata
Tricholoma bufonium (Pers.) Gillet – gąska winnobrązowa
Tricholoma cingulatum (Almfelt) Jacobashch – gąska wierzbowa
Tricholoma colossus (Fr.) Quél. – gąska wielka
Tricholoma columbetta (Fr.) P. Kumm. – gąska gołębia
Tricholoma equestre (L.) P. Kumm. – gąska zielonka
Tricholoma filamentosum (Alessio) Alessio 1988
Tricholoma focale (Fr.) Ricken – gąska ognista
Tricholoma fracticum (Britzelm.) Kreisel 1984
Tricholoma frondosae Kalamees & Shchukin 2001 – gąska liściowata, gąska osinowa
Tricholoma fucatum (Fr.) P. Kumm. 1871 – gąska cętkowana
Tricholoma fulvum (Fr.) Bigeard & H. Guill. – gąska żółtobrunatna
Tricholoma gausapatum (Fr.) Quél. – gąska szarobrązowa
Tricholoma imbricatum (Fr.) P. Kumm. – gąska dachówkowata
Tricholoma inamoenum (Fr.) Gillet – gąska nieprzyjemna
Tricholoma inocyboides Corner 1994
Tricholoma josserandii Bon 1975 – gąska białosrebrzysta
Tricholoma lascivum (Fr.) Gillet – gąska śmierdząca
Tricholoma luridum (Schaeff.) P. Kumm. – gąska szerokoblaszkowa
Tricholoma matsutake (S. Ito & S. Imai) Singer – gąska sosnowa
Tricholoma orirubens Quél. – gąska czerwieniejąca
Tricholoma orlosii Pilát 1950 – gąska białowieska
Tricholoma pardalotum Herink & Kotl. 1967 – gąska tygrysowata
Tricholoma pardinum (Pers.) Quél. – gąska tygrysia
Tricholoma pessundatum (Fr.) Quél. – gąska kroplistobrzega
Tricholoma populinum J.E. Lange – gąska topolowa
Tricholoma portentosum (Fr.) Quél. – gąska niekształtna
Tricholoma psammopus (Kalchbr.) Quél. – gąska modrzewiowa
Tricholoma pseudonictitans Bon 1983 – gąska świerkowa
Tricholoma ramentaceum (Bull. ex Pers.) Ricken 1915 – gąska obuta
Tricholoma rapipes (Krombh.) Heilm.-Claus. & Mort. Chr. 2017
Tricholoma robustum (Alb. & Schwein.) Ricken – gąska okazała
Tricholoma saponaceum (Fr.) P. Kumm. – gąska mydlana, gąska rudziejąca
Tricholoma scalpturatum (Fr.) Quél. – gąska żółknąca
Tricholoma sciodes (Pers.) C. Martín – gąska ostra
Tricholoma sejunctum (Sowerby) Quél. – gąska zielonożółta
Tricholoma squarrulosum Bres. 1898 – gąska czarnołuseczkowata
Tricholoma stans (Fr.) Sacc. – gąska gorzkawa
Tricholoma stiparophyllum (S. Lundell) P. Karst. – gąska jasna
Tricholoma sudum (Fr.) Quél. – gąska korzeniasta
Tricholoma sulphurescens Bres. 1905 – gąska siarkowożółta
Tricholoma sulphureum (Bull.) P. Kumm. – gąska siarkowa
Tricholoma terreum (Schaeff.) P. Kumm. – gąska ziemistoblaszkowa
Tricholoma triste (Scop.) Quél. 1872 – gąska białobrzega
Tricholoma tumidum (Pers.) P. Karst. 1879 – gąska nabrzmiała
Tricholoma umbonatum Clémençon & Bon 1985 – gąska garbkowata
Tricholoma ustale (Fr.) P. Kumm. – gąska bukowa
Tricholoma ustaloides Romagn. 1954
Tricholoma vaccinum (Schaeff.) P. Kumm. – gąska krowia
Tricholoma virgatum (Fr.) P. Kumm. – gąska pieprzna

Niektóre inne:

Tricholoma boreosulphurescens Mort. Chr. & Heilm.-Claus. 2017 – gąska północna
Tricholoma caligatum (Viv.) Ricken 1914 – gąska krokodylowa
Tricholoma chrysophyllum A. Riva, C.E. Hermos. & Jul. Sánchez 1998 – gąska złotoblaszkowa
Tricholoma filamentosum (Alessio) Alessio 1988 – gąska włóknistołuskowata
Tricholoma joachimii Bon & A. Riva 1985 – gąska łuseczkowatotrzonowa
Tricholoma magnivelare (Peck) Redhead 1984 – gąska grubopierścieniowa
Tricholoma quercetorum Contu 2004 – gąska dębowa
Tricholoma viridifucatum Bon 1976 – gąska zielonawołuseczkowata
Tricholoma viridilutescens M.M. Moser 1978 – gąska oliwkowa

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody, Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów i innych.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2013-03-05] .
↑ E.E. Gerhardt E.E., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie – Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2 .
↑ BarbaraB. Gumińska BarbaraB., WładysławW. Wojewoda WładysławW., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, s. 314, ISBN 83-09-00714-0 .
↑ AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 122, ISBN 978-83-258-0588-3 .
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-03-05] .
↑ JózefJ. Jundziłł JózefJ., Opisanie roślin w Litwie, na Wołyniu, Podolu i Ukrainie dziko rosnących, jako i oswojonych (The wild and cultivated plants growing in Lithuania, Wolyn, Podolia and Ukraine), Wilno: Józef Zawadzki, 1830 .
1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 660–671, ISBN 83-89648-09-1 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Taksony z referencjami w bibliografii grzybowej [online], grzyby.pl [dostęp 2024-05-28] (pol.).
1 2 3 4 5 Tricholoma (gąska) [online], grzyby.pl [dostęp 2024-05-28] .
1 2 BarbaraB. Gumińska BarbaraB., Grzyby wybranych ła˛k w Pienińskim Parku Narodowym – stan aktualny i warunki jego zachowania [online], Pieniński Park Narodowy. Pieniny – Przyroda i Człowiek 2, 1992, s. 65–70 [dostęp 2024-10-30] .
↑ W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Tricholoma nauseosum (A. Blytt) Kytöv. Nazwa została zaakceptowana przez Komisję ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów.
1 2 Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów traktuje Tricholoma pardinum jako synonim Tricholoma pardalotum, według Index Fungorum są to jednak odrębne gatunki.
↑ Uwaga Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów: „traktowana czasami jako odmiana Tricholoma fulvum. Polskie notowania T. fulvum spod drzew iglastych wymagają rewizji.”.
↑ Uwaga Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów: „traktowana jako odmiana lub synonim Tricholoma atrosquamosum.
↑ Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2013-03-05] .
↑ Rekomendacja nr 1/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego .
↑ Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-08] (pol.).

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2013-03-05] .

[ger-2] E.E. Gerhardt E.E., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie – Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2 .

[gum-3] BarbaraB. Gumińska BarbaraB., WładysławW. Wojewoda WładysławW., Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, s. 314, ISBN 83-09-00714-0 .

[gmin-4] AndreasA. Gminder AndreasA., Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, s. 122, ISBN 978-83-258-0588-3 .

[sf-5] Species Fungorum [online] [dostęp 2013-03-05] .

[ju-6] JózefJ. Jundziłł JózefJ., Opisanie roślin w Litwie, na Wołyniu, Podolu i Ukrainie dziko rosnących, jako i oswojonych (The wild and cultivated plants growing in Lithuania, Wolyn, Podolia and Ukraine), Wilno: Józef Zawadzki, 1830 .

[check-7] 1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 660–671, ISBN 83-89648-09-1 .

[lit-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Taksony z referencjami w bibliografii grzybowej [online], grzyby.pl [dostęp 2024-05-28] (pol.).

[atlas-9] 1 2 3 4 5 Tricholoma (gąska) [online], grzyby.pl [dostęp 2024-05-28] .

[gppn-10] 1 2 BarbaraB. Gumińska BarbaraB., Grzyby wybranych ła˛k w Pienińskim Parku Narodowym – stan aktualny i warunki jego zachowania [online], Pieniński Park Narodowy. Pieniny – Przyroda i Człowiek 2, 1992, s. 65–70 [dostęp 2024-10-30] .

[uw-11] W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Tricholoma nauseosum (A. Blytt) Kytöv. Nazwa została zaakceptowana przez Komisję ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów.

[uw2-12] 1 2 Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów traktuje Tricholoma pardinum jako synonim Tricholoma pardalotum, według Index Fungorum są to jednak odrębne gatunki.

[uw3-13] Uwaga Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów: „traktowana czasami jako odmiana Tricholoma fulvum. Polskie notowania T. fulvum spod drzew iglastych wymagają rewizji.”.

[uw4-14] Uwaga Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów: „traktowana jako odmiana lub synonim Tricholoma atrosquamosum.

[if2-15] Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2013-03-05] .

[kom-16] Rekomendacja nr 1/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego .

[kom6-17] Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-08] (pol.).