Triglavka

Czapka triglavka trzeciego typu

Triglavka lub partizanka (w Chorwacji) – nakrycie głowy, które było charakterystyczną częścią munduru jugosłowiańskich partyzantów w Chorwacji, Słowenii i zachodniej Bośni. Była tam najbardziej rozpoznawalną częścią ubioru partyzanckiego.

Pomimo swojej popularnej nazwy w Słowenii, projekt czapki nie był inspirowany kształtem góry Triglav, lecz był kopią czapki używanej przez żołnierzy republikańskich w czasie wojny domowej w Hiszpanii. Pierwsze jugosłowiańskie modele zostały wykonane w drugiej połowie 1941 roku w Zagrzebiu przez działaczkę partii komunistycznej Dobrilę Jurić dla Vladimira Popovicia i Otmara Kreačicia, byłych bojowników Brygad Międzynarodowych i organizatorów Chorwackiego Frontu Wyzwolenia. W okupowanej Jugosławii czapka pierwotnie była używana przez chorwackich partyzantów w zachodniej części kraju, ale szybko rozprzestrzeniła się w całym ruchu partyzanckim, szczególnie wśród partyzantów słoweńskich.

Triglavki były bardzo różnorodne. Istniały cztery najpopularniejsze wersje czapki. Początkowa miała trzy zęby, z których dwa z przodu i z tyłu miały około 10 cm wysokości, a środkowy 14 cm lub nieco niższy. Druga wersja miała z tyłu zagięty ku górze brzeg na wysokość około 6 cm od krawędzi czapki. Trzecia wersja miała ten sam kształt co druga, z dodaną z przodu czerwoną gwiazdą. Czwarta wersja miała brzegi z tyłu na tyle długie, że można je było skrzyżować u góry i przypiąć guzikiem do czapki. Było to bardzo praktyczne, ponieważ pozwalało na rozłożenie czapki i zapięcie jej pod brodą, chroniąc partyzanta przed wiatrem i zimnem (rozwiązanie podobne jak w uszance). Wiele triglavek było obramowanych czerwoną wstążką.

Na ziemiach słoweńskich triglavki pojawiły się po raz pierwszy w marcu 1942 roku. Początkowo nosiła je 3 Grupa Partyzancka, gdzie zostały one określone w rozporządzeniu. Następnie rozprzestrzeniły się na Dolną i Białą Krainę. W Górnej Krainie pojawiły się pod koniec pierwszej połowy 1942 roku, a w słoweńskiej Styrii w lipcu 1942 roku. Na Wybrzeżu zaczęto ich używać w drugiej połowie 1942 roku.

Triglavki były pierwotnym i najbardziej charakterystycznym elementem umundurowania słoweńskich partyzantów. Ich kształt został szybko skojarzony z górą Triglav, której nazwa dosłownie oznacza „trzy głowy”, związanej z trzema głównymi słowiańskimi bogami. Ponieważ wejście na Triglav od strony północnej było związane z rywalizacją między Słoweńcami a Niemcami w XIX wieku, triglavka symbolicznie ukazywała główny motyw oporu Słoweńców wobec armii niemieckiej i jej sprzymierzeńców – dążenie do wyzwolenia narodowego. Od czerwca 1943 roku czapka była zastępowana titowką, szczególnie po dekrecie dotyczącym czapek z kwietnia 1944 roku. Zachowało się niewiele oryginalnych egzemplarzy, większość z nich należy do trzeciego typu. Z pierwszego typu zachował się tylko jeden egzemplarz, a z drugiego – żaden.

Partyzanci traktowali swoje czapki z szacunkiem. Według Savo Zlaticia, utrata czapki była uważana za hańbę równą utracie broni.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Vanja Martinčič. Slovenski partizan: orožje, obleka in oprema slovenskih partizanov. „Muzej ljudske revolucije Slovenije”, s. 44–45, 50–52, 1990. Ljubljana. (słoweń.).
  2. 1 2 Velimir Vukšić: Tito's Partisans 1941–45. Osprey Publishing, 2003, s. 21. ISBN 978-1-84176-675-1. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Nekaj zunanjih znakov partizanstva. W: Miroslav Luštek: Letopis muzeja narodne osvoboditve 1958. Milan Bevc i in. (red.).. T. II. Muzej narodne osvoboditve Maribor. (słoweń.).
  4. 1 2 Dreaming of Friends, Living with Foes. W: Aleš Debeljak, Guido Snel: Alter Ego: Twenty Confronting Views on the European Experience. Amsterdam University Press, 2004, s. 57. ISBN 90-5356-688-0. (ang.).
  5. ↑ Uz stranice partizanskog dnevnika godine 1941-1942. W: Savo Zlatić: Prva godina narodnooslobodilačkog rata na području: Karlovca, Korduna, Gline, Like, Gorskog Kotara, Pokuplja i Žumberka. Đuro Zatezalo (red.). Karlovac: Historijski arhiv, 1971. Cytat: Na kraju sam skicu poderao i počeo pisati listajući stranice svog medicinskog partizanskog dnevnika koji sam čuvao isto tako kao i oružje i kao partizansku kapu (jer nije bilo veće sramote od gubitka oružja ili partizanske kape) i pronio ga neoštećena kroz sve godine oslobodilačke borbe.