Tulbagia

Tulbagia
	; Tulbagia fioletowa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	szparagowce
Rodzina	amarylkowate
Podrodzina	czosnkowe
Rodzaj	tulbagia
	Nazwa systematyczna
	Tulbaghia Linnaeus; Mant. 148. Oct 1771 ('Tulbagia') (nom. et orth. cons.)
	Typ nomenklatoryczny
	T. capensis Linnaeus
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Tulbagia (Tulbaghia) – rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych. Obejmuje 22–26 gatunków. Rośliny te występują w południowej Afryce sięgając na północy po Malawi. Rosną w zbiorowiskach trawiastych i zaroślowych, na glebach suchych i wilgotnych, często na stokach wzgórz i na terenach skalistych. Wiele gatunków uprawianych jest dla efektownych kwiatów i delikatnego, słodkiego zapachu. Gatunkiem najbardziej odpornym na mróz (uprawianym także w Polsce) jest tulbagia fioletowa T. violacea. Nazwa rodzaju upamiętnia gubernatora Kolonii Przylądkowej – Ryka Tulbagha (zmarłego w 1771).

Morfologia

Pokrój: Byliny, których pęd kwiatonośny osiąga do 1,8 m wysokości. Mają mięsiste, białe korzenie.
Liście: Zimozielone lub zasychające na zimę, długie, wąskie i zwykle nieco mięsiste.
Kwiaty: Zwykle niewielkie, zebrane w baldachy, czasem składające się nawet z 40 kwiatów. Okwiat lejkowaty lub rurkowaty, różowy, fioletowy, pomarańczowy lub zielony. Jego listki równej długości, w dole są zrośnięte, ale w górze rozpostarte. Pręcików jest 6 wyrastających w dwóch okółkach. Zalążnia górna powstaje z trzech owocolistków, zwieńczona jest pojedynczą szyjką słupka i prostym znamieniem.
Owoce: Torebki z licznymi, czarnymi, trójkanciastymi nasionami.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z plemienia Tulbaghieae z podrodziny czosnkowych Allioideae z rodziny amarylkowatych Amaryllidaceae. W przeszłości w różnych systemach klasyfikowany w rodzinach czosnkowatych i liliowatych.

Wykaz gatunków

Tulbaghia acutiloba Harv.
Tulbaghia aequinoctialis Welw. ex Baker
Tulbaghia alliacea L.f.
Tulbaghia calcarea Engl. & Krause
Tulbaghia cameronii Baker
Tulbaghia capensis L.
Tulbaghia cernua Fisch., C.A.Mey. & Avé-Lall.
Tulbaghia coddii Vosa & R.B.Burb.
Tulbaghia cominsii Vosa
Tulbaghia dregeana Kunth
Tulbaghia friesii Suess.
Tulbaghia galpinii Schltr.
Tulbaghia leucantha Baker
Tulbaghia ludwigiana Harv.
Tulbaghia luebbertiana Engl. & Krause
Tulbaghia macrocarpa Vosa
Tulbaghia montana Vosa
Tulbaghia natalensis Baker
Tulbaghia nutans Vosa
Tulbaghia pretoriensis Vosa & Condy
Tulbaghia rhodesica R.E.Fr.
Tulbaghia simmleri Beauverd
Tulbaghia tenuior K.Krause & Dinter
Tulbaghia transvaalensis Vosa
Tulbaghia verdoornia Vosa & R.B.Burb.
Tulbaghia violacea Harv. – tulbagia fioletowa

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-04-04] (ang.).
1 2 Tulbaghia Linnaeus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-04-04].
1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 545, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 480. ISBN 0-333-74890-5.
1 2 Tulbaghia. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-04-04].
1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 189. ISBN 978-83-925110-5-2.
↑ Genus: Tulbaghia L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-04-04].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-04-04] (ang.).

[ing-3] 1 2 Tulbaghia Linnaeus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-04-04].

[mabb-4] 1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 545, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[philips-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 480. ISBN 0-333-74890-5.

[tpl-6] 1 2 Tulbaghia. [w:] The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-04-04].

[gawrys-7] 1 2 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 189. ISBN 978-83-925110-5-2.

[grin-8] Genus: Tulbaghia L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-04-04].