Usnea

Brodaczka
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	workowce
Klasa	miseczniaki
Rząd	misecznicowce
Rodzina	tarczownicowate
Rodzaj	brodaczka
	Nazwa systematyczna
	Usnea Dill. ex Adans.; Fam. Pl. 2: 7 (1763)
	Typ nomenklatoryczny
	Usnea florida (L.) Weber ex F.H. Wigg.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Usnea Dill. ex Adans. (brodaczka) – rodzaj grzybów z rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae). Ze względu na współżycie z glonami zaliczany do grupy porostów.

Charakterystyka

Rosną na drzewach w lasach. Plecha zwisająca, krzaczkowata lub brodata. Cechuje je duża zmienność i są trudne do oznaczenia. Zanikają z powodu nawet nieznacznych zanieczyszczeń powietrza.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Parmeliaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.

Rodzaj Usnea utworzył Johann Jakob Dillenius w 1763 r. Gatunkiem typowym jest Usnea florida (L.) Weber ex F.H. Wigg. Nazwa polska według Wiesława Fałtynowicza. Synonimy naukowe:

Alectoria Link
Eumitria Stirt.;
Neuropogon Nees & Flot.
Usneomyces E.A. Thomas ex Cif. & Tomas.

Gatunki występujące w Polsce:

Usnea balcanica Bystrek 1994 – brodaczka bałkańska
Usnea barbata (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780 – brodaczka właściwa (b. dziobata, b. kaukaska, b. leśna, b. marszczona, b. spleciona, b. szorstka, b. wybielona, b. wyprostowana)
Usnea capillaris Motyka 1960 – brodaczka włosowata
Usnea carpatica Motyka 1930 – brodaczka karpacka
Usnea caucasica Vain. 1899 – brodaczka kaukaska
Usnea cavernosa Tuck. 1850 – brodaczka jamkowata
Usnea ceratina Ach. 1810 – brodaczka rogowata
Usnea chaetophora Stirt. 1883 – brodaczka gładka
Usnea dasopoga (Ach.) Nyl. 1876 – brodaczka zwyczajna (b. biczykowata, b. estońska, b. gładka, b. kosmata, b. ostra, b. smukła, b. włosowata)
Usnea diplotypus Vain. 1925 – brodaczka zagubiona (b. skalna)
Usnea esthonica Räsänen – brodaczka estońska
Usnea faginea Motyka 1935 – brodaczka buczynowa
Usnea filipendula Stirt. 1881 – brodaczka zwyczajna
Usnea florida (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780 – brodaczka nadobna
Usnea foveata Vain. 1928 – brodaczka bruzdkowana
Usnea fulvoreagens (Räsänen) Räsänen 1935 – brodaczka rozpierzchła
Usnea glabrata (Ach.) Vain. 1915 – brodaczka łysiejąca
Usnea glabrescens (Nyl. ex Vain.) Vain. 1925 – brodaczka szczelinowata (b. miotlasta, b. modrzewiowa, b. wyciągnięta, b. zbita)
Usnea hirta (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780 – brodaczka kępkowa
Usnea intermedia (A. Massal.) Jatta 1909 – brodaczka pośrednia (b. buczynowa, b. górska, b. karpacka, b. sina, b. szmaragdowa, b. sztywna, b. zaniedbana)
Usnea lapponica Vain. 1925 – brodaczka sorediowa (b. niezwykła, b. sitowa)
Usnea leucosticta Vain. 1933 – brodaczka wybielona
Usnea motykae Räsänen 1937 – brodaczka Motyki
Usnea neglecta Motyka 1936 – brodaczka zaniedbana
Usnea perplexans Stirt. 1881 – brodaczka sitowa
Usnea plicata (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780 – brodaczka spleciona
Usnea prostrata Van. ex Räsänen 1921 – brodaczka wyprostowana
Usnea scabrata Nyl. 1875 – brodaczka szorstka
Usnea silesiaca Motyka 1930 – brodaczka śląska (b. maderska)
Usnea subfloridana Stirt. 1882 – brodaczka kędzierzawa
Usnea uncinulata Motyka 1936 – brodaczka haczykowata
Usnea wasmuthii Räsänen 1931 – brodaczka Wasmutha

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist oraz W. Fałtynowicza.

W Polsce wymarły 22 gatunki ^za, m.in. Usnea longissima Ach. (wg nowych ujęć taksonomicznych Dolichousnea longissima (Ach.) Articus) – brodaczka najdłuższa, która jeszcze w XX wieku występowała w Tatrach i Puszczy Białowieskiej ^za. Wszystkie gatunki w Polsce objęte są ochroną gatunkową.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2026-01-18] (ang.).
1 2 3 WiesławW. Fałtynowicz WiesławW., Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski, Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003, s. 320–325, ISBN 83-89648-06-7 .
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-11-12] (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Według Index Fungorum takson niepewny.
↑ Wymieniona pod synonimem Usnea madeirensis Motyka.
↑ Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2026-01-18] (ang.).
↑ WiesławW. Fałtynowicz WiesławW. i inni, Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2024, s. 540–548, ISBN 978-83-62975-47-1 (ang.).
1 2 LudwikL. Lipnicki LudwikL., HannaH. Wójciak HannaH., Porosty. Klucz – atlas do oznaczania najpospolitszych gatunków, wyd. pierwsze, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1995, s. 13, ISBN 83-02-05668-5 .
1 2 KazimierzK. Zarzycki KazimierzK., WładysławW. Wojewoda WładysławW., ZofiaZ. Heinrich ZofiaZ. (red.), Lista roślin zagrożonych w Polsce, wyd. 2, Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Botaniki im. W. Szafera, 1992, ISBN 83-85444-05-X .
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., KazimierzK. Zarzycki KazimierzK., WładysławW. Wojewoda WładysławW., ZbigniewZ. Szeląg ZbigniewZ., Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 89, ISBN 83-89648-38-5 .
↑ KristinaK. Articus KristinaK., Neuropogon and the phylogeny of Usnea s.l. (Parmeliaceae, Lichenized Ascomycetes), „Taxon”, 4, 53, listopad 2004, s. 925–934, ISSN 0040-0262 [dostęp 2017-05-07] .
↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów [online] [dostęp 2015-01-04] .

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2026-01-18] (ang.).

[fal-2] 1 2 3 WiesławW. Fałtynowicz WiesławW., Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski, Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003, s. 320–325, ISBN 83-89648-06-7 .

[sf-3] Species Fungorum [online] [dostęp 2013-11-12] (ang.).

[niep-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Według Index Fungorum takson niepewny.

[uw-5] Wymieniona pod synonimem Usnea madeirensis Motyka.

[if2-6] Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2026-01-18] (ang.).

[lich-7] WiesławW. Fałtynowicz WiesławW. i inni, Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2024, s. 540–548, ISBN 978-83-62975-47-1 (ang.).

[lip-8] 1 2 LudwikL. Lipnicki LudwikL., HannaH. Wójciak HannaH., Porosty. Klucz – atlas do oznaczania najpospolitszych gatunków, wyd. pierwsze, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1995, s. 13, ISBN 83-02-05668-5 .

[hein-9] 1 2 KazimierzK. Zarzycki KazimierzK., WładysławW. Wojewoda WładysławW., ZofiaZ. Heinrich ZofiaZ. (red.), Lista roślin zagrożonych w Polsce, wyd. 2, Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Botaniki im. W. Szafera, 1992, ISBN 83-85444-05-X .

[mirek-10] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., KazimierzK. Zarzycki KazimierzK., WładysławW. Wojewoda WładysławW., ZbigniewZ. Szeląg ZbigniewZ., Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 89, ISBN 83-89648-38-5 .

[art-11] KristinaK. Articus KristinaK., Neuropogon and the phylogeny of Usnea s.l. (Parmeliaceae, Lichenized Ascomycetes), „Taxon”, 4, 53, listopad 2004, s. 925–934, ISSN 0040-0262 [dostęp 2017-05-07] .

[rozp-12] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów [online] [dostęp 2015-01-04] .