Vireo

	Vireo
	Vieillot, 1808
	; Wireonek czerwonooki (V. olivaceus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	wireonkowate
Podrodzina	wireonki
Rodzaj	Vireo
	Typ nomenklatoryczny
	Muscicapa noveboracensis Gmelin, 1789 (= Tanagra grisea Boddaert, 1783)
Synonimy
	Vireosylva Bonaparte, 1838; Vireosylvia Cabanis, 1847; Phyllomanes Cabanis, 1847; Neochloe P.L. Sclater, 1858; Lanivireo Baird, 1858; Laniivireo Anonim, 1858; Laniovireo P.L. Sclater, 1860; Laletes P.L. Sclater, 1861; Chlorochroa P.L. Sclater, 1862; Vireonella Baird, 1866; Chlorochroa G.R. Gray, 1869; Lawrencia Ridgway, 1886; Solivireo Oberholser, 1974; Melodivireo Oberholser, 1974;
Gatunki
	33 gatunki – zobacz opis w tekście
	33 gatunki – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Vireo – rodzaj ptaków z podrodziny wireonków (Vireoninae) w obrębie rodziny wireonkowatych (Vireonidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce.

Morfologia

Długość ciała 10–16 cm; masa ciała 7–26 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1808 roku francuski ornitolog Louis Pierre Vieillot w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej Historia naturalna ptaków Ameryki Północnej. Vieillot zaliczył do rodzaju trzy gatunki, ale nie wskazał gatunku typowego; gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) wireonek białooki (V. grisea).

Etymologia

Vireo: łac. vireo, vireonis ‘mały, zielony, wędrowny ptak’, być może samica wilgi zwyczajnej, ale także utożsamiany z dzwońcem (por. vireo ‘jestem zielony’, od virere ‘być zielonym’).
Vireosylva (Vireosylvia): zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Vireo Vieillot, 1808 (wireonek) i Sylvia Scopoli, 1769 (dzierzba). Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Muscicapa olivacea Linnaeus, 1766.
Phyllomanes: gr. φυλλον phullon ‘liść’; -μανης -manēs ‘namiętnie lubić’, od μανια mania ‘pasja’, od μαινομαι mainomai ‘być wściekłym’.
Neochloe: gr. νεος neos ‘nowy, niespodziewany’; χλοη khloē ‘zielony’ (tj. wireonek). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Neochloe brevipennis P.L. Sclater, 1858.
Lanivireo (Laniivireo, Laniovireo): zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Lanius Linnaeus, 1758 (dzierzba) i Vireo Vieillot, 1808 (wireonek). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Vireo flavifrons Vieillot, 1808.
Laletes: gr. λαλητης lalētēs ‘gaduła, papla’, od λαλεω laleō ‘rozmawiać’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Laletes osburni P.L. Sclater, 1861.
Vireonella: rodzaj Vireo Vieillot, 1808 (wireonek); łac. przyrostek zdrabniający -ella. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Vireo gundlachii Lembeye, 1850.
Chlorochroa: gr. χλωρος khlōros ‘zielony’; χροα khroa, χροας khroas ‘wzór, kolor’, od χρως khrōs, χρωτος khrōtos ‘cera’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Chlorochroa vireonina G.R. Gray, 1869 (= Vireo hypochryseus P.L. Sclater, 1863).
Lawrencia: George Newbold Lawrence (1806–1895), amerykański biznesmen, kolekcjoner, ornitolog. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Empidonax nanus Lawrence, 1875.
Solivireo: łac. solus, solius ‘sam’; rodzaj Vireo Vieillot, 1808. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Muscicapa solitaria A. Wilson, 1810.
Melodivireo: łac. melodus ‘melodyjny’, od gr. μελωδος melōdos ‘muzykalny’, od μελος melos ‘śpiew’; rodzaj Vireo Vieillot, 1808. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Muscicapa gilva Vieillot, 1808.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Vireo sclateri (Salvin & Godman, 1883) – wireonek szaroskrzydły
Vireo philadelphicus (Cassin, 1851) – wireonek cytrynowy
Vireo swainsoni S.F. Baird, 1858 – wireonek kordylierski
Vireo gilvus (Vieillot, 1808) – wireonek szary
Vireo leucophrys (Lafresnaye, 1844) – wireonek brązowogłowy
Vireo magister (S.F. Baird, 1871) – wireonek wielkodzioby
Vireo olivaceus (Linnaeus, 1766) – wireonek czerwonooki
Vireo chivi (Vieillot, 1817) – wireonek białobrewy
Vireo gracilirostris Sharpe, 1890 – wireonek cienkodzioby
Vireo flavoviridis (Cassin, 1851) – wireonek białobrzuchy
Vireo altiloquus (Vieillot, 1808) – wireonek wąsaty
Vireo vicinior Coues, 1866 – wireonek popielaty
Vireo huttoni Cassin, 1851 – wireonek zielonkawy
Vireo flavifrons Vieillot, 1808 – wireonek żółtogardły
Vireo carmioli S.F. Baird, 1866 – wireonek żółtawy
Vireo masteri Salaman & Stiles, 1996 – wireonek jasnoskrzydły
Vireo cassinii Xántus de Vesey, 1858 – wireonek oliwkowogrzbiety
Vireo solitarius (A. Wilson, 1810) – wireonek siwy
Vireo plumbeus Coues, 1866 – wireonek ołowiany
Vireo nanus (Lawrence, 1875) – wireonek płaskodzioby
Vireo osburni (P.L. Sclater, 1861) – wireonek szarogłowy
Vireo latimeri S.F. Baird, 1866 – wireonek płowy
Vireo bellii Audubon, 1844 – wireonek skromny
Vireo brevipennis (P.L. Sclater, 1858) – wireonek stalowy
Vireo atricapilla Woodhouse, 1852 – wireonek czarnogłowy
Vireo nelsoni J. Bond, 1934 – wireonek mały
Vireo caribaeus J. Bond & Meyer de Schauensee, 1942 – wireonek karaibski
Vireo modestus P.L. Sclater, 1861 – wireonek posępny
Vireo gundlachii Lembeye, 1850 – wireonek kubański
Vireo pallens Salvin, 1863 – wireonek namorzynowy
Vireo bairdi Ridgway, 1885 – wireonek brązowy
Vireo griseus (Boddaert, 1783) – wireonek białooki
Vireo crassirostris (H. Bryant, 1859) – wireonek grubodzioby

Uwagi

↑ Wariant pisowni Vireosylva Bonaparte, 1838.
↑ Nowa nazwa dla Vireosylva Bonaparte, 1838 ze względu na puryzm.
1 2 Wariant pisowni Lanivireo Baird, 1858.
↑ Nomen nudum.

Przypisy

↑ Vireo, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 L.J.P. Vieillot: Histoire naturelle des oiseaux de l’Amérique Septentrionale: contenant un grand nombre d’espèces décrites ou figurées pour la première fois. T. 1. Paris: Chez Desray, 1807, s. 83. (fr.).
1 2 The Key to Scientific Names ↓, Vireo [dostęp 2026-06-16] .
↑ Ch.-L. Bonaparte: A geographical and comparative list of the birds of Europe and North America. London: J. Van Voorst, 1838, s. 26. (ang.).
1 2 J. Cabanis. Ornithologische Notizen. „Archiv für Naturgeschichte”. 13 (1), s. 321, 1847. (niem.).
↑ P.L. Sclater. On a Collection of Birds made by Signor Matteo Botteri in the vicinity of Orizaba in Southern Mexico. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 25, s. 213, 1857. (ang.).
↑ S.F. Baird & J. Henry: Reports of explorations and surveys, to ascertain the most practicable and economical route for a railroad from the Mississippi River to the Pacific Ocean. Cz. 9. Washington: A.O.P. Nicholson, Printer, 1858, s. 329. (ang.).
↑ Anonymous. Bibliographical notices. General Report upon the Zoology of the several Pacific Railroad Routes. Part II. Birds. By Spencer F. Baird, Assistant Secretary, Smithsonian Institution; with the co-operation of John Cassin and George N. Lawrence. 1 vol. 4to, Washington, 1858. „The Annals and Magazine of Natural History”. Third series. 2 (12), s. 467, 1858. (ang.).
↑ P.L. Sclater. Recent Ornithological Publications. „Ibis”. 2 (5), s. 98, 1860. (ang.).
↑ P.L. Sclater. List of a Collection of Birds made by the late Mr. W. Osburn in Jamaica, with Notes. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 29, s. 72, 1861. (ang.).
↑ P.L. Sclater. [Notka bez tytułu]. „The Athenaeum”. 1834, s. 811, 1862. (ang.).
↑ S.F. Baird. Review of American Birds in the Museum of the Smithsonian Institution. „Smithsonian Miscellaneous Collections”. 12, s. 326, 369, 1874. (ang.).
↑ G.R. Gray: Hand-list of genera and species of birds, distinguishing those contained in the British Museum. Cz. 1. London: printed by order of the Trustees, 1869, s. 382. (ang.).
↑ R. Ridgway. Description of a New Genus of Tyrannidæ from Santo Domingo. „The Auk”. 3, s. 382, 1886. (ang.).
↑ Oberholser 1974 ↓, s. 997.
↑ Oberholser 1974 ↓, s. 998.
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-06-16] (ang.).
↑ D.W.D.W. Winkler D.W.D.W., S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J. Lovette S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J., Vireos, Shrike-Babblers, and Erpornis (Vireonidae), version 1.0, [w:] S.M.S.M. Billerman, B.K.B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2021, Vireo, DOI: 10.2173/bow.vireon1.01 [dostęp 2023-06-09] (ang.).
↑ G.R. Gray: Catalogue of the genera and subgenera of birds contained in the British Museum. London: The Trustees, 1855, s. 54. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Vireosylva [dostęp 2018-07-07] .
↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2. London: R. and J.E. Taylor, 1841, s. 44. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Phyllomanes [dostęp 2023-06-09] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Neochloe [dostęp 2018-07-07] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Lanivireo [dostęp 2018-07-07] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Laletes [dostęp 2018-07-07] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Vireonella [dostęp 2018-07-07] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Chlorochroa [dostęp 2023-06-09] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Lawrencia [dostęp 2018-07-07] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Solivireo [dostęp 2018-07-07] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Melodivireo [dostęp 2018-07-07] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M.P.M.& M. Kuziemko P. Mielczarek & M.P.M.& M., Podrodzina: Vireoninae Swainson, 1837 – wireonki (wersja: 2026-01-17), [w:] Kompletna lista ptaków świata [online], Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego [dostęp 2026-06-16] .

Bibliografia

H.Ch. Oberholser: The bird Life of Texas. Wyd. 1. University of Texas Press, 1974. ISBN 0-292-70711-8. (ang.).
The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[5] Wariant pisowni Vireosylva Bonaparte, 1838.

[7] Nowa nazwa dla Vireosylva Bonaparte, 1838 ze względu na puryzm.

[lan-10] 1 2 Wariant pisowni Lanivireo Baird, 1858.

[14] Nomen nudum.

[itis-1] Vireo, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Vieillot-2] 1 2 L.J.P. Vieillot: Histoire naturelle des oiseaux de l’Amérique Septentrionale: contenant un grand nombre d’espèces décrites ou figurées pour la première fois. T. 1. Paris: Chez Desray, 1807, s. 83. (fr.).

[Jobling-3] 1 2 The Key to Scientific Names ↓, Vireo [dostęp 2026-06-16] .

[Bonaparte-4] Ch.-L. Bonaparte: A geographical and comparative list of the birds of Europe and North America. London: J. Van Voorst, 1838, s. 26. (ang.).

[cab-6] 1 2 J. Cabanis. Ornithologische Notizen. „Archiv für Naturgeschichte”. 13 (1), s. 321, 1847. (niem.).

[Sclater-8] P.L. Sclater. On a Collection of Birds made by Signor Matteo Botteri in the vicinity of Orizaba in Southern Mexico. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 25, s. 213, 1857. (ang.).

[Baird-9] S.F. Baird & J. Henry: Reports of explorations and surveys, to ascertain the most practicable and economical route for a railroad from the Mississippi River to the Pacific Ocean. Cz. 9. Washington: A.O.P. Nicholson, Printer, 1858, s. 329. (ang.).

[ano-11] Anonymous. Bibliographical notices. General Report upon the Zoology of the several Pacific Railroad Routes. Part II. Birds. By Spencer F. Baird, Assistant Secretary, Smithsonian Institution; with the co-operation of John Cassin and George N. Lawrence. 1 vol. 4to, Washington, 1858. „The Annals and Magazine of Natural History”. Third series. 2 (12), s. 467, 1858. (ang.).

[scl60-12] P.L. Sclater. Recent Ornithological Publications. „Ibis”. 2 (5), s. 98, 1860. (ang.).

[Sclater2-13] P.L. Sclater. List of a Collection of Birds made by the late Mr. W. Osburn in Jamaica, with Notes. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 29, s. 72, 1861. (ang.).

[scl62-15] P.L. Sclater. [Notka bez tytułu]. „The Athenaeum”. 1834, s. 811, 1862. (ang.).

[Baird2-16] S.F. Baird. Review of American Birds in the Museum of the Smithsonian Institution. „Smithsonian Miscellaneous Collections”. 12, s. 326, 369, 1874. (ang.).

[gray69-17] G.R. Gray: Hand-list of genera and species of birds, distinguishing those contained in the British Museum. Cz. 1. London: printed by order of the Trustees, 1869, s. 382. (ang.).

[Ridgway-18] R. Ridgway. Description of a New Genus of Tyrannidæ from Santo Domingo. „The Auk”. 3, s. 382, 1886. (ang.).

[CITEREFOberholser1974997-19] Oberholser 1974 ↓, s. 997.

[CITEREFOberholser1974998-20] Oberholser 1974 ↓, s. 998.

[ioc-21] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-06-16] (ang.).

[botw-22] D.W.D.W. Winkler D.W.D.W., S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J. Lovette S.M. Billerman & I.J.S.M.B.& I.J., Vireos, Shrike-Babblers, and Erpornis (Vireonidae), version 1.0, [w:] S.M.S.M. Billerman, B.K.B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2021, Vireo, DOI: 10.2173/bow.vireon1.01 [dostęp 2023-06-09] (ang.).

[gray55-23] G.R. Gray: Catalogue of the genera and subgenera of birds contained in the British Museum. London: The Trustees, 1855, s. 54. (ang.).

[24] The Key to Scientific Names ↓, Vireosylva [dostęp 2018-07-07] .

[gray41-25] G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2. London: R. and J.E. Taylor, 1841, s. 44. (ang.).

[26] The Key to Scientific Names ↓, Phyllomanes [dostęp 2023-06-09] .

[27] The Key to Scientific Names ↓, Neochloe [dostęp 2018-07-07] .

[28] The Key to Scientific Names ↓, Lanivireo [dostęp 2018-07-07] .

[29] The Key to Scientific Names ↓, Laletes [dostęp 2018-07-07] .

[30] The Key to Scientific Names ↓, Vireonella [dostęp 2018-07-07] .

[31] The Key to Scientific Names ↓, Chlorochroa [dostęp 2023-06-09] .

[32] The Key to Scientific Names ↓, Lawrencia [dostęp 2018-07-07] .

[33] The Key to Scientific Names ↓, Solivireo [dostęp 2018-07-07] .

[34] The Key to Scientific Names ↓, Melodivireo [dostęp 2018-07-07] .

[mk-35] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M.P.M.& M. Kuziemko P. Mielczarek & M.P.M.& M., Podrodzina: Vireoninae Swainson, 1837 – wireonki (wersja: 2026-01-17), [w:] Kompletna lista ptaków świata [online], Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego [dostęp 2026-06-16] .