World Wide Web

Ten artykuł dotyczy systemu internetowego. Zobacz też: Wrocławski węzeł wodny.

World Wide Web ([ˌwɜ:ldˌwaɪdˈwɛb]; z ang. sieć ogólnoświatowa, w skrócie WWW) – hipertekstowy, internetowy system informacyjny, w którym dokumenty i inne zasoby są identyfikowane za pomocą formatów URL i URI.

WWW bywa błędnie utożsamiany z całym Internetem, choć jest jedynie jego częścią, ponieważ przeciętni użytkownicy najczęściej korzystają właśnie z zasobów WWW.

Historia

Brytyjski inżynier i naukowiec Tim Berners-Lee, obecnie dyrektor World Wide Web Consortium (W3C), w marcu 1989 roku opublikował projekt oparty na ENQUIRE (aplikacji i bazie danych, którą stworzył na własny użytek w 1980). Przedstawił w nim dużo bardziej rozbudowany system zarządzania informacjami, który stał się zalążkiem obecnej World Wide Web. Po jakimś czasie dołączył do niego belgijski naukowiec Robert Cailliau, z którym Berners-Lee współpracował w ośrodku CERN. 12 listopada 1990 opublikowali oficjalny projekt budowy systemu hipertekstowego zwanego „World Wide Web” (w skrócie: WWW, lub jeszcze krócej: W3), obsługiwanego przy pomocy przeglądarki internetowej, używającego architektury klient-serwer. Użycie hipertekstu umożliwiło dostęp do różnego rodzaju informacji poprzez sieć odnośników, tzw. hiperłączy – oglądając stronę internetową, użytkownik może podążać za zamieszczonymi na niej hiperłączami, które przenoszą go do innych, udostępnionych w sieci dokumentów lub innych stron internetowych.

System informacyjny „World Wide Web” zaprojektowano, aby zbierać zasoby ludzkiej wiedzy i umożliwić współpracownikom w odległych miejscach dzielenie się swoimi pomysłami oraz zgłębianie wszystkich aspektów wspólnego projektu. W przypadku, gdy dwa projekty tworzone były niezależnie od siebie, WWW pozwalała skoordynować pracę naukowców, dzięki czemu obie prace stawały się jednym spójnym dziełem. Niniejszy projekt szacował, że służąca tylko przeglądaniu sieć rozwinie się w ciągu trzech miesięcy, a w ciągu pół roku użytkownicy będą mieli możliwość publikowania nowych materiałów i odnośników do nich, dzięki czemu system stanie się w pełni uniwersalny. Usługa została uruchomiona w grudniu 1990 roku.

Jako pierwszy na świecie serwer WWW Berners-Lee zastosował komputer NeXT, na którym stworzył również pierwszą przeglądarkę o nazwie WorldWideWeb. Do czasu świąt Bożego Narodzenia 1990 roku Berners-Lee zbudował wszystkie narzędzia niezbędne do działania WWW: przeglądarkę WWW (która służyła również jako edytor), pierwszy serwer WWW oraz pierwsze strony WWW, opisujące nowo powstały projekt. 6 sierpnia 1991 roku zamieścił krótkie podsumowanie projektu „WorldWideWeb” na grupie dyskusyjnej alt.hypertext. Pierwszy serwer poza Europą został uruchomiony w Centrum Liniowego Akceleratora Stanforda (SLAC) 12 grudnia 1991 roku. Zasadnicza koncepcja hipertekstu wywodzi się z wcześniejszych prac: w 1945 roku Vannevar Bush opisał na łamach „The Atlantic Monthly” urządzenie Memex, w latach 60. Ted Nelson ukuł termin „hipertekst”, a Douglas Engelbart prototypował system oN-Line System (NLS).

Przełomem w projekcie było połączenie hipertekstu z Internetem. W swojej książce pt. „Weaving The Web” („Tkając Sieć”) Berners-Lee wyjaśnia, iż wielokrotnie sugerował możliwość połączenia tych dwóch technologii, jednakże nikt wcześniej nie podjął starań w tym kierunku, w związku z czym postanowił wziąć sprawę w swoje ręce. Na potrzeby projektu autor opracował system ogólnodostępnych, unikatowych identyfikatorów zasobów sieci: „The Universal Document Identifier” (UDI) znany później jako Uniform Resource Locator (URL) i Uniform Resource Identifier (URI), język służący projektowaniu stron – HyperText Markup Language (HTML) oraz protokół przesyłania dokumentów hipertekstowych Hypertext Transfer Protocol (HTTP).

World Wide Web posiadała szereg cech wyróżniających ją spośród innych systemów hipertekstowych, które były wówczas dostępne, np. używał jednokierunkowych zamiast dwukierunkowych odnośników. Umożliwiało to użytkownikowi przełączenie się z bieżącego zasobu danych do kolejnego, bez potrzeby reakcji ze strony jego właściciela. W porównaniu do poprzednich systemów ułatwiło to wdrażanie nowych serwerów i przeglądarek, ale wprowadziło chroniczny problem wygasłych odnośników (hiperłączy, linków). W odróżnieniu od poprzedników, takich jak np. HyperCard, World Wide Web nie została skomercjalizowana, umożliwiając rozwój serwerów i publikowanych na nich stron, w sposób niezależny oraz dodawanie rozszerzeń bez ograniczeń licencyjnych. 30 kwietnia 1993 CERN ogłosił, że World Wide Web będzie udostępniona bezpłatnie dla każdego. W ciągu kolejnych dwóch miesięcy, po ogłoszeniu, że protokół Gopher nie będzie już dostępny bezpłatnie, odnotowano duży spadek jego popularności, na rzecz darmowej WWW.

Punktem zwrotnym w historii World Wide Web było wprowadzenie, w 1993 roku, przeglądarki Mosaic, działającej w trybie graficznym. Przeglądarka ta została opracowana w „Narodowym Centrum Zastosowań Superkomputerów” (National Center for Supercomputing Applications) na Uniwersytecie Illinois w Urbanie i Champaign (NCSA-UIUC) przez zespół, w którym pracował Marc Andreessen. Popularności WWW przysporzyła również graficzna przeglądarka Mosaic.

World Wide Web Consortium (W3C) zostało założone przez Tima Bernersa-Lee w październiku 1994 roku w Laboratorium Informatyki MIT (Laboratory for Computer Science, MIT/LCS), przy wsparciu agencji „Agencji Zaawansowanych Obronnych Projektów Badawczych” (DARPA) oraz Komisji Europejskiej.

Od tamtej pory Berners-Lee odegrał bardzo aktywną rolę w nadawaniu kierunku rozwoju standardów sieciowych (takich jak np. języki znaczników, w których strony internetowe są tworzone), a w 2001 roku opisał wraz ze współpracownikami swoją wizję Semantic Web. World Wide Web, dzięki łatwemu do opanowania interfejsowi obsługi, aktywnie rozpowszechnia informacje za pośrednictwem Internetu – tym samym odgrywa istotną rolę w jego popularyzacji – mimo że te dwa pojęcia są często mylone w powszechnym użyciu: World Wide Web nie jest całym Internetem, a jedynie pewną aplikacją zbudowaną na jego bazie.

World Wide Web a Internet

Określenia: World Wide Web i Internet są często stosowane zamiennie w życiu codziennym. Jednak World Wide Web i Internet nie są jednym i tym samym. Internet to globalny system połączonych ze sobą sieci komputerowych. W przeciwieństwie do Web, która jest jedną z usług działających w Internecie, WWW jest zbiorem powiązanych ze sobą zasobów i dokumentów, połączonych hiperłączami i URL-ami. Krótko mówiąc, Web jest aplikacją działającą w Internecie. Przeglądanie stron internetowych WWW zwykle rozpoczyna się albo od wpisania adresu strony w przeglądarce internetowej, albo poprzez podanie linku do tej strony lub linku do konkretnego zasobu. Następnie przeglądarka wysyła do serwera WWW, na którym zlokalizowana jest strona, szereg niewidzialnych dla nas zapytań, aby później pobrać zawartość danej strony i wyświetlić ją na ekranie monitoraRFC 2616 ↓.

Na początku nazwa serwera (część adresu URL) jest dekodowana na adres IP za pomocą globalnej, rozproszonej bazy danych znanej jako Domain Name System (DNS), która tłumaczy czytelne dla człowieka nazwy domenowe na adresy IP. Adres IP jest niezbędny, aby móc połączyć się z danym serwerem. Przeglądarka następnie wywołuje dany zasób, wysyłając zapytanie do serwera określonego powyższym adresemRFC 2616 ↓. W przypadku typowej strony internetowej, przeglądarka najpierw pobiera jej kod HTML, analizuje go, a następnie wysyła zapytanie o resztę elementów wchodzących w jej skład (zdjęcia, grafika, dźwięki, video, animacje).

Podczas pobierania plików z serwera WWW, przeglądarki mogą stopniowo składać stronę na ekranie w sposób określony przez jego kod HTML, CSS lub inne języki skryptowe. Wszelkie zdjęcia i inne zasoby są włączane do strony, którą użytkownik widzi na ekranie. Większość stron internetowych zawiera hiperłącza umożliwiające bezpośrednie przechodzenie do innych stron z nimi powiązanych, gotowych plików, które można pobierać, dokumentów źródłowych, definicji oraz innych zasobów internetowych. Udostępniając tę sieć w Internecie, Tim Berners-Lee nazwał ją w listopadzie 1990 roku „World Wide Web” (początkowo „WorldWideWeb” – tak nazwano także pierwszą przeglądarkę).

Korzyści z WWW

WWW (lub jeszcze krócej: W3) jest realizacją idei nieograniczonego świata informacji. Na jej sukces, poza samym Internetem jako fizycznym nośnikiem, składają się przede wszystkim następujące elementy:

• HyperText Markup Language (HTML) – hipertekstowy język znaczników, zrozumiały dla każdej przeglądarki, służący formatowaniu zawartości strony internetowej;
• Hypertext Transfer Protocol (HTTP) – protokół komunikacyjny używany do przesyłania stron internetowych;
• Uniform Resource Identifier (URI) – standard identyfikatora zasobów w InternecieRFC 3986 ↓.

Prefiks WWW

Wiele adresów internetowych zaczyna się od „www” ze względu na długoletnią praktykę nazywania hostów internetowych (serwerów) zgodnie z usługami, które oferowały. Nazwa hosta dla serwera Web to najczęściej www, tak jak ftp dla serwera FTP czy news lub nntp dla serwerów informacyjnych Usenet. Te nazwy hostów ukazują się, jako subdomeny w Domain Name System (DNS), jak w przykładzie www.example.comRFC 1034 ↓. Pierwszy na świecie serwer Web nazywał się nxoc01.cern.ch.

Przedrostki „http://” i „https://” należy rozróżniać. Hypertext Transfer Protocol (HTTP) i HTTP Secure wyznaczają protokół komunikacyjny, który ma zostać użyty do wysyłania i pobierania zawartości strony. Protokół HTTP jest podstawowym elementem działania struktury www, a HTTPS dodaje niezbędną warstwę ochronną w przypadku, gdy poufne informacje, takie jak hasła czy dane bankowe, mają być przesyłane w publicznej sieci InternetRFC 2818 ↓. Ogólny zarys RFC 2396 ↓ określający postać adresów internetowych to: <protokół>://<host><ścieżka>?<zapytanie>#<fragment>, gdzie <host> to np. serwer internetowy (jak www.example.com), a ścieżka identyfikuje konkretna podstronę. Serwer przetwarza <zapytanie>, które może np. za pośrednictwem formularza wysłać dane do zewnętrznej wyszukiwarki, poprzez to zawartość wyświetlanej strony jest zależna od odebranych informacji zwrotnych. <fragment> nie jest wysyłany do serwera. Określa, która część strony ma być wyświetlana użytkownikowi domyślnieRFC 3986 ↓.

Angielski pisarz Douglas Adams zażartował w listopadzie 1999 roku w swojej niedzielnej kolumnie w „The Independent”: „World Wide Web jest z tego, co wiem, jedynym wyrażeniem, którego skrócona forma jest trzy razy dłuższa od pełnej”. Tim Berners-Lee zaleca, aby wyrażenie World Wide Web pisać jako trzy osobne słowa, bez łączników.

Bezpieczeństwo

Sieć Web stała się otwartą drogą dla przestępców rozprzestrzeniających złośliwe oprogramowanie. Do znanych zagrożeń związanych z aplikacjami internetowymi należą ataki typu SQL injection oraz cross-site scripting (XSS).

Archiwizacja stron WWW

Z biegiem czasu wiele zasobów publikowanych w Internecie zanika, zostaje przeniesionych, zaktualizowanych lub całkowicie zmienia się ich zawartość. To sprawia, że niektóre odnośniki stają się przestarzałe. Określa się je wtedy mianem „martwych odnośników” (ang. dead links). Problem ten spowodował, że podjęto działania zaradcze – przykładem jest Internet Archive, organizacja gromadząca i udostępniająca zarchiwizowane zasoby Internetu.

Standaryzacja

Funkcjonowanie World Wide Web w Internecie oraz wymiana informacji pomiędzy komputerami opierają się na wielu standardach i specyfikacjach technicznych. Duża część tych dokumentów to opracowania World Wide Web Consortium (W3C), a niektóre z nich są dziełem Internet Engineering Task Force (IETF) oraz innych organizacji.

Gdy wspominamy o standardach internetowych, najczęściej mamy do czynienia z następującymi publikacjami:

• Historycznie zalecenia W3C dla języków znaczników, zwłaszcza HTML i XHTML, określały struktury interpretacji dokumentów hipertekstowych. Jednak od maja 2019 rolę utrzymywania standardu HTML przejęła instytucja WHATWG oraz jej HTML Living Standard (czyli żywy standard HTML).
• Zalecenia W3C dla arkuszy stylów, szczególnie CSS.
• Standardy ECMAScript (zazwyczaj w formie JavaScript), z ECMA International.
• Zalecenia W3C dotyczące modelowania dokumentów obiektowych.

Dodatkowe publikacje dostarczają definicji innych podstawowych technologii stosowanych w World Wide Web, m.in.:

• Uniform Resource Identifier (URI), który jest uniwersalnym systemem odniesień do zasobów w Internecie, takich jak dokumenty hipertekstowe i obrazy. URI, często nazywane URL jest definiowane przez RFC 3986 ↓.
• Protokół HTTPRFC 2616 ↓, a także mechanizmy uwierzytelnianiaRFC 2617 ↓, które określają, jak przeglądarka i serwer uwierzytelniają siebie nawzajem.

Dostępność WWW

Dostęp do WWW jest możliwy dla wszystkich, bez względu na to, czy użytkownik jest osobą w pełni czy niepełnosprawną. Niezależnie od rodzaju niepełnosprawności, sieć Web służy przesyłaniu, jak również pozyskiwaniu informacji oraz interakcji ze społeczeństwem, przez co niezmiernie ważne jest, aby umożliwić dostęp do sieci osobom niepełnosprawnym, często ograniczonym ruchowo. Tim Berners-Lee twierdzi, iż „potęga Internetu polega na jego uniwersalności. Dostępność dla wszystkich, bez względu na niepełnosprawność jest jej głównym aspektem”. Wiele krajów wymaga od autorów witryn stosowania ułatwień dostępu. Międzynarodowe ustalenia w ramach „Inicjatywy dostępności do sieci” W3 Consortium (Web Accessibility Initiative) doprowadziły do opracowania wytycznych, które autorzy treści internetowych, jak również twórcy oprogramowania mogą wykorzystywać, aby umożliwić „surfowanie” po sieci osobom niepełnosprawnym.

Obsługa różnych języków

W grudniu 2007 roku Unicode po raz pierwszy stał się najczęściej używanym systemem kodowania znaków w sieci Web, wypierając zarówno ASCII, jak i zestawy znaków dla Europy Zachodniej. Pierwotnie zbiór RFC 3986 ↓ zezwalał obiektom sieci na identyfikację tylko poprzez adresy składające się ze znaków z podgrupy US-ASCII. RFC 3987 ↓ uznaje rozszerzony zakres znaków i od tej pory zasoby sieci mogą być identyfikowane poprzez adresowanie w każdym z języków.

Prędkość transmisji

Przeciążenie infrastruktury Internetu, wywołane przewagą popytu nad podażą, powoduje, nieraz znaczące, opóźnienia w przeglądaniu stron internetowych. Powstało nawet żartobliwe określenie dla WWW: „World Wide Wait” (czyli: „wielkie, światowe czekanie”). Przyspieszenie działania sieci jest ciągle otwartym tematem dyskusji i rozważań użytkowników, specjalistów oraz polem działania technologii QoS. Inne rozwiązania mające na celu przyspieszenie Internetu można znaleźć na stronie W3C.

Standardowe wytyczne dotyczące czasu odpowiedzi systemu to:

• 0,1 sekundy – granica poczucia, że system reaguje natychmiast; poza wyświetleniem wyniku nie są potrzebne dodatkowe informacje zwrotne.
• 1 sekunda – granica nieprzerwanego toku myślenia użytkownika, choć opóźnienie jest już zauważalne.
• 10 sekund – granica utrzymania uwagi użytkownika na prowadzonej interakcji; przy dłuższych oczekiwaniach użytkownicy zwykle przechodzą do innych czynności.

Statystyki

Według badania z 2001 roku istniało wtedy ponad 550 miliardów dokumentów internetowych, z czego zdecydowana większość w tzw. „ukrytym WWW” (deep web), nieskatalogowanym przez wyszukiwarki internetowe, a jedynie niewielka część w indeksowanym „widocznym WWW” (surface web). W lipcu 2008 roku inżynierowie oprogramowania Google Jesse Alpert i Nissan Hajaj ogłosili, iż wyszukiwarka odkryła bilion unikatowych adresów URL.

Zobacz też

Informacje w projektach siostrzanych

Multimedia w Wikimedia Commons

Definicje słownikowe w Wikisłowniku

Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews pt. Wywiad ze współtwórcą World Wide Web, Robertem Cailliau

• Platform for Internet Content Selection (PICS) – standard służący ochronie przed dostępem do treści zakwalifikowanych jako niebezpieczne;
• W3C Markup Validation Service – darmowa usługa udostępniana przez W3C pozwalająca sprawdzić zgodność dokumentu HTML ze standardami HTML;
• Semantic Web – projektowany standard mający umożliwić opisywanie znaczenia zasobów informacyjnych.
• InterPlanetary File System – Zdecentralizowana odmiana WWW

Przypisy

Bibliografia

• P.V.P.V. Mockapetris P.V.P.V., Domain names - concepts and facilities, STD 13, RFC 1034, IETF, listopad 1987, DOI: 10.17487/RFC1034, ISSN 2070-1721, OCLC 943595667  (ang.).
• R.R. Fielding R.R. i inni, Hypertext Transfer Protocol -- HTTP/1.1, RFC 2616, IETF, czerwiec 1999, DOI: 10.17487/RFC2616, ISSN 2070-1721, OCLC 943595667  (ang.).
• J.J. Franks J.J. i inni, HTTP Authentication: Basic and Digest Access Authentication, RFC 2617, IETF, czerwiec 1999, DOI: 10.17487/RFC2617, ISSN 2070-1721, OCLC 943595667  (ang.).
• T.T. Berners-Lee T.T., R.R. Fielding R.R., L.L. Masinter L.L., Uniform Resource Identifiers (URI): Generic Syntax, RFC 2396, IETF, sierpień 1998, DOI: 10.17487/RFC2396, ISSN 2070-1721, OCLC 943595667  (ang.).
• EricE. Rescorla EricE., HTTP Over TLS, RFC 2818, IETF, maj 2000, DOI: 10.17487/RFC2818, ISSN 2070-1721, OCLC 943595667  (ang.).
• T.T. Berners-Lee T.T., R.R. Fielding R.R., L.L. Masinter L.L., Uniform Resource Identifier (URI): Generic Syntax, STD 66, RFC 3986, IETF, styczeń 2005, DOI: 10.17487/RFC3986, ISSN 2070-1721, OCLC 943595667  (ang.).
• M.M. Duerst M.M., M.M. Suignard M.M., Internationalized Resource Identifiers (IRIs), RFC 3987, IETF, styczeń 2005, DOI: 10.17487/RFC3987, ISSN 2070-1721, OCLC 943595667  (ang.).

Linki zewnętrzne

• World Wide Web Consortium (W3C) (ang.)
• Największe na świecie archiwum stron WWW (ang.)
• Twila Camp, What is the world wide web?, kanał TED-Ed na YouTube, 12 maja 2014 [dostęp 2024-09-02].