Wanda Malecka

Wanda Malecka
Pustelniczka z ulicy Wiejskiej
Imię i nazwisko	Petronela Wanda Malecka
Data i miejsce urodzenia	1800 ; Góra Kalwaria, Królestwo Prus
Data i miejsce śmierci	22 października 1860 ; Warszawa, Imperium Rosyjskie
Narodowość	polska
Język	polski
Dziedzina sztuki	redaktorka, tłumaczka
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Teksty w Wikiźródłach

Petronela Wanda Malecka z domu Fryze (wariant pisowni: de Frise), pseud. Pustelniczka z ulicy Wiejskiej (ur. 1800 w Górze Kalwarii, zm. 22 października 1860 w Warszawie) – polska pisarka, poetka i tłumaczka literatury angielskiej i francuskiej; pierwsza polska kobieta–redaktor i wydawca własnego czasopisma (pismo kobiece „Bronisława, czyli Pamiętnik Polek”).

Życiorys

Pochodziła z rodziny szlacheckiej, jej rodzicami byli Piotr de Frize i Marianna Klobloch. Była kształcona w domu, poznała języki francuski i angielski.

7 października 1820 roku wyszła za mąż w Warszawie za Klemensa Maleckiego herbu Jelita, oficera Armii Księstwa Warszawskiego, literata (zmarł na osiem dni przed śmiercią żony, 14 października 1860 roku w Radomiu). Miała syna Bronisława.

Pracowała głównie jako tłumaczka. Poza zamieszczaniem swoich tekstów i tłumaczeń we własnych czasopismach, publikowała m.in. w „Rozmaitościach Warszawskich”, „Niezapominajkach”, „Wianku”, „Magazynie Powszechnym”, „Muzeum Domowym”, czy „Nowym Kolumbie”. Jej własna twórczość literacka to zdaniem badaczy „słabe artystycznie, sentymentalne powiastki i opowiadania z życia wyższych sfer, o tendencjach dydaktyczno-moralizatorskich”.

W latach 50. XIX wieku mieszkała bez męża w Warszawie, przy ulicy Elektoralnej 791, gdzie prowadziła jednoosobową elementarną szkołę żeńską dla około 30 uczennic.

Zmarła 22 października 1860 roku w Warszawie, została pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Publikacje

Redagowane czasopisma

„Domownik”, 3 maja 1818 – 1 maja 1820, ręcznie przepisywane kopie, przedruk fragmentów w „Tygodniku Polskim” w latach 1818–1819
„Bronisława, czyli Pamiętnik Polek”, 1822–1823, druk Natana Glücksberga; ukazały się 4 numery (nakład jednego numeru wynosił 100 egzemplarzy) (czasopismo kobiece)
„Wanda, tygodnik nadwiślański”, 1828–1829, drukiem J. Wróblewskiego (czasopismo kobiece)

Literatura piękna

Rozrywki dla dobrych dzieci, 1829, nakład A. Brzeziny i Kompanii (dydaktyczno-moralizatorskie powiastki dla dzieci)
Wanda. Królowa sarmacka, 1826, 1828, fragmenty na łamach „Rozmaitości Warszawskich” i „Wandy” (poemat)

Przekłady

Barbara von Krüdener: Walerya, czyli Listy Gustawa Linar, do Ernesta G***, 1822 (tyt. oryg. Valérie oder Briefe Gustavs von Linar an Ernst von G...)
Walter Scott: Matylda Rokeby, 1826
w ramach serii Wybór Romansów (red. W. Malecka ), 1826–1827, nakład A. Brzeziny:
- Tomy I–II. Thomas Moore: Lalla-Rookh, xiężniczka mogolska, 1826 (przekład prozą)
- Tom III. Walter Scott: Pan dwóchset wysep, 1826 (pierwszy przekład na język polski)
- Tomy od IV do VIII. Sophie Cottin: Amelia Mansfild, 1827 (tyt. oryg. Amélie Mansfield)
- Tom XIII. George Byron: Mazepa – hetman Kozaków, 1827 (tyt. oryg. Mazeppa)
Henriette Campan: Rady dla dziewcząt, 1827 (tyt. oryg. Conseils aux jeunes filles)
François-René de Chateaubriand: Wspomnienia Włoch, Anglii i Ameryki: z dzieł Chateaubrianda, 1827
George Byron: Powieści: Giaur, Paryzyna, 1828
Paul de Kock: Co za powabny młodzieniec!, 1841 (tyt. oryg. Un jeune homme charmant)
hrabina Dash (Gabrielle Anne Cisterne de Courtiras, wicehrabina Saint-Mars): Ekran, 1846
Émile Souvestre: Człowiek i pieniądze, 1851
Victorin Dénoix: Nowe rozmowy francuzkie, 1858

Przypisy

↑ Historia Góry Kalwarii. Gmina Góra Kalwaria, cop. 2012. [dostęp 2017-07-22].
1 2 Sroczyńska 1986 ↓, s. 7.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Estreicher 1876 ↓, s. 50.
1 2 3 Minakowski ↓.
↑ Sroczyńska 1986 ↓, s. 9.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Gajkowska 1974 ↓.
1 2 3 Przegląd Poznański 1861 ↓.
1 2 3 4 5 Dormus 2010 ↓, s. 13.
↑ Sroczyńska 1986 ↓, s. 16.
1 2 Sroczyńska 1986 ↓, s. 11.
↑ Sroczyńska 1986 ↓, s. 5.
1 2 Sroczyńska 1986 ↓, s. 8.
↑ Sroczyńska 1986 ↓, s. 10.
1 2 Sroczyńska 1986 ↓, s. 24.
↑ Marek Jerzy Minakowski: Klemens Malecki (ID: psb.16662.2). [w:] Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl) [on-line]. [dostęp 2017-07-21].
1 2 Sroczyńska 1986 ↓, s. 23.
↑ Karol Poznański. Raport ministra Oświecenia Narodowego Awraama Norowa z wizytacji szkół Okręgu Naukowego Warszawskiego w 1856 roku. „Przegląd Historyczno-Oświatowy”. LIX 3–4 (233–234), s. 154, 2016. Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP. DOI: 10.17460/2016.3_4.09. ISSN 0033-2178.
1 2 3 4 Sobieszczański 1861 ↓.
↑ Franciszek Gawełek: Bibljografja ludoznawstwa litewskiego. Wilno: Drukarnia Józefa Zawadzkiego, 1914, s. 9.
↑ Sroczyńska 1986 ↓, s. 12.
↑ red: Naród książki. Rzeczpospolita, 2008-07-13. [dostęp 2017-07-20].
↑ Sroczyńska 1986 ↓, s. 15.
1 2 3 Sroczyńska 1986 ↓, s. 21.
↑ Dormus 2010 ↓, s. 14.
↑ Sroczyńska 1986 ↓, s. 18.
↑ WandaW. Malecka WandaW., Rozrywki dla dobrych dzieci, Warszawa: A. Brzezina i komp, 1829 .
↑ Sroczyńska 1986 ↓, s. 20.
1 2 3 Estreicher 1876 ↓, s. 51.
↑ Poprawki i dodatki do ustaleń k. Estreichera za bazą NUKAT.
↑ Eóin MacWhite. Thomas Moore and Poland. „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”. 72, s. 52, 1972. Royal Irish Academy. ISSN 0035-8991. (ang.).
↑ Scott Walter, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-07-21] .
↑ Maria Dłuska: Studia i rozprawy. T. 2. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1970, s. 229, seria: Biblioteka Studiów Literackich.

Bibliografia

Katarzyna Dormus: U źródeł polskiej prasy kobiecej – pierwsze redaktorki, wydawczynie, dziennikarki (ok. 1820–1914). Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, 2010. ISBN 978-83-7432-697-1.
Karol Estreicher: Bibliografia polska XIX. stólecia (!). T. III: Ł–Q. Kraków: Akademia Umiejętności, drukarnia c.k. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1876.
Celina Gajkowska: Wanda Malecka z Fryzów. [w:] Internetowy Polski Słownik Biograficzny (z XIX tomu Polskiego Słownika Biograficznego) [on-line]. Narodowy Instytut Audiowizualny, 1974. [dostęp 2017-07-20].
Maria Jadwiga Minakowska: Wanda Fryze (ID: psb.16662.1). [w:] Wielka genealogia Minakowskiej (Wielcy.pl) [on-line]. [dostęp 2017-07-21].
Wiadomości bieżące. Nekrologi. Wanda Malecka. „Przegląd Poznański”. XXXI, s. 369, 1861. Nakładem redakcyi.
Franciszek Maksymilian Sobieszczański: Czasopisma polskie. W: Encyklopedyja powszechna. T. 6: Cul. – Den.. Warszawa: Druk S. Orgelbranda, 1861, s. 321.
Bogumiła Sroczyńska. Działalność publicystyczna i literacka pierwszej polskiej kobiety redaktorki, Wandy Maleckiej (1800–1860). „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”. XXIV (4), 1986. Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. ISSN 0137-2998.

[Historia_Góry_Kalwarii-1] Historia Góry Kalwarii. Gmina Góra Kalwaria, cop. 2012. [dostęp 2017-07-22].

[CITEREFSroczyńska19867-2] 1 2 Sroczyńska 1986 ↓, s. 7.

[CITEREFEstreicher187650-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Estreicher 1876 ↓, s. 50.

[CITEREFMinakowski-4] 1 2 3 Minakowski ↓.

[CITEREFSroczyńska19869-5] Sroczyńska 1986 ↓, s. 9.

[CITEREFGajkowska1974-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Gajkowska 1974 ↓.

[CITEREFPrzegląd_Poznański1861-7] 1 2 3 Przegląd Poznański 1861 ↓.

[CITEREFDormus201013-8] 1 2 3 4 5 Dormus 2010 ↓, s. 13.

[CITEREFSroczyńska198616-9] Sroczyńska 1986 ↓, s. 16.

[CITEREFSroczyńska198611-10] 1 2 Sroczyńska 1986 ↓, s. 11.

[CITEREFSroczyńska19865-11] Sroczyńska 1986 ↓, s. 5.

[CITEREFSroczyńska19868-12] 1 2 Sroczyńska 1986 ↓, s. 8.

[CITEREFSroczyńska198610-13] Sroczyńska 1986 ↓, s. 10.

[CITEREFSroczyńska198624-14] 1 2 Sroczyńska 1986 ↓, s. 24.

[Klemens_Malecki_ID_psb_16662-15] Marek Jerzy Minakowski: Klemens Malecki (ID: psb.16662.2). [w:] Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl) [on-line]. [dostęp 2017-07-21].

[CITEREFSroczyńska198623-16] 1 2 Sroczyńska 1986 ↓, s. 23.

[doi10.17460-s154-17] Karol Poznański. Raport ministra Oświecenia Narodowego Awraama Norowa z wizytacji szkół Okręgu Naukowego Warszawskiego w 1856 roku. „Przegląd Historyczno-Oświatowy”. LIX 3–4 (233–234), s. 154, 2016. Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP. DOI: 10.17460/2016.3_4.09. ISSN 0033-2178.

[CITEREFSobieszczański1861-18] 1 2 3 4 Sobieszczański 1861 ↓.

[Gawełek1914-s9-19] Franciszek Gawełek: Bibljografja ludoznawstwa litewskiego. Wilno: Drukarnia Józefa Zawadzkiego, 1914, s. 9.

[CITEREFSroczyńska198612-20] Sroczyńska 1986 ↓, s. 12.

[red2008-21] red: Naród książki. Rzeczpospolita, 2008-07-13. [dostęp 2017-07-20].

[CITEREFSroczyńska198615-22] Sroczyńska 1986 ↓, s. 15.

[CITEREFSroczyńska198621-23] 1 2 3 Sroczyńska 1986 ↓, s. 21.

[CITEREFDormus201014-24] Dormus 2010 ↓, s. 14.

[CITEREFSroczyńska198618-25] Sroczyńska 1986 ↓, s. 18.

[26] WandaW. Malecka WandaW., Rozrywki dla dobrych dzieci, Warszawa: A. Brzezina i komp, 1829 .

[CITEREFSroczyńska198620-27] Sroczyńska 1986 ↓, s. 20.

[CITEREFEstreicher187651-28] 1 2 3 Estreicher 1876 ↓, s. 51.

[Poprawki_i_dodatki_do_ustaleń-29] Poprawki i dodatki do ustaleń k. Estreichera za bazą NUKAT.

[MacWhite1972-s52-30] Eóin MacWhite. Thomas Moore and Poland. „Proceedings of the Royal Irish Academy: Archaeology, Culture, History, Literature”. 72, s. 52, 1972. Royal Irish Academy. ISSN 0035-8991. (ang.).

[Walter_Scott-31] Scott Walter, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-07-21] .

[Dłuska1970-s229-32] Maria Dłuska: Studia i rozprawy. T. 2. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1970, s. 229, seria: Biblioteka Studiów Literackich.