Wiktor Tołkin

Wiktor Tołkin

Data i miejsce urodzenia	21 lutego 1922 Tołkacze
Data i miejsce śmierci	7 maja 2013 Gdańsk
Miejsce spoczynku	Cmentarz Srebrzysko
Zawód, zajęcie	rzeźbiarz, architekt
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Wiktor Tołkin (ur. 21 lutego 1922 w Tołkaczach, zm. 7 maja 2013 w Gdańsku) – polski rzeźbiarz i architekt.

Życiorys

Urodził się w rodzinie Dominika, inżyniera, budowniczego linii tramwajowych i kolejowych, oraz Marii z domu Fogielewicz (1900–1994), prowadzącej gabinet kosmetyczny.

Po wybuchu II wojny światowej z rodzicami przedostał się z Kowla do Warszawy, gdzie zdał maturę na tajnych kompletach. W czasie okupacji niemieckiej był członkiem Armii Krajowej. Aresztowany przez Gestapo, więziony na Pawiaku, a od 17 listopada 1942 do lutego 1944 przebywał w obozie koncentracyjnym Auschwitz. Został zwolniony dzięki staraniom rodziny, później jako kapral podchorąży ps. Ostoja ochotniczo walczył w powstaniu warszawskim, w zgrupowaniu „Krybar”, w kompanii „Lewara”. Ciężko ranny 23 sierpnia 1944. Po upadku powstania trafił do obozu jenieckiego (Stalag X B) w Westertimke (obóz Sandbostel) k. Bremy (nr jeniecki 223423). Wyzwolony 28 kwietnia 1945.

Jesienią 1945 rozpoczął studia architektoniczne w Brukseli, po powrocie w 1946 do Gdańska w 1952 ukończył Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej oraz w 1954 Wydziału Rzeźby Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku. Od 1952 pracował jako architekt w biurach projektów, po 1963 poświęcił się działalności artystycznej. Do końca lat 90. prowadził pracownię rzeźbiarską na Głównym Mieście przy ul. Mariackiej 3 w Gdańsku.

Jeden z głównych polskich twórców monumentalnej rzeźby pomnikowej; twórca martyrologicznych monumentów na terenach byłych niemieckich obozów Stutthof i Majdanek. Prace te są wielkimi kompozycjami o ekspresyjnych kształtach, wkomponowane w całe założenia architektoniczne.

Zajmował się też medalierstwem, projektowaniem i wystrojem wnętrz. Jego twórczość miała dwa nurty: rzeźba monumentalna i miniatura w postaci medali.

Był członkiem Stowarzyszenia Architektów Polskich (od 1952), Związku Polskich Artystów Plastyków (1963–1983) oraz Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Zmarł w Gdańsku, pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu Srebrzysko (rejon VI, kwatera KW III międzyleśny rząd, miejsce leśne, grób 89).

Ważniejsze realizacje

• Pomnik Zaślubin Polski z Morzem w Kołobrzegu, odsłonięty 30 listopada 1963
• Pomnik Ludziom Morza, Gdynia, 1965
• Pomnik Walki i Męczeństwa na terenie byłego hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Stutthof, odsłonięty 12 maja 1968
• Pomnik Uczestnikom Ruchu Oporu na Pomorzu Gdańskim, Złota Góra k. Brodnicy Dolnej 1968
• Pomnik Walki i męczeństwa oraz Mauzoleum-panteon na terenie byłego hitlerowskiego obozu koncentracyjnego na Majdanku, odsłonięte w 1969

• Pomnik Walki i Męczeństwa na Pawiaku w Warszawie
• Pomnik Czynu Oręża w Płocku, odsłonięty w 1978
• Cmentarz - Pomnik Bohaterów, Gdańsk, 1985

• 
  Pomnik Zaślubin Polski z Morzem, Kołobrzeg
• 
  Pomnik Walki i męczeństwa, Sztutowo
• 
  Brama Pomnika Walki i męczeństwa, Majdanek
• 
  Mauzoleum, Majdanek

Medale pamiątkowe autorstwa Wiktora Tołkina

• 500-lecie powrotu Gdańska do Polski (wraz z Ryszardem Massalskim) (1954)
• 700-lecie Miasta Tczewa 1260–1960 (wraz z R. Massalskim) (1960)
• Odznaka Za Zasługi dla Gdańska (1960)
• 700-lecie Miasta Kcyni (1962)
• Politechnika Gdańska 1945–1965 (1965)
• Pięćsetna rocznica Pokoju Toruńskiego i powrotu Ziemi Malborskiej do Macierzy 1466–1966 (1966)
• Założenie Uniwersytetu Gdańskiego (1970)
• 50 lat Gdańskiego Towarzystwa Naukowego 1922–1972 (1972)
• Politechnika Gdańska (1973)
• Politechnika Gdańska Universitas Technologica Gedanensis (1973)
• Bernard Sychta - Twórca słownika gwar (1974)
• 25 lat Przedsiębiorstwa Upowszechniania Prasy i Książki 1950–1975 (1975)
• Gdańskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego 1945–1975 (1975)
• XXV lat Instytutu Morskiego 1950–1975 (1975)
• 30 lat Academia Medica Gedanensis 1945–1975 (1975)
• Academia Medica Gedanensis - Primus Inter Pares (1975)
• Zasłużonemu Akademii Medycznej w Gdańsku (1975)
• Muzeum Stutthof w Sztutowie (1975)
• 30. rocznica wyzwolenia Gdańska 1945–1975 (1975)
• 30. rocznica wyzwolenia Ziemi Malborskiej 1945–1975 (1975)
• Zasłużonym dla Portów Morskich (1976)
• Izba Bawełny w Gdyni (1977)
• Polskie Towarzystwo Gastroenterologii (1977)
• Przedsiębiorstwo Spedycji Międzynarodowej c. Hartwig 1856–1978 (1978)
• Ziemia Gniewska 1229–1979 (1979)
• Dni Morza Gdańsk 1980 (1980)
• Muzeum Stutthof w Sztutowie 1962–1982 (1982)
• 750-lecie nadania praw miejskich Kwidzynowi (1985)
• LII Zjazd Gdańsk wrzesień 1985, Polskie Tow. Chirurgów (1985)
• Sopot XXV lat Investprojekt 1961–1985 (1985)
• XL-lecie Przedsiębiorstwa Robót Czerpalnych i Podwodnych (1987)
• 50 lat Gimnazjum Polskiego i Liceum Ogólnokształcącego w Kwidzynie (1988)
• 50-lecie portu Władysławowo i 25-lecie praw miejskich (1988)
• VI Zjazd Adeptów Architektury Politechniki Lwowskiej w Gdańsku (1993)
• Zasłużonemu Akademii Medycznej w Gdańsku (1993)
• Akademia Medyczna w Gdansku Medicina Nobilissima (1995)
• 50 lat Akademii Medycznej w Gdańsku 1945–1995 (1995)
• Academia Medica Gedanensis Primus Inter Pares (1995)
• 50 lat Chóru Akademii Medycznej w Gdańsku 1946–1996 (1996)

Źródło:.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Oficerski Orderu odrodzenia Polski
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Armii Krajowej
• Warszawski Krzyż Powstańczy
• Krzyż Oświęcimski
• Medal 40-lecia Polski Ludowej (1985)

Źródło:.

Nagrody i wyróżnienia

• 1954: I nagroda w konkursie na projekt architektoniczno-rzeźbiarski na Łuk Wyzwolenia w Lublinie
• 1967: III nagroda (realizacja) w konkursie na koncepcję pomnika ofiar obozu Majdanek (z Janem Dembkiem)

Przypisy

Bibliografia

• Magdalena Howorus-Czajka: Wiktor Tołkin – rzeźbiarz. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2012, s. 1–192. ISBN 978-83-7543-239-8.
• Kto jest kim w Polsce, edycja IV (zespół redakcyjny Beata Cynkier i inni), Warszawa 2001, s. 970–971
• Pomnik Ofiar Majdanka. rilian.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-01-03)].
• TOŁKIN Wiktor Encyklopedie w INTERIA.PL
• Magdalena Howorus-Czajka, Pomnik jako dialog : wspomnienie o Wiktorze Tołkinie, "Orońsko : kwartalnik rzeźby" 23(2013), nr 2, s. 61-67.
• Magdalena Howorus-Czajka, Wiktor Tołkin [hasło] [w:] Allgemeines Künstlerlexikon, t. 109 (Thomann-Toron), Berlin : De Gruyter, 2020.
• Magdalena Howorus-Czajka, Między przestrzenią rzeczywistą a symboliczną. Reprezentacja śmierci w pomnikach martyrologicznych Wiktora Tołkina, "Muzealnictwo" 2021, nr 62, s. 143-152.