Witania

Witania
	; Witania ospała
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	psiankowce
Rodzina	psiankowate
Rodzaj	witania
	Nazwa systematyczna
	Withania Pauquy; Belladone: 14 (1825), nom. cons.
	Typ nomenklatoryczny
	W. frutescens (Linnaeus) Pauquy
Synonimy
	Archiphysalis Kuang; Hypnoticum Rodati ex Meisn.; Opsago Raf.; Physaliastrum Makino; Physaloides Moench; Puneeria Stocks; Scleromphalos Griff.;
	Archiphysalis Kuang; Hypnoticum Rodati ex Meisn.; Opsago Raf.; Physaliastrum Makino; Physaloides Moench; Puneeria Stocks; Scleromphalos Griff.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Witania (Withania Pauquy) – rodzaj roślin z rodziny psiankowatych (Solanaceae). Obejmuje 19 gatunków. Występują one w południowej Europie, południowej i wschodniej Azji oraz w niemal całej Afryce (bez Madagaskaru i niektórych krajów na zachodzie kontynentu).

Witania ospała W. somnifera stanowi surowiec (zwany ashwagandha) do wyrobu leku roślinnego pierwotnie w hinduskiej medycynie ludowej (ajurwedzie). Lek tradycyjnie stosowany jest głównie jako uspokajający, nasenny, redukujący stres. Liście i mazidła z ziela stosowane są do leczenia ran, chorób skóry i reumatoidalnych. Owoce tego gatunku znaleziono w wieńcu kwiatowym złożonym w najbardziej wewnętrznej skrzyni grobowej w grobowcu Tutanchamona. Owoce Withania coagulans wykorzystywane są do koagulacji mleka podczas wyrobu sera.

Morfologia

Pokrój: Krzewy i byliny (geofity) o pędach pokrytych rozgałęzionymi włoskami. Pędy wzniesione, zwykle mocno rozgałęzione.
Liście: Skrętoległe i naprzeciwległe, przy czym często występuje anizofilia – zróżnicowanie wielkości liści wyrastających w parach. Liście są ogonkowe, pojedyncze, całobrzegie.
Kwiaty: Obupłciowe lub funkcjonalnie jednopłciowe. Wyrastają na krótkich szypułkach, zwykle zwisając, pojedynczo lub w grupach po 2–6 w kątach liści. Działki kielicha w liczbie 5 zrośnięte w rurkę dzwonkowatego kształtu, z działkami równej długości lub silnie asymetrycznymi, z ząbkami na końcach działek. Dzwonkowata korona z płatkami rozdzielonymi do ok. połowy. Pręcików jest 5, równej długości, nie wystających z rurki korony, z nitkami wyrastającymi blisko nasady korony, lekko spłaszczonymi w dole. Dysk miodnikowy w postaci pierścienia otaczającego u nasady zalążnię. Ta jest dwukomorowa, z licznymi zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, cienka. W kwiatach funkcjonalnie męskich zalążnia jest zredukowana i pozbawiona szyjki i znamienia, w kwiatach żeńskich zredukowane jest pręcikowie.
Owoce: Kulistawe i gładkie jagody ciasno lub luźno otoczone trwałym kielichem. Zawierają one liczne (do 150) nasiona, kształtu nerkowatego lub dyskowatego.

Systematyka

Rodzaj z podplemienia Withaninae z plemienia Physaleae z podrodziny Solanoideae z rodziny psiankowatych (Solanaceae). W niektórych ujęciach bywa tu włączana Mellissia begoniifolia (jako W. begoniifolia) – endemit Wyspy Świętej Heleny, wyodrębniana w monotypowy rodzaj.

Wykaz gatunków

Withania adpressa Coss. ex Batt.
Withania adunensis Vierh.
Withania aristata (Aiton) Pauquy
Withania chamaesarachoides (Makino) Hunz.
Withania coagulans (Stocks) Dunal
Withania echinata (Yatabe) Hunz.
Withania frutescens (L.) Pauquy
Withania grisea (Hepper & Boulos) Thulin
Withania heterophylla (Hemsl.) Hunz.
Withania japonica (Franch. & Sav.) Hunz.
Withania kweichouensis (Kuang & A.M.Lu) Hunz.
Withania qaraitica A.G.Mill. & Biagi
Withania reichenbachii (Vatke) Bitter
Withania riebeckii Schweinf. ex Balf.f.
Withania sinensis (Hemsl.) Hunz.
Withania sinica (Kuang & A.M.Lu) Hunz.
Withania somnifera (L.) Dunal – witania ospała
Withania sphaerocarpa Hepper & Boulos
Withania yunnanensis (Kuang & A.M.Lu) Hunz.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-01-03] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-01-03] (ang.).
1 2 3 4 5 Withania Pauquy. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-01-03].
↑ Withania Pauquy. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-01-03].
1 2 3 4 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 980, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Ben-Erik vanB.E. Wyk. Ben-Erik vanB.E., MichaelM. Wink MichaelM., Rośliny lecznicze świata. Ilustrowany przewodnik naukowy po najważniejszych roślinach leczniczych świata i ich wykorzystaniu, MedPharm Polska, 2008, s. 346, ISBN 978-83-60466-51-3 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Joachim W.J.W. Kadereit Joachim W.J.W., VolkerV. Bittrich VolkerV. (red.), The Families and Genera of Vascular Plants, t. XIV. Flowering Plants. Eudicots, Springer International Publishing Switzerland, 2016, s. 335, ISBN 978-3-319-28532-0 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Withania Pauquy, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2025-01-03] .
↑ Genus: Withania Pauquy. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. USDA.gov. [dostęp 2025-01-03].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-01-03] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-01-03] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 Withania Pauquy. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-01-03].

[ing-4] Withania Pauquy. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-01-03].

[mabb-5] 1 2 3 4 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 980, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[6] Ben-Erik vanB.E. Wyk. Ben-Erik vanB.E., MichaelM. Wink MichaelM., Rośliny lecznicze świata. Ilustrowany przewodnik naukowy po najważniejszych roślinach leczniczych świata i ich wykorzystaniu, MedPharm Polska, 2008, s. 346, ISBN 978-83-60466-51-3 .

[kubitzki-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Joachim W.J.W. Kadereit Joachim W.J.W., VolkerV. Bittrich VolkerV. (red.), The Families and Genera of Vascular Plants, t. XIV. Flowering Plants. Eudicots, Springer International Publishing Switzerland, 2016, s. 335, ISBN 978-3-319-28532-0 .

[china-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Withania Pauquy, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2025-01-03] .

[grin-9] Genus: Withania Pauquy. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. USDA.gov. [dostęp 2025-01-03].