| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie |
1940 |
| Rozformowanie |
1944 |
| Konflikty zbrojne | |
| II wojna światowa | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | |
| Rodzaj sił zbrojnych |
nieregularne |
| Rodzaj wojsk | |

Biała Brygada (niderl. Witte Brigade, fr. Brigade blanche) – grupa belgijskiego ruchu oporu, założona 23 lipca 1940 roku w Antwerpii przez Marcela Louette’a, znanego pod pseudonimem „Fidelio”. Początkowo grupa nosiła nazwę „De Geuzengroep”, a po wyzwoleniu Belgii zmieniła ją na „Witte Brigade-Fidelio” (Biała Brygada – Fidelio); termin „biała brygada” stał się wówczas określeniem ogólnym dla ugrupowań belgijskiego ruchu oporu.
Nazwę wybrano w opozycji do Czarnej Brygady (nl. Zwarte Brigade) – kolaboranckiej formacji dowodzonej przez SS-Untersturmführera Reimonda Tollenaere’a, odpowiedzialnego za propagandę pronazistowskiej Flamandzkiej Ligi Narodowej. Główna siedziba „Białej Brygady” znajdowała się w Antwerpii, a mniejsze oddziały działały w Gandawie, Lier, Aalst, Brukseli, regionie Waasland, Walonii oraz na wybrzeżu Morza Północnego.
Podczas II wojny światowej Belgia znajdowała się pod niemiecką okupacją. Faszystowska „Czarna Brygada” kolaborowała z Niemcami, podczas gdy podziemna „Biała Brygada” prowadziła z nią walkę. Do głównych działań „Białej Brygady” należało rozpowszechnianie antyniemieckiej propagandy, sporządzanie list kolaborantów oraz organizowanie patriotycznych manifestacji w ważne dla Belgów święta, takie jak 21 lipca (Święto Narodowe) czy 11 listopada (rocznica kapitulacji Niemiec w I wojnie światowej). Grupa wydawała własny periodyk propagandowy pt. „Steeds Verenigd – Unis Toujours” (pol. „Zawsze Zjednoczeni”), który ukazał się w ok. 80 numerach i stał się jednym z największych wydawnictw podziemnych we Flandrii. Ponadto członkowie grupy gromadzili informacje wojskowe dotyczące portu w Antwerpii oraz planów ewentualnej niemieckiej inwazji na Wielką Brytanię. „Biała Brygada” wspierała również sieć „Comet”, pomagając zestrzelonym alianckim lotnikom w powrocie do Wielkiej Brytanii. Organizacja protestowała przeciwko pogromom ludności żydowskiej, jednocześnie podkreślając, że nie jest „prożydowska”. Brygada chroniła rodziny żydowskie, wykorzystując swoją sieć informatorów i sabotażystów, aby pomagać im w unikaniu prześladowców. „Biała Brygada” utrzymywała kontakty z różnymi siatkami wywiadowczymi, znanymi pod kryptonimami „Luc”, „Bravery” oraz „Group Zero”. Była to również jedyna grupa belgijskiego ruchu oporu w początkowym okresie wojny, która utrzymywała kontakt z belgijskim rządem na uchodźstwie oraz stroną brytyjską.
Wielu członków Białej Brygady stanowili byli wojskowi i weterani obrony Belgii w 1940 roku lub funkcjonariusze policji. Szczególnie licznie reprezentowani byli policjanci z Deurne. W okresie nasilonych represji stosowanych przez niemieckie władze okupacyjne w Belgii w latach 1943–1944 aresztowano 700 członków ruchu oporu. To, wraz z innymi czynnikami, osłabiło grupę do tego stopnia, że w późniejszym procesie wyzwalania Belgii we wrześniu 1944 roku odegrała ona już tylko niewielką rolę. Gdy jeden z czołowych członków został schwytany z listą pozostałych członków organizacji, 58 osób aresztowano i wysłano do niemieckich obozów. W styczniu 1944 roku, podczas obławy w Deurne, aresztowano 62 członków brygady, a 9 maja tego samego roku zatrzymano założyciela organizacji, Marcela Louette’a, którego następnie deportowano do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Louette zdołał później powrócić z Niemiec; zmarł w Antwerpii w 1978 roku. Łącznie Biała Brygada straciła ok. 400 osób spośród 3750 uznanych za jej członków.
Ponadto ok. 500 mężczyzn z Luksemburga (który został zaanektowany przez Niemcy) – z których wielu odmówiło służby w niemieckim Wehrmachcie lub zdezerterowało z niego – opuściło swój kraj, by walczyć w szeregach Białej Brygady w rejonie Ardenów, gdzie utworzyli tzw. Brygadę Czerwonego Lwa. 74 z nich poniosło śmierć.
W tworzeniu brygady brał udział m.in. Edward Gierek, w latach 1970–1980 I sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, który podczas wojny został wysłany do okupowanej Belgii na roboty przymusowe.
W organizacji działali również Żydzi. Wielu z nich zostało aresztowanych właśnie dlatego, że ich żydowskie pochodzenie było znane.
Mimo dotkliwych strat Biała Brygada – wraz z organizacjami Armée secrète, Front de l'Indépendance, Mouvement National Royaliste oraz Groupe G – pomogła siłom alianckim w zajęciu portu w Antwerpii w 1944 roku w nienaruszonym stanie. Członkowie Białej Brygady uniemożliwili Niemcom – którzy podłożyli ładunki wybuchowe pod doki i dźwigi – zniszczenie infrastruktury portowej. Dzięki temu port mógł zostać uruchomiony, gdy tylko wody Skaldy zostały oczyszczone z min morskich. Ponadto we wrześniu 1944 roku Biała Brygada pełniła funkcję sieci rozpoznawczej i wywiadowczej na rzecz kanadyjskiej 4., 5. i 6 Brygady. Dostarczała ona meldunki dotyczące sił, pozycji obronnych oraz liczebności wojsk niemieckich. Członkowie ruchu oporu wskazywali również dokładne położenie niemieckich pól minowych.