Wyrka

Wyrka
Вирка
Ilustracja
Krzyż i tablica pamiątkowa na miejscu kościoła katolickiego p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Wyrce
Państwo

 Ukraina

Obwód

 rówieński

Rejon

sarneński

Powierzchnia

19,97 km²

Populacja (2001)

 

• liczba ludności

347

• gęstość

17,5 os./km²

Kod pocztowy

35010

Położenie na mapie obwodu rówieńskiego
Mapa konturowa obwodu rówieńskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Wyrka”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Wyrka”
Ziemia51°12′23″N 26°07′23″E/51,206389 26,123056

Wyrka (ukr. Вирка) – wieś na Ukrainie, w obwodzie rówieńskim, w rejonie sarneńskim, w hromadzie Sarny(inne języki), nad rzeczką Wyrką(inne języki).

W czasach zaboru rosyjskiego Wyrka była słobodą w gminie Stepań, w powiecie rówieńskim guberni wołyńskiej Imperium Rosyjskiego. Mieszkało tu 278 ludzi w 52 domach. Według spisu z 1906 r. w 52 domach żyło 529 mieszkańców.

W II Rzeczypospolitej miejscowość należała do gminy wiejskiej Stepań w powiecie rówieńskim, a od 1 stycznia 1925 roku – kostopolskim, województwa wołyńskiego. We wsi znajdował się kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, zniszczony w 1943 r.

W okresie rzezi wołyńskiej miejscowość w 1943 r. kilkukrotnie była miejscem zbrodni na tle etnicznym. W połowie lutego tegoż roku powstał tu oddział samoobrony pod dowództwem miejscowego nauczyciela Jana Skiby. Po podstępnym zamordowaniu ppor. Skiby 2 kwietnia 1943 r. komendę objął jego zastępca – Kazimierz Karpiński. Od maja na czele samoobrony w Wyrce stał Władysław Kochański, któremu nie udało się tu pozyskać ochotników do organizowanego przez siebie oddziału AK. Mieszkańcy wsi uznali bowiem, że są bardziej potrzebni na miejscu, do obrony miejscowości. Po ataku banderowców 16 lipca 1943 r. na Wyrkę w kolejnych dniach (16–18 lipca) toczyły się tu walki pomiędzy polską samoobroną a UPA, zakończone zniszczeniem wsi. Władysław i Ewa Siemaszkowie szacują, że nacjonaliści ukraińscy zamordowali tu około 160 Polaków - mieszkańców Wyrki i uchodźców.

 Osobny artykuł: Obrona Huty Stepańskiej i Wyrki.

W 1942 roku mieszkająca tutaj polska rodzina Janickich udzielała pomocy czworgu Żydom, a zimą 1942/1943 ukrywała ich w swoim gospodarstwie. W czasie ataków banderowskich na polskie osiedla Janiccy postanowili wyjechać na roboty w Niemczech i zabrali ze sobą Henię Henson, zapewniając jej fałszywe dokumenty. W 1995 roku Instytut Jad Waszem uhonorował za to tytułami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata Michalinę i Cypriana Janickich.

Po wojnie wieś została odbudowana i zaludniona przez ludność ukraińską.

Przed reformą administracyjną Ukrainy w 2020 r. Wyrka leżała w rejonie kostopolskim, w radzie wiejskiej Werbcze Duże.

W miejscowości działa przedsiębiorstwo rolne zajmujące się uprawą zbóż i roślin technicznych.

O wsi i jej mieszkańcach w czasie II wojny światowej opowiada debiutancka powieść historyczna Wyrka. Utracony wołyński raj Małgorzaty Witko, napisana w formie fabularyzowanego reportażu, oparta na faktach, wydana przez Znak Horyzont w 2021 i 2022 r.

Przypisy

  1. ↑ Wyrka, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 705.
  2. ↑ Список населенных мест Волынской губернии. Издание неофициальное. Житомир: Волынский губернский статистический комитет. Волынская губернская типография, 1906, s. 192. (ros.).
  3. 1 2 Wyrka. wolynskie.pl. [dostęp 2024-07-16].
  4. ↑ Wyrka, wieś [pow. Kostopol]. [w:] Baza Ofiar Zbrodni Wołyńskiej [on-line]. zbrodniawolynska.pl. [dostęp 2024-07-16].
  5. 1 2 Samoobrony na Wołyniu. [w:] Okręg Wołyń - Baza Kresowych Żołnierzy Armii Krajowej [on-line]. baza.muzeum-ak.pl. [dostęp 2024-07-17].
  6. ↑ Janusz Horoszkiewicz: Huciańskie opowieści: Losy Jana Skiby – nauczyciela i oficera z Wyrki. Część 2. „Monitor Wołyński”, 2020-12-17. [dostęp 2024-07-16]. (pol. • ukr.).
  7. ↑ Tomasz Dudek, Jakub Maszkiewski: Okręg Wołyń Armii Krajowej. W: Olgierd Grott (red.), Adam Perłakowski (red.): Kresowi żołnierze Armii Krajowej. Historia – polityka – pamięć. Kraków: Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w Krakowie, 2024, s. 306. ISBN 978-83-8368-006-4.
  8. ↑ Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, t. 1, Warszawa: „von borowiecky”, 2000, s. 306, ISBN 83-87689-34-3, OCLC 749680885.
  9. ↑ Janicka Michalina & Janicki Cyprian. collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-10-02]. (ang.).
  10. ↑ Про визначення адміністративних центрів та затвердження територій територіальних громад Рівненської області. Кабінет Міністрів України, 2020-06-12. [dostęp 2024-07-16]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ukr.).
  11. ↑ Сарненська міська громада - Рівненська область. gromada.info. [dostęp 2024-07-16]. (ukr.).
  12. ↑ Великовербченська сільська рада. www.rada.info. [dostęp 2024-07-16]. (ukr.).
  13. ↑ СГ ПП "ВИРКА". Сарненский район. Ровенская область. www.4sg.com.ua. [dostęp 2024-07-16]. (ukr.).
  14. ↑ Wyrka, czyli utracony wołyński raj. "Z rzezi cało wyszła tylko jedna żydowska rodzina". kultura.onet.pl, 2021-08-02. [dostęp 2024-07-16].
  15. ↑ Małgorzata Witko. znak.com.pl. [dostęp 2024-07-16].
  16. ↑ Małgorzata Witko: Pamięć o Kresach żyje w sercach. Rozmawia Przemysław Poznański. zupelnieinnaopowiesc.com, 2021-08-04. [dostęp 2024-07-16].
  17. ↑ ISBN 978-83-2408-008-3
  18. ↑ ISBN 978-83-240-8049-6
  19. ↑ Małgorzata Witko - autor. www.poczytaj.pl. [dostęp 2024-07-16].

Linki zewnętrzne