Xavier Niel

Xavier Niel
Ilustracja
Xavier Niel podczas konferencji LeWeb (2014)
Data i miejsce urodzenia

25 sierpnia 1967
Maisons-Alfort

Zawód, zajęcie

przedsiębiorca, inwestor

Narodowość

francuska

Majątek

13,7 mld USD (2026)

Odznaczenia
Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Świętego Karola (Monako) Order „Za zasługi” II klasy (Ukraina)

Xavier Niel (ur. 25 sierpnia 1967 w Maisons-Alfort) – francuski przedsiębiorca i inwestor, miliarder, założyciel i większościowy udziałowiec grupy telekomunikacyjnej Iliad, do której należą francuski operator Free, włoski Iliad Italia oraz polski operator Play. Jako pionier francuskiego Internetu spopularyzował na przełomie XX i XXI wieku tani dostęp do sieci, a w 2012 roku wywołał wojnę cenową na francuskim rynku telefonii komórkowej.

Poprzez osobisty holding NJJ kontroluje również operatorów w kilku krajach Europy, m.in. w Monako, Szwajcarii, Irlandii i na Ukrainie, jest największym akcjonariuszem latynoamerykańskiej grupy Millicom, a od lipca 2026 roku także brytyjskiego Vodafone. W latach 2010–2024 był jednym z głównych udziałowców dziennika „Le Monde”. Założył szkołę programowania 42 oraz kampus dla start-upów Station F w Paryżu. Po przejęciu Play i UPC Polska magazyn „Forbes” określił go mianem największego zagranicznego przedsiębiorcy w Polsce.

Życiorys

Młodość i wykształcenie

Urodził się w Maisons-Alfort, na południowo-wschodnich przedmieściach Paryża, w rodzinie z klasy średniej. Pierwsze lata spędził w Mont-Mesly, dużym osiedlu mieszkań socjalnych w Créteil, gdzie jego rodzice mieszkali do 1972 roku, a następnie w domu w pobliżu starego centrum tego miasta, w którym mieszkał do 1987 roku. Uczęszczał do szkoły podstawowej Allezard i do gimnazjum Louis-Pasteur w Créteil. We wspomnieniach opisuje to środowisko jako trudne; po jednej z bójek rodzice przenieśli go do prywatnej szkoły katolickiej.

W wieku czternastu lat otrzymał od ojca komputer i samodzielnie nauczył się programowania. Zdał maturę w paryskim prywatnym liceum Saint-Michel-de-Picpus, a następnie podjął naukę w klasie przygotowawczej do grandes écoles, której nie ukończył. Jako nastolatek zajmował się również hakerstwem, a według jego wspomnień przez pewien czas współpracował z francuską agencją rządową tworzącą pierwszą komórkę ds. cyberbezpieczeństwa.

Minitel i początki działalności

Jeszcze jako uczeń zaczął tworzyć usługi dla francuskiej sieci Minitel, poprzedniczki Internetu. Pierwszym dochodowym przedsięwzięciem były serwisy czatów erotycznych, tzw. Minitel rose. Pierwszą firmę założył w wieku 19 lat i sprzedał ją trzy lata później za około 1,6 mln dolarów. Przez kilka lat inwestował także w paryskie sex shopy, co w 2004 roku doprowadziło do postępowania karnego (zob. niżej).

W 1994 roku zaangażował się w Worldnet, jednego z pierwszych francuskich dostawców usług internetowych, który rzucił wyzwanie państwowemu operatorowi France Télécom. Spółkę sprzedano w 2000 roku, tuż przed pęknięciem bańki internetowej.

Free i Iliad

W 1999 roku uruchomił dostawcę Internetu Free, którego nazwa nawiązywała do kodu jego dawnego serwisu w Minitelu, a który działał w ramach holdingu Iliad. W 2002 roku Free wprowadził Freeboksa – urządzenie łączące w jednej ofercie za 29,99 euro miesięcznie dostęp do szerokopasmowego Internetu, telefonię i telewizję. Według „Forbesa” była to pierwsza na świecie usługa typu triple play w tej formie. Free konkurował z France Télécom zarówno ceną, jak i nowoczesnością usług, zdobywając we Francji ponad 13 mln klientów. W lutym 2004 roku Iliad zadebiutował na giełdzie w Paryżu.

W styczniu 2012 roku grupa weszła na rynek telefonii komórkowej z marką Free Mobile. Jej podstawowa oferta, obejmująca nielimitowane rozmowy i SMS-y za 19,99 euro miesięcznie, była znacznie tańsza od ofert dotychczasowych operatorów i zmusiła konkurencję do obniżenia cen. Latem 2021 roku Niel ogłosił wezwanie na akcje Iliad z około 60-procentową premią wobec kursu giełdowego, tłumacząc, że szybkie zmiany i duże inwestycje są łatwiejsze w spółce niepublicznej; po jego przeprowadzeniu grupa została wycofana z giełdy. Niel jest przewodniczącym rady dyrektorów Iliad.

Ekspansja Iliad we Włoszech

W 2015 roku Niel zbudował poprzez swoje spółki pozycję obejmującą około 15% kapitału Telecom Italia, złożoną głównie z opcji, którą zamknął w lipcu 2016 roku. 29 maja 2018 roku Iliad wszedł na włoski rynek jako czwarty operator komórkowy, z ofertą za 5,99 euro miesięcznie. Ponieważ marka Free była we Włoszech zastrzeżona przez Vodafone, grupa działa tam pod nazwą Iliad. W ciągu około trzech lat pozyskał tam około 7 mln klientów.

Działalność w Polsce

21 września 2020 roku Iliad ogłosił wezwanie na 100% akcji Play Communications, spółki zarządzającej siecią Play, po 39 zł za akcję, co oznaczało 39-procentową premię wobec kursu giełdowego. Wartość kapitału spółki wyceniono na około 10 mld zł (2,2 mld euro), a z uwzględnieniem zadłużenia na około 3,5 mld euro. Sprzedającymi byli fundusz Novator islandzkiego miliardera Thora Björgólfssona oraz rodzina greckiego inwestora Panosa Germanosa, którzy łącznie dysponowali 40,2% głosów. Była to największa transakcja fuzji i przejęć w Polsce w 2020 roku. Polska stała się trzecim rynkiem grupy, a Play miał odpowiadać za około 23% jej przychodów. Komentatorzy zwracali uwagę, że było to drugie, po przejęciu Telekomunikacji Polskiej przez France Télécom, duże wejście francuskiego kapitału na polski rynek telekomunikacyjny. Media podkreślały też bliskie relacje Niela z prezydentem Francji Emmanuelem Macronem.

Po przejęciu Iliad sprzedał większość infrastruktury pasywnej Play. W kwietniu 2021 roku Cellnex sfinalizował zakup 60% udziałów w spółce wieżowej Play, obejmującej około 7 tys. masztów, za 800 mln euro (ponad 3,7 mld zł). We wrześniu 2021 roku P4, operator sieci Play, uzgodnił z Liberty Global zakup 100% UPC Polska za około 7 mld zł. UPC miała około 1,5 mln abonentów, a jej sieć światłowodowa obejmowała 3,7 mln gospodarstw domowych; po połączeniu obie firmy obsługiwały ponad 17 mln klientów. Łączna wartość polskich inwestycji Niela sięgnęła w ten sposób 16,9 mld zł.

Inwestycje telekomunikacyjne poza Iliad

Poza Iliad Niel inwestuje w telekomunikację poprzez osobisty holding NJJ. W kwietniu 2014 roku kupił 55% udziałów w Monaco Telecom za 322 mln euro, a w grudniu tego samego roku szwajcarskiego operatora Orange Suisse za około 2,3 mld euro; spółka działa od 2015 roku pod marką Salt. Za pośrednictwem Monaco Telecom przejął następnie operatorów na Cyprze i Malcie, działających pod wspólną marką Epic. W 2018 roku NJJ i Iliad przejęły łącznie 64,5% irlandzkiego operatora Eir. W 2018 roku wraz z partnerami kupił również senegalskiego operatora Tigo, przemianowanego na Free Sénégal.

W kolejnych latach zwiększył zaangażowanie w innych krajach. W 2022 roku zaczął skupować akcje latynoamerykańskiej grupy Millicom, działającej pod marką Tigo, i po wezwaniu ogłoszonym w 2024 roku zwiększył udział do ponad 40%. W listopadzie 2023 roku za pośrednictwem holdingu Eir objął 6% belgijskiego operatora Proximus, a w sierpniu 2024 roku Iliad i NJJ kupiły wspólnie 19,8% szwedzkiej grupy Tele2 za około 1,26 mld dolarów.

We wrześniu 2024 roku NJJ sfinalizował przejęcie trzeciego co do wielkości ukraińskiego operatora komórkowego Lifecell, za około 525 mln dolarów, oraz operatora telewizji kablowej i Internetu stacjonarnego Datagroup-Volia, którego sieć obejmuje ponad 4 mln gospodarstw domowych. Część finansowania, w wysokości 435 mln dolarów, zapewniły Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju oraz Międzynarodowa Korporacja Finansowa. W lutym 2025 roku prezydent Ukrainy odznaczył go Orderem „Za zasługi” II klasy.

10 lipca 2026 roku spółka inwestycyjna rodziny Niela odkupiła od emirackiej grupy e& cały jej pakiet 16,21% akcji Vodafone za około 4,4 mld funtów, stając się największym akcjonariuszem brytyjskiego operatora.

Media

W 2010 roku wraz z Pierre’em Bergé i bankierem Matthieu Pigasse’em przejął kontrolę nad dziennikiem „Le Monde” w drodze dokapitalizowania wydającej go grupy; ich ofertę poparły stowarzyszenia pracowników gazety. W 2021 roku utworzył niedochodowy Fundusz na rzecz Niezależności Prasy (Fonds pour l'indépendance de la presse), którego kapitał jest statutowo niezbywalny. We wrześniu 2023 roku odkupił udziały czeskiego miliardera Daniela Křetínskiego, a w kwietniu 2024 roku przekazał funduszowi za symbolicznego jednego euro niemal wszystkie swoje akcje grupy Le Monde.

W 2016 roku wraz z Matthieu Pigasse’em i Pierre-Antoine’em Captonem założył Mediawan, spółkę giełdową utworzoną w celu przejmowania firm producenckich, która stała się jedną z największych europejskich grup produkcji audiowizualnej. W 2020 roku kupił grupę prasową Nice-Matin, wydającą dzienniki regionalne na Lazurowym Wybrzeżu i w Monako, a także dziennik „France-Antilles” i dziennik wyścigów konnych „Paris-Turf”. Jest współwłaścicielem praw do piosenki „Comme d’habitude”, znanej w wersji angielskiej jako „My Way”.

Start-upy, edukacja i sztuczna inteligencja

W marcu 2010 roku założył wraz z Jérémie Berrebim fundusz Kima Ventures, który inwestuje rocznie w około stu start-upów na całym świecie. Za jego pośrednictwem wsparł m.in. Nest Labs, przejęte następnie przez Google. Inwestował również osobiście w takie firmy jak Airbnb, Uber czy Snapchat.

W 2013 roku założył w Paryżu bezpłatną szkołę programowania 42, działającą bez nauczycieli i wykładów, otwartą dla kandydatów bez względu na posiadane dyplomy, którą sfinansował kwotą około 70 mln euro na dziesięć lat. Model ten przyjęła następnie sieć szkół partnerskich; w 2025 roku liczyła ona około pięćdziesięciu kampusów na świecie i ponad 20 tys. studentów. 29 czerwca 2017 roku w obecności prezydenta Macrona otworzył w dawnej hali kolejowej Halle Freyssinet w 13. dzielnicy Paryża kampus dla start-upów Station F, sfinansowany głównie z jego środków kwotą około 250 mln euro.

W dziedzinie sztucznej inteligencji był jednym z inwestorów rundy zalążkowej Mistral AI z czerwca 2023 roku. W listopadzie 2023 roku wraz z armatorem Rodolphe’em Saadé i byłym prezesem Google Erikiem Schmidtem założył w Paryżu Kyutai, niedochodowe laboratorium badawcze rozwijające otwarte modele sztucznej inteligencji, dysponujące kapitałem około 300 mln euro. W wywiadzie dla „Financial Times” ostrzegał, że jeśli Europa przegapi rozwój sztucznej inteligencji, może na kilka pokoleń pozostać w tyle.

Nieruchomości

W październiku 2020 roku wszedł do akcjonariatu Unibail-Rodamco-Westfield, największego europejskiego właściciela centrów handlowych, i doprowadził do odrzucenia przez walne zgromadzenie proponowanego przez zarząd podwyższenia kapitału. W 2024 roku jego rodzina posiadała ponad 25% kapitału spółki.

Jest właścicielem pięciogwiazdkowego hotelu w Courchevel oraz kilku zabytkowych paryskich rezydencji. W lutym 2022 roku kupił od katarskiego księcia Abdullaha ibn Chalify Al Saniego za ponad 200 mln euro (226 mln dolarów) Hôtel Lambert na Wyspie Świętego Ludwika – XVII-wieczny pałac, który w XIX wieku należał do rodziny Czartoryskich i był ośrodkiem politycznym Wielkiej Emigracji. Była to jedna z największych transakcji na rynku nieruchomości w historii Paryża; budynek ma według doniesień prasowych stać się siedzibą fundacji kulturalnej.

Funkcje w organach spółek

W marcu 2018 roku został niezależnym członkiem rady dyrektorów amerykańskiego funduszu inwestycyjnego KKR. We wrześniu 2024 roku wszedł do rady dyrektorów chińskiego koncernu ByteDance, właściciela TikToka, zastępując belgijskiego inwestora Philippe’a Laffonta.

Postępowanie sądowe

W maju 2004 roku, kilka miesięcy po wejściu Iliad na giełdę, Niel został zatrzymany i spędził miesiąc w areszcie w związku ze śledztwem dotyczącym sex shopów, w które inwestował. W sierpniu 2005 roku umorzono postępowanie w sprawie zarzutu sutenerstwa. 30 października 2006 roku paryski sąd skazał go na dwa lata pozbawienia wolności w zawieszeniu i 250 tys. euro grzywny za paserstwo w związku z nadużyciem majątku spółki: w latach 2000–2004 otrzymywał co miesiąc 5 tys. euro w gotówce z niezgłoszonych przychodów jednego ze sklepów.

Życie prywatne

Ma czworo dzieci: dwóch synów z wcześniejszego związku oraz dwoje dzieci z partnerką Delphine Arnault, córką Bernarda Arnaulta, od 2023 roku prezes i dyrektor generalną domu mody Christian Dior Couture. Mieszka w Paryżu.

Majątek

Według rankingu „Forbesa” w listopadzie 2026 roku majątek Xaviera Niela i jego rodziny wynosił 13,7 mld dolarów, co dawało mu 214. miejsce na świecie. Francuski tygodnik „Challenges”, który uwzględnia wyłącznie aktywa zawodowe, notowane i nienotowane na giełdzie, bez majątku osobistego, takiego jak nieruchomości czy dzieła sztuki, oszacował w lipcu 2026 roku fortunę rodziny Niela na 30,1 mld euro, o 2,2 mld euro (8%) więcej niż przed rokiem, co dawało jej szóste miejsce wśród najbogatszych rodzin we Francji. Różnica między obiema wycenami wynika z odmiennych metod szacowania.

Po przejęciu Play polska prasa porównywała jego majątek z fortunami najbogatszych Polaków, Michała Sołowowa i Zygmunta Solorza.

Odznaczenia