Zongdu

Zongdu
	; Shang Kexi, zongdu w Kantonie w 1655
Nazwa chińska
Pismo uproszczone	总督
Pismo tradycyjne	總督
Hanyu pinyin	zǒngdū
Wade-Giles	tsung-tu

Zongdu (mandżurski: Uheri kadalara amban) – najwyższy rangą urzędnik cesarski w Chinach za czasów dynastii Qing i Ming; tytuł ten tłumaczy się jako gubernator generalny (lub wicekról).

Gubernatorzy generalni w liczbie od 8 do 15 stanowili najwyższą grupę prowincjonalnych urzędników chińskich. Zazwyczaj mieli pod panowaniem dwie prowincje, jedną pod bezpośrednim zarządem, i drugą, rządzoną przez własnego gubernatora, podległego wszakże zongdu. W szczególności odpowiedzialni byli za kwestie wojskowe i logistyczne. W większości przypadków zakres władzy gubernatora generalnego pokrywał się makroekonomicznym podziałem Chin na rejony. Kilka prowincji (Szantung, Shanxi i Henan) nie było pod władzą gubernatora generalnego, podczas gdy szczególnie ważne prowincje jak stołeczna Zhili czy ośrodek rolniczy, Syczuan, były zarządzane przez pojedynczych zongdu.

Przynależność niektórych prowincji ulegała zmianie, ale w 1760 liczba ich ustaliła się na dziewięciu – jednego w Mandżurii:

Gubernator Generalny Trzech Północnych Prowincji: Fengtian, Jilin, Heilongjiang,

a pozostałych ośmiu w Chinach Właściwych:

Przed ostatecznym ustaleniem liczby i zakresów władzy zongdu, szczególnie duże zmiany zachodziły na zagrożonym militarnie północnym zachodzie Chin, gdzie wojskowa rola gubernatora generalnego była szczególnie ważna, a pozycja cywilnego gubernatora – słabsza. Z tego samego względu, na terenach tych np. Gansu, do połowy XVIII w. pozycję tę zajmowali wyłącznie Mandżurowie. Pozycja zongdu dawała ogromną władzę, nawet w czasach poprzedzających wielkie rebelie w dziewiętnastowiecznych Chinach, na skutek których wzmocnieniu uległa władza prowincji, kosztem stolicy. Wśród gubernatorów generalnych, gubernatorstwo stołecznej prowincji Zhili uchodziło za najbardziej prestiżowe, a wschodniego, kupieckiego regionu Liangjiang – za najbardziej dochodowe.

Przypisy

1 2 Susan Naquin, Evelyn Rawski: Chinese Society in the Eighteenth Century. New Haven: Yale University Press, 1987, s. 8 i 224. ISBN 0-300-03848-8.
1 2 Peter C. Perdue: China marches west: the Qing conquest of Central Eurasia. Cambridge, MA.: Belknap Press of Harvard University Press, 2005, s. 315–319. ISBN 0-674-01684-X.

[rawski-1] 1 2 Susan Naquin, Evelyn Rawski: Chinese Society in the Eighteenth Century. New Haven: Yale University Press, 1987, s. 8 i 224. ISBN 0-300-03848-8.

[Perdue-2] 1 2 Peter C. Perdue: China marches west: the Qing conquest of Central Eurasia. Cambridge, MA.: Belknap Press of Harvard University Press, 2005, s. 315–319. ISBN 0-674-01684-X.