Grão-cã

Grão-cã, cacano ou gagano (em latim: cacanus ou gaganus; em mongol médio: ᠬᠠᠭᠠᠨ, qaγan; em mongol: хаан ou хаган, ḫaan ou ḫagan; em turco antigo: 𐰴𐰍𐰣, čaɣan ou kaɣan; em persa: خاقان‎, ḫāqān; em chinês: 可汗, Kèhán; em coreano: 가한, kahan; em húngaro: kagán; em turco: kağan; em cazaque: Қаған, Qaǵan; em uigur: قاغان, Qağan) é um título nos idiomas turcomanos e no mongol (equivalente a um imperador), cujo Estado é designado grão-canado ou grão-canato. Pode ser traduzido como "cã de cãs".

Origem

O título foi citado pela primeira vez num discurso entre 283 e 289, quando o chefe xianbei Murongue Tuium tentou fugir de seu meio-irmão mais jovem, Murongue Hui, e iniciou sua jornada da península de Liautum às regiões do deserto de Ordos. No discurso, um general de Murongue chamado Inalou dirigiu-se a ele como grão-cã, e algumas fontes sugerem que Tuium também teria usado o título após fixar-se em Coco Nor, no século III. Os rouranos foram os primeiros a usarem grão-cã para designar seus governantes, substituindo o título de chaniu, usado até então, que era originário dos xiongnus, que o historiador francês René Grousset e outros assumem serem turcomanos.

Referências

  1. ↑ Howell 1680, p. 266.
  2. ↑ Rachewiltz 2013, p. 34.
  3. ↑ Lochin 1999, p. 70.
  4. ↑ Kendlei-Herischi 1988, p. 388.
  5. ↑ Anderson 2020, p. 716.
  6. ↑ TÜRIK BITIG.
  7. ↑ Crone 2016, p. 157.
  8. ↑ Wu 2018, p. 73.
  9. ↑ Kim 1995, p. 17.
  10. ↑ Györffy 1959, p. 140.
  11. ↑ Sertkaya 1995, p. 69.
  12. ↑ Golden 2007, p. 453.
  13. ↑ Wei 1998, p. 321.
  14. 1 2 Silva 2011, p. 36.
  15. ↑ Knoow.
  16. ↑ Zhou 2006, p. 3-6.
  17. ↑ Vovin 2007, p. 178.
  18. ↑ Grousset 1970, p. 61, 585, n. 92.

Bibliografia

  • Anderson, Gregory D. S. (2020). «Form and pattern borrowing across Siberian Turkic, Mongolic and Tungusic languages». In: Robbeets, Martine; Savelyev, Alexander. The Oxford Guide to the Transeurasian Languages. Oxônia: Imprensa da Universidade de Oxônia 
  • Crone, Patrícia (2016). The Iranian Reception of Islam: The Non-Traditionalist Strands. Leida e Nova Iorque: Brill 
  • Golden, Peter; Ben-Shammai, Haggai; Roná-Tas, András (2007). The World of the Khazars: New Perspectives. Selected Papers from the Jerusalem 1999 International Khazar Colloquium. Leida e Nova Iorque: Brill 
  • Grousset, René (1970). The Empire of the Steppes. A History of Central Asia. Nova Brunsvique, Nova Jérsei: Imprensa da Universidade Rutgers 
  • Györffy, György (1959). Tanulmányok a magyar állam eredetéröl: a nemzetségtöl a vármegyéig, a törzstöl az országig. Budapeste: Akadémiai Kiadó 
  • Howell, William (1680). An Institution of General History, Or The History of the World. Londres: H. Herringman, T. Bassett 
  • Kim, Kibin (1995). 일제 에 빼앗긴 땅 이름 을 찾아서 [Descobrindo o nome da terra roubada pelo domínio colonial japonês]. Jecheon: Sallimteo 
  • «Império Mongol». Knoow 
  • Lochin, Sonomyn (1999). Ил Хаад 2 Газан хаан [Il Khaad: Gazan Khaan]. Ulã Bator: Өнгөт хэвлэл ХХК 
  • Kendlei-Herischi, G. (1988). Хагани Ширвани [Grão Cã de Xirvão]. Bacu: Elm 
  • Rachewiltz, Igor de (2013). The Secret History of the Mongols, Volume 3 (Supplement): A Mongolian Epic Chronicle of the Thirteenth Century. Leida e Nova Iorque: Brill 
  • Sertkaya, Osman Fikri (1995). Göktürk tarihinin meseleleri. Ancara: Instituto de Pesquisa da Cultura Turca 
  • Silva, Ricardo Luís Pires Ribeiro da (2011). A nova rota da seda: caminhos para a presença brasileira na Ásia Central. Brasília: Fundação Alexandre de Gusmão 
  • «𐰴𐰍𐰣 [qaγan] қаған». TÜRIK BITIG, Comitê de Linguística do Ministério da Cultura do Cazaquistão 
  • Vovin, Alexander (2007). «Once Again on the Etymology of the title qaγan». Cracóvia. Studia Etymologica Cracoviensia. 12 
  • Wei, Cuiyi; Wei, Tsʻui-i; Luckert, Karl W. (1998). Uighur Stories from Along the Silk Road. Nova Iorque: Imprensa da Universidade da América 
  • Wu, Shu-Ling; Yuan, Haiwang (2018). Mastering Advanced Modern Chinese through the Classics: An Advanced Language and Culture Course. Londres e Nova Iorque: Routledge 
  • Zhou, Weizhou (2006) [1985]. A History of Tuyuhun. Guilim: Imprensa da Universidade Normal de Quancim. ISBN 7-5633-6044-1