Adnan Cemgil, (1909, İstanbul - 21 Kasım 2001, İstanbul), Türk öğretmen, yazar, çevirmen.
1942-1987 yılları arasında Türkçeye 50 kadar çeviri yapıt kazandırmıştır. 1940'lı yıllarda öğretmenlik yapmanın yanı sıra sol eğilimli muhalif dergilerinde yazılar yayımlayan Cemigil, 1961'de kurulan Türkiye İşçi Partisi'nin önemli kademelerinde yer aldı. Türkiye'de 68 kuşağının sembol isimlerinden olan Sinan Cemgil'in babasıdır.
Yaşamı
1909'da İstanbul'un Fatih ilçesinin Zeyrek semtinde doğdu. Babası Cemil Bey Ticaret-i Bahriye Mahkemesinde zabıt katibi, annesi ev hanımı idi. Büyükbabası hayriye tüccarı (Avrupa tüccarı statüsünde dış ticaret yapan Osmanlı müslüman tüccar) Çankırılı Hacı Ali Efendi'dir. Çocukluk döneminde İstanbul’un işgali, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyetin ilanı gibi önemli olaylara tanıklık etti.
Kadıköy Mekteb-i Sultanisi İstanbul'un işgaliyle kapandığı için eğitimine bir süre Yahudi mektebinde devam etti. Daha sonra Kadıköy Rüşdiyesi'ni bitirdi ve lise eğitimini bugünkü Kabataş Lisesi'nde tamamladı. Lise yıllarında Yükseliş Yolu Derneği'ni kurdu.
Liseden mezun olduktan sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nin Felsefe Bölümü'ne kayıt yaptırdı. Üniversite reformuna tanıklık etti. Öğrenciliği sırasında Milli Türk Talebe Birliği (MTTB) içerisinde yer aldı ve arkadaşlarıyla Birlik dergisini yayımladı. Milli Türk Talebe Birliğinde milliyetçilik ve turancılık ayrışmasının yaşanması ve turancı grupların derneğe hakim olmasıyla bu toplulukla bağını kopardı. İlk yazıları, Birlik dergisinde yayımlandı. 1935'te mezun oldu.
Mezuniyetten sonra bir süre Yeni Adam dergisinde yazılar yayımladı. Yurt dışına gidip, Paris ve Moskova'da Fransızca ve Rusça öğrendi.[kaynak belirtilmeli] 1938 yılında Türkiye'ye döndü.
1939'da Ankara'ya yerleşerek öğretmenlik yapmaya başladı. Meslekten istifa ettiği 21 Şubat 1947 tarihine kadar Ankara Erkek Sanat Okulu, Ankara Musiki Öğretmen Okulu ve Atatürk Lisesi gibi okullarda öğretmenlik yaptı. 1941 yılında kendisi gibi sol görüşlere sahip öğretmen Nazife Hanım'la evlendi. Bu evlilikten Dumrul (1942) ve Sinan (1944) adında iki çocuğu dünyaya geldi.
Cemgil, 1941'de Behice Boran, Pertev Naili Boratav, Niyazi Berkes ve Mediha Berkes ile sol eğilimli Yurt ve Dünya dergisini çıkarmaya başladı. Bir yandan da İnönü Ansiklopedisi'nde de redaktör olarak çalıştı; Fransızcadan Türkçeye çeviriler de yaptı. 21. sayıdan itibaren Yurt ve Dünya dergisinin Neşriyat Müdürlüğünü üstlendi. Dergi; II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'de siyasi tartışmaların şekillenmesinde etki oldu. Dergi, ülkedeki siyasi gerilimin ve basın üzerindeki denetimin artması sonucu kapandı. Yurt ve Dünya dergisinde ırkçılığa karşı şiddetli yazılar yazan Cemgil hiçbir ırkın diğerinden üstün olmadığını betimleyen bilimsel değerlendirmelere yer verdiği İlim Karşısında Irk Meseleleri (1945) adlı bir kitap da yayımlamıştır.
Cemgil, Behice Boran ile birlikte 1945 yılında Ant dergisini yayımladı. Ardından Cumhuriyet Halk Partisi'ne muhalif olan ve farklı eğilime sahip kimselerin bir araya geldiği ve yalnızca bir sayı yayımlanabilen Görüşler dergisinin yazar kadrosunda yer aldı. Tan Matbaası Olayları sonrası Görüşler dergisi kapatıldı. Bu sırada Adnan Cemil de öğretmenlik görevinden alındı. Öğretim üyesi olan ve görevlerinden alınan arkadaşları Behice Boran, Pertev Naili Boratav, Niyazi Berkes ve Mediha Berkes ile birlikte verdiği hukuk mücadelesi sonunda Danıştay kararıyla görevlerine döndüler. 24 Saat adlı gazetede çalışmaya karar veren Cemgil, 1947'de devlet memurluğundan ayrıldı.
24 Saat gazetesinden yazı işlerini fiilen Adnan Cemgil idare etti. Gazete, 13 sayı çıktıktan sonra kapatıldı. İşsiz kalan Adnan Bey, İstanbul'a gidip Zekeriya Sertel'in reklam bürosunda çalıştı.
1950 yılında, kurucularından olduğu Türk Barışseverler Cemiyeti'nin genel sekreterliğini yaptı. Cemiyet, Menderes hükumetinin, TBMM kararı olmadan Kore'ye asker gönderme kararını protesto eden bir bildiri bastırıp dağıttığı için kapatıldı ve yöneticileri hakkında dava açıldı. Adnan Cemgil 15 ay hüküm giydi. Cezasının altı ayını Ankara Askeri Cezaevi'nde, yedi ayını ise Nevşehir Cezaevi'nde geçirdi.
1951'de tahliye edilince Cemgil, Yozgat'ta öğretmenlik yapan Nazife Hanım ile çocuklarının yanında bir süre kaldıktan sonra çocukları ile İstanbul'a yerleşti. Emekli Sandığı Reklam Bölümü'nde çalışarak, takma adla şiir ve yazılar yazdı. Ailenin geçimini sağlamak için İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda figüranlık ve sakalık gibi işler yaptı. Kısa ömürlü olan bir bakkal dükkanı açtı. 6-7 Eylül Olaylarından sonra Yozgat'taki görevinden istifa edip yanlarına gelen Nazife Hanım ile birlikte İstanbul'da yaşamını sürdüren Adnan Cemgil, Evren Yayınlarını kurdu; Evren Ansiklopedisi adlı bir ansiklopedi yayınladı.
Adnan ve Nazife Cemgil'in aktif siyasetle uğraştığı bu yıllarda oğulları Sinan da ODTÜ'de üniversite eğitimine başlamış ve üniversite reformu talebiyle gerçekleştirilen boykot, işgal eylemlerine ve ABD Büyükelçisi Robert Komer'in arabasının yakılmasına önderlik etmiştir. Hakkında yakalama kararı çıkartılan Sinan Cemgil, Kahramanmaraş'ın Nurhak ilçesinde saklandığı sırada 31 Mayıs 1971'de emniyet güçleri ile girdiği çatışmada arkadaşları Kadir Manga ve Alpaslan Özdoğan ile birlikte öldürüldü.
Oğlunu kaybeden ve büyük bir acı yaşayan Cemgil, bu olayın da etkisi ile aktif siyasi hayatını sonlandırdı. 3 Haziran 1971'de oğlunu defnetti.
Sinan Cemgil'in ölümünden sonra gelini Şirin Cemgil'e torunları Taylan'ın yetişmesinde destek verdi. Fransızcadan Türkçeye çeviriler yapmaya devam etti. Balzac, Diderot, Emile Zola, Gramsci, Pirandello, Romain Rolland, Sillanpaa, Tagor gibi yazarlardan çeviriler yaptı. Kısa sürelerle Cumhuriyet ve Yeni Ortam gazetelerinde fıkralar ve yazılar yayımladı. Nazım Hikmet'in hayatının tartışma konusu olduğu bir dönemde, iddialara yanıt vermek için Nazım Hikmetin Yaşadığı Adalet Dramı ve Açlık Grevi Olayındaki Gerçekler(1993) adlı derleme bir kitap yayımladı. 21 Kasım 2001'de öldü.
↑Adnan Cemgil'in babası Cemil Bey, Çankırılı Hacı Ali Efendi'nin ilk evliliğinden oğludur. Hacı Eli Efendi'nin ikinci evliliğinden doğan, İkinci Meşrutiyet ve Mütareke döneminin ünlü gazetecisi Ali Kemal'in ağabeyidir
