Kömürlü, Yusufeli

Kömürlü
Köy
Artvin'in Türkiye'deki konumu
Artvin'in Türkiye'deki konumu
Artvin üzerinde Kömürlü
Kömürlü
Kömürlü
Kömürlü'nün Artvin'deki konumu
Koordinatlar: 40°54′N 41°42′E / 40.9°K 41.7°D / 40.9; 41.7
ÜlkeTürkiye Türkiye
İlArtvin
İlçeYusufeli
Coğrafi bölgeKaradeniz Bölgesi
İdare
 • YöneticiMuhtar
İhtiyar heyeti
Rakım1532 m
Nüfus
 (2021)
 • Toplam78
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu0466
İl plaka kodu08
Posta kodu08820

Kömürlü, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Kömürlü köyünün eski adı Ahoti'dir. Ahoti (ახოთი), Gürcüce bir yer adı olup ormandan açılmış tarla anlamındaki “aho”dan (ახო) türemiştir. Bu yer adı Türkçeye Ahot şeklinde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine Ahot (آخوت) olarak geçer.

Ahoti köyü, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan Tao bölgesinin köylerinden biridir. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde günümüze kalıntıları ulaşan Ahoti Manastırı ve Ahoti Kilisesi de o dönemden kalmıştır.

Ahoti köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Çıldır Eyaleti'nin Livane-i Ulya sancağına bağlı Kavkaset nahiyesinin bir köyüydü. Kvabikari ve Kolik-i Ulya (Yukarı Kolik) adlı yerleşim yerleri de bu köyün mahalleleri olarak kaydedilmiştir. Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla yaptığı nüfus tespitine göre Ahoti'de 76 hanede 210 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyde yaklaşık 420 kişinin yaşadığı ortaya çıkar.

Ahoti köyü, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının bir köyüydü. Köyün nüfusu 42 hanede yaşayan 145 kişi olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte de Osmanlı idaresinin sadece erkek nüfusu tespit ettiği bilinmektedir. Kadın nüfusu da eklenince, Ahoti'de 290 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. 1835 nüfus defterinde Ahoti'nin mahallesi olarak yazılmış Kolik-i Ulya salnamede ayrı köy olarak kaydedilmiştir. Tarımla geçinen köyün bu tarihteki hayvan varlığı 60 öküz, 50 inek, 10 at, 252 keçi ve 100 koyundan oluşuyordu. Livana kazsının büyük bölümünün 93 Harbi'inde Rusların eline geçmesinden dolayı Ahoti köyü, Kiskim kazasına bağlanmıştır.

Ahoti, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü. 1940 genel nüfusu sayımında "Ahot" olarak yazılmış olan yerleşim, Çoruh vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü ve nüfusu 350 kişiden oluşuyordu. Ahoti ya da Ahot "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kömürlü olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre Kömürlü köyünde 424 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 183 kişi okuma yazma biliyordu.

Ahoti köyünde Osmanlı döneminden önce bir manastır bulunuyordu. Bugünkü Aşağı mahallede, iki derenin birleştiği yerde kurulmuş olan manastırdan geriye yapılarının kalıntıları kalmıştır. Bu yapılar arasında günümüze en iyi durumda ulaşan manastırın ana kilisesi olan Ahoti Kilisesi'dir. Köylülerin verdiği bilgiye göre cami inşa edilinceye kadar Ahoti Kilisesi köyün camisi olarak kullanılıyordu. Kilise daha sonra büyük ölçüde yıkılmıştır.

Köy içindeki eski yerleşim

Kvabikari, tarihsel Tao bölgesindeki yerleşim yerlerinden biriydi. 19. yüzyılda Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı Ahot (günümüzde Kömürlü) köyünün bir mahallesiydi.

Gürcüce bir yer adı olan Kvabikari (ქვაბიკარი), "kvabi" (ქვაბი) ile "kari" (კარი) kelimelerinden oluşur ve "mağara kapı / mağara geçidi" anlamına gelir. Kvabikari adı Gürcistan'da günümüzde de var olan bir yer adıdır.

Kvabikari, Orta Çağ'da Gürcistan'ın batı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Ancak bu yerleşim yeri, Osmanlı kayıtlarında bir köy olarak yer almamıştır.

Kvabikari, Osmanlı idaresinin vergi belirleme ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusu tespit ettiği 1835 yılında Ahot köyünün iki mahallesinden biriydi. Diğer mahalle "Kölik-i Ulya" adını taşıyordu. Defterdeki "Kvabkar" (كوبكار) adı "Kübkar" ve "Kodikar" şeklinde de okunmuştur. Bu tarihte Ahot köyü, Çıldır Eyaleti Livane-i Ulya sancağının Kavkaset nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte Kvabikari'de 18 hanede 49 erkek tespit edilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, mahallenin toplam nüfusunun yaklaşık 98 kişiden oluştuğu söylenebilir.

Yusufeli ilçesi üzerine çalışması bulunan Taner Artvinli bu mahalleyi günümüzde tespit edemediğini belirtmiştir.

Coğrafya

Kömürlü köyü, Artvin il merkezine 87 km, Yusufeli ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.

Nüfus

Yıllara göre köy nüfus verileri
2021 74
2020 78
2019 80
2018 92
2017 82
2016 94
2015 93
2014 106
2013 112
2012 115
2011 126
2010 125
2009 124
2008 124
2007 131
2000 171
1990 229
1985 270

Kaynakça

  1. 1 2 "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024. Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
  2. ↑ "ახო" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 11 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
  3. ↑ "Neriman Albayrak,Yusufeli İlçesinin Hidronomi ve Toponomisi (იუსუფელის მხარის ჰიდრონიმია და ტოპონიმია), Tiflis, 2018, s. 73" (PDF). 8 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 12 Nisan 2021.
  4. ↑ Buket Şahin, 1835 tarihli Çıldır Eyaletine Bağlı Livane-i Ulya Sancağı 2768 numaralı Nüfus Defterinin Değerlendirilmesi, Erzurum, 2019, s. 328. 29 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yüksek lisans tezi
  5. ↑ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 358, ISBN 9789157871117.
  6. 1 2 2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლისსაკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 49 17 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-8-7
  7. ↑ Buket Şahin, 1835 tarihli Çıldır Eyaletine Bağlı Livane-i Ulya Sancağı 2768 numaralı Nüfus Defterinin Değerlendirilmesi, Erzurum, 2019, s. 186-192. 29 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yüksek lisans tezi
  8. 1 2 3 Tao (ტაო), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 102. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
  9. ↑ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 359, ISBN 9789157871117.
  10. ↑ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 82.
  11. ↑ "1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1944, s. 170" (PDF). 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Mayıs 2022.
  12. ↑ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 598". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2021.
  13. ↑ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 90.
  14. ↑ "ქვაბი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 8 Eylül 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
  15. ↑ ""ასპინძის მუნიციპალიტეტის ისტორიულ, არქიტექტურული და კულტურული ძეგლები" - Aspindza Belediyesi". 16 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Şubat 2026.
  16. 1 2 Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013, 2 cilt, I. cilt, s. 355, ISBN 9786058624818.
  17. ↑ Buket Şahin, 1835 tarihli Çıldır Eyaletine Bağlı Livane-i Ulya Sancağı 2768 numaralı Nüfus Defterinin Değerlendirilmesi, Erzurum, 2019, s. 338. 13 Ocak 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yüksek lisans tezi
  18. 1 2 3 4 "Kömürlü Köyü". YerelNet.org.tr. 19 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2014.
  19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

Dış bağlantılar