| Vatikan Divanı |
|---|
| Kutsal Makam dizisinin bir parçası |
| Katolik Kilisesi |
Apostolik Signatura (Latince: Suprema Tribunal Signaturae Apostolicae), herhangi bir kilise yargısı ve devlet yargısı meselesinde nihai temyiz noktası olan en yüksek kilise yargıcı olarak Papa'nın kendisi hariç, Katolik Kilisesi'nin kanonik hukuku bakımından en yüksek kilise ve medeni hukuk yargı organı ve temyiz mahkemesidir. Kilise yargılamaları yanında diğer ülkelerdeki İdare mahkemeleri, Temyiz mahkemeleri ve Anayasa Mahkemesi görevlerini de yerine getirir. Vatikan'da bulunan mahkeme, kanonik hukuk çerçevesinde temyiz ve idari uyuşmazlıkları karara bağlar. Ayrıca, kilisede adaletin yönetimini denetler ve bazı üyelerinin Vatikan Şehir Devleti ile ilgili yargısal işlevleri vardır. Roman Curia'nın bir dikasteryumu olarak faaliyet gösterir ve Katolik Kilisesi'nin en yüksek mahkemesi kabul edilir.
8 Kasım 2014'ten beri Apostolik Signatura Yüksek Mahkemesi Başkanı Kardinal Dominique Mamberti'dir. 26 Ocak 2022'den beri Sekreteri başpiskopos Andrea Ripa'dır.
Apostolik Signatura Yüksek Mahkemesi, İtalya'nın Roma şehrindeki İtalyan Rönesansı döneminden kalma Palazzo della Cancelleria'da yer almaktadır. Bu bina aynı zamanda Katolik Kilisesi'nin diğer iki önemli mahkemesinin de merkezi ve toplantı yeridir: Roman Rota (çoğu durumda, özellikle evlilik iptali ve din adamlarının yargılanması ve disiplin işlemleriyle ilgili davalarda kilisenin nihai temyiz mahkemesidir) ve Apostolik Tövbe Yüksek Mahkemesi (Kutsal Makam'a ait günahların affıyla ilgili merhamet mahkemesidir).
Apostolik Signatura, Roman Curia içinde bir adalet kurumu ve en yüksek yargı organı olmasına karşın, doğrudan Roma Pontifi (Papa)'ya bağlı olarak çalışır.
Apostolik Signatura hem yargısal, hem de idari denetim yetkisine sahiptir. Aksi belirtilmedikçe, Yüksek Mahkeme davaları heyetler yoluyla karara bağlar; bu durum, Valinin davaları Signatura Genel Kuruluna havale etme yetkisini saklı tutar.
Mahkemenin yargısal yetki alanları şunlardır:
Bu yargısal konuların yanı sıra, Apostolik Signatura, Roman Curia'nın dikasteryumu (bölümleri) tarafından alınan veya onaylanan idari kararlar üzerindeki ihtilaflarla ilgilenmek üzere idari bir mahkeme olarak yetkiye sahiptir; bu ihtilafların, karar alma sürecinde veya kullanılan prosedürde bir yasayı ihlal ettiği iddia edilirse geçerlidir. Ayrıca, Papa veya Roman Curia'nın bölümleri tarafından kendisine havale edilen idari ihtilaflarla ve bölümler arasındaki yetki çatışmalarıyla da ilgilenir.
Apostolik Signatura'nın yetki alanlarından üçüncüsü, Katolik Kilisesi'nin tüm mahkemelerini denetlemektir; bu kapsamda mahkemelerin yetki (yargı yetkisi) genişletme, usul yasalarından muafiyet verme, piskoposluklar arası mahkemeler kurma ve kanonik avukatları disipline etme yetkisine sahiptir.
Apostolik Signatura, Vatikan Şehir Devleti'nin medeni hukuk sistemindeki son temyiz mahkemesidir. 16 Mart 2020'de yayımlanan Vatikan Şehir Devleti Kanunu CCCLI'ye göre, yetki alanı, yasal prosedür ve yargısal yetkiyle ilgili temyizleri de kapsamaktadır. Papa XVI. Benedictus tarafından 2008 yılında yayımlanan bir kanuna göre, Vatikan Şehir Devleti'nin medeni hukuk sistemi, kanon hukukunu ilk norm kaynağı ve ilk yorum ilkesi olarak kabul etmektedir. Papa Franciscus, kanon hukuku ilkelerinin Vatikan Şehir Devleti yasalarının yorumlanması ve uygulanması için gerekli olduğunu belirtmiştir.
Apostolik Signatura ayrıca Roma Pontifi veya Curia kurumları tarafından kendisine havale edilen diğer idari ihtilafları da karara bağlar. Son olarak, Dikasteryumlar arasında veya Dikasteryumlar ile Devlet Sekreterliği arasında ortaya çıkan yetki çatışmalarını da karara bağlar.
Disiplin konularında idari bir adalet kurumu olarak Apostolik Signatura'nın yetkisi bulunmaktadır:

Apostolik Signatura'nın geçmişi Orta Çağa kadar dayanır. On üçüncü yüzyılda Papalar, Kutsal Makama sunulan dilekçelerin ve diğer davaların incelenmesi ve imzalanması için hazırlık aşamasında "referendarii" (çev. 'Araştırmacılar') kullanmışlardır; bu nedenle bu göreve "signatura" (çev. 'İmza') adı verilmiştir. Papa IV. Eugenius, bu referandum görevlilerine belirli dilekçeleri imzalama yetkisi vermiş ve böylece bu amaçla kalıcı bir makam kurmuştur. Papa VI. Alexander, IV. Sixtus ve II. Julius dönemlerinde bu makam ikiye ayrılmıştır: lütuf dilekçelerini incelemek için Signatura gratiae ve çekişmeli davalar için Signatura iustitiae. Referandum görevlisi unvanı sıklıkla sadece onursal bir unvan olarak verilmeye başlanmış, ancak Papa V. Sixtus bunların sayısını sınırlamış ve Papa VII. Alexander, sınırlı sayıdaki oy kullanan referandum görevlilerini, sadece danışma görevi olan basit referandum görevlilerinin de yardımıyla bir kolej halinde birleştirmiştir. Signatura gratiae, zamanla işlevlerini diğer kurumlara kaptırdı ve Roman Rota'nın çalışmalarının büyümesi, Kardinaller Cemaatlerinin kurulması sonucunda Signatura iustitiae esasen Papalık Devletlerinin Yüksek Mahkemesi haline geldi.
29 Haziran 1908'de Papa X. Pius, biri başkan olarak görev yapan altı kardinalden oluşan tek bir Apostolik Signatura'yı kurumsal anlamda yeniden kurdu. 28 Haziran 1915'te Papa XV. Benedictus, danışma işlevlerine sahip oylama referandumcuları ve basit referandumcuların kurulunu yeniden oluşturdu ve 1917 Kanon Hukuku Kodu, bu Yüksek Mahkemenin kardinal üye sayısına ilişkin sınırlamayı kaldırdı.
Apostolik Signatura'nın yetki alanı, 28 Haziran 1988 tarihli Pastor Bonus apostolik anayasasında (yasal mevzuat kapsamına giren Papalık fermanı) belirtildiği şekilde yeniden düzenlenmiştir.
19 Mart 2022 tarihinden itibaren Papa Franciscus tarafından yayınlanan Praedicate Evangelium apostolik anayasası ile konumu güçlendirilmiştir.
2024 yılında Papa Franciscus, Apostolik Signatura'nın yasalarını 2022 Roman Curia reformu Praedicate Evangelium ile uyumlu hale getiren Munus Tribunalis başlıklı bir motu proprio (Papa’nın kendi inisiyatifiyle yayımladığı ve imzaladığı belge) yayınladı.
Apostolik Signatura'nın 19 Mart 2022 tarihinde yürürlüğe giren apostolik anayasa Praedicate Evangelium'un 194. ile 199. maddeleri ile yetki ve sınırları belirtilmiştir:
Apostolik Signatura Yüksek Mahkemesi
Madde 194
Apostolik Signatura, Kilise'nin Yüksek Mahkemesi olarak işlev görür ve Kilise'de adaletin doğru bir şekilde uygulanmasını sağlar.
Madde 195
§ 1. Apostolik İmza Yüksek Mahkemesi, Roma Pontifi (Papa) tarafından beş yıllık bir süre için atanan Kardinaller, Piskoposlar ve rahiplerden oluşur. Başında Kardinal Prefekt bulunur.
§ 2. Mahkemenin işlerinin yürütülmesinde Valiye bir Sekreter yardımcı olur.
Madde 196
Apostolik Signatura, olağan yetkiye sahip bir mahkeme olarak şu konularda karar verir:
1. Roma Rota mahkemelerinin kararlarına karşı hükümsüzlük şikayetleri ve tam telafi talepleri;
2. Roma Rota'nın davanın yeniden incelenmesini reddettiği durumlarda kişilerin statüsünü ilgilendiren davalarda başvurulacak yollar;
3. Roma Rota hakimlerinin görevlerini yerine getirmeleri nedeniyle haklarında ortaya çıkabilecek şüphe ve diğer işlemler;
4. Aynı temyiz mahkemesine bağlı olmayan mahkemeler arasındaki yetki çatışmaları.
Madde 197
§ 1. Roman Curia'nın idari mahkemesi olan Apostolik Signatura, gerek karar alma sürecinde gerekse kullanılan prosedürde herhangi bir kanunu ihlal ettiği iddia edilen, ister dikasteryumlar tarafından çıkarılmış olsun isterse de Devlet Sekreterliği tarafından onaylanmış olsun, bireysel idari işlemlere karşı yapılan itirazları karara bağlar.
§ 2. Bu durumlarda, Apostolik Signatura, davacının talebi üzerine, fiilin hukuka aykırılığına ilişkin hükmüne ek olarak, söz konusu fiil nedeniyle meydana gelmiş olabilecek zararların tazmini konusunda da hüküm verebilir.
§ 3. Apostolik Signatura ayrıca Roma Pontifi veya Curia kurumları tarafından kendisine havale edilen diğer idari ihtilafları da karara bağlar. Son olarak, Dicasterler arasında veya Dicasterler ile Devlet Sekreterliği arasında ortaya çıkan yetki çatışmalarını da karara bağlar.
Madde 198
Disiplin konularında idari bir adalet kurumu olarak Apostolik Signatura'nın da yetkisi vardır:
1. Çeşitli kilise mahkemelerinde adaletin doğru şekilde uygulanmasını gözetmek ve gerekirse yetkilileri, avukatları veya savcıları kınamak;
2. Bir davanın Roman Rota'ya sevk edilmesi için Apostolik Makama sunulan dilekçeleri karara bağlamak;
3. Adalet yönetimine ilişkin diğer her türlü talebi karara bağlamak;
4. Alt mahkemelerin yetki alanını genişletmek;
5. Temyiz mahkemesinin onaylanmasının yanı sıra, Kutsal Makam'a saklı tutulmuşsa, piskoposluklar arası/episkoposluklar arası/ritüeller arası, bölgesel, ulusal ve gerekirse uluslarüstü mahkemelerin kurulmasının onaylanması.
Madde 199
Apostolik Signatura, kendi kanunlarına tabidir.
2024 yılında ise Papa Franciscus, Apostolik Signatura'nın yasalarını 2022 Roman Curia reformu Praedicate Evangelium ile uyumlu hale getiren Munus Tribunalis başlıklı bir motu proprio yayınladı.
Değişiklikler, Anayasanın 1. Maddesinde “din adamları” kelimesinin “presbiterler” ile değiştirilmesi; 3. Maddede “Dikasteryum” kelimesinin “Mahkeme” ve 32. Maddede “Apostolik Signatura” kelimesi ile değiştirilmesi; 34. Maddede “Roman Curia'nın Dikasteryumları tarafından çıkarılan” ifadesinin “Roman Curia Kurumları tarafından çıkarılan” ifadesiyle değiştirilmesi; 35. Maddede “piskoposluklar arası mahkemelerin kurulmasını teşvik etmek ve onaylamak” ifadesinin “çeşitli piskoposlukların piskoposları tarafından kurulan her türlü mahkemenin kurulmasını onaylamak” ifadesiyle değiştirilmesi; 79, 80, 81, 92 ve 105. Maddelerde “Dikasteryum” kelimesinin “Roman Curia Kurumları” ile değiştirilmesiyle ilgilidir.
Papa Franciscus, yayınladığı Munus Tribunalis isimli motu propriosunun önsözünde şöyle yazmaktadır:
Apostolik Signatura, Kilise'nin Yüksek Mahkemesi olarak görevini yerine getirirken, Roma Pontifinin en yüksek pastoral makamının ve dünyadaki evrensel misyonunun hizmetine kendini sunmaktadır. Bu şekilde, kilise idari yetkisinin bir eylemiyle ilgili ortaya çıkan anlaşmazlıkları çözerek, Yüksek Mahkeme, Petrus'un halefine ve evrensel Kilise'ye hizmet eden kürsel kurumlar tarafından verilen kararların meşruiyetine ilişkin bir yargı sağlar.
19 Mart 2022'de Papa Franciscus, Apostolik Signatura'yı Vatikan Şehir Devleti için nihai temyiz mahkemesi yapan ve Papa'ya bağlı yargı organlarının ve yargıçların daha fazla bağımsızlığını sağlayan yeni bir apostolik anayasayı yayınladı. Bu anayasada yargıçların atanması için gereken şartlar belirtilirken mahkeme personeli sayısı artırılıyor ve yargı sistemi basitleştiriliyor. Bundan önce, Apostolik Signatura'nın Kardinal Prefekti, Vatikan Şehri Yüksek Mahkemesi (Corte di Cassazione) Başkanı olarak ex officio (resen) görev yapıyordu. Yüksek Mahkemenin diğer iki üyesi de Apostolik Signatura'nın Kardinalleriydi ve Kardinal Prefekt tarafından yıllık olarak seçiliyorlardı.
Apostolik Signatura, Roman Curia'nın yargı organı niteliğindedir ve Katolik Kilisesi’ndeki en yüksek temyiz merciidir. Ancak inanç doktriniyle ilgili konular farklı dikasteryumlar tarafından ele alınır.
Apostolik Signatura, Vatikan Şehir Devleti’nin yüksek temyiz mahkemesi olarak görev yapmaktadır.
| Apostolik Signatura | |
|---|---|
| Suprema Tribunal Signaturae Apostolicae | |
| Kuruluş | 13. yüzyıl |
| Kurucu | Papa IV. Eugenius |
| Kuruluş yeri | Kutsal Makam'ın dış toprakları |
| Tür | Yüksek Mahkeme |
| Merkez | Palazzo della Cancelleria |
| Konum | |
| Koordinatlar | 41°53′48.07″K 12°28′17.48″D / 41.8966861°K 12.4715222°D |
| Hizmet bölgesi | Vatikan |
| Üyeler | Prefekt, Sekreter, Üyeler |
| Kardinal Prefekt | Dominique Mamberti |
| Sekreter | Andrea Ripa |
| Ana organ | Genel Kurul |
| Ana kurum | Roman Curia |


Apostolik Signatura Yüksek Mahkemesi, Roma Pontifi (Papa) tarafından beş yıllık bir süre için atanan Kardinaller, Piskoposlar ve rahiplerden oluşur. 2024 yılında yayınlanan lex propria ile kanon hukuku doktoru ve üstün kanonik bilgiye sahip bazı presbiteryenler üye olarak atanabilmektedir.
Başında, mahkeme başkanı sıfatıyla Kardinal Prefekt bulunur. Mahkeme başkanı olan kardinal prefekt, hem genel kurulun, hem heyet kurullarının, hem de hakimler oturumlarının başkanıdır.
Kardinal Prefekt (Vali), mahkemenin işlerinin yürütülmesinde bir sekreter tarafından desteklenir. Sekreter prefekte yardım görevi ve idari işler yanında, dilekçeleri almak veya reddetmek, denetçi görevini yerine getirmek yanı sıra Hakimler toplantısında hazır bulunur.
Ayrıca kanonik hukuk uzmanı hakim danışmanlar görev yapar.
Adaletin Teşvikçisi, Tahvilin Savunucusu, Adaletin Yedek Teşvikçileri ve Şansölyelik Başkanı ile uygun sayıda Memur ve Yardımcı, Mahkemede hizmet vermektedir.
Katolik Kilisesi'nin sede vacante döneminde Prefekt ve üyeler görevlerini bırakırlar. Sekreter, Apostolik Signatura'nın olağan yönetimini üstlenir ve yalnızca olağan işleri yürütür; ancak seçilmesinden itibaren üç ay içinde Yüksek Pontif'in onayına ihtiyaç duyar.