Şarlman (Fransızca:Charlemagne, Almanca: Karl I. der Große, Latince: Carolus Magnus veya Karolus Magnus) (d. yaklaşık 2 Nisan 748 – ö. 28 Ocak 814, Aachen), Frank ve Lombard kralıdır. Karolenj Devleti'ni imparatorluk statüsüne yükselten hükümdardır. Batı Avrupa'nın büyük bir kısmını birleştirmiştir, büyük askeri başarılara imza atmış, din ve eğitim alanlarında oldukça önemli reformlar gerçekleştirmiştir. Endülüs, İtalya ve İngiltere'deki kültürleri ve sistemleri öğrenmiştir. Kültürün inşa edilmesine büyük önem vermesi sebebiyle Latince bilen din adamları ve bilginlerden Roma döneminin hukuk ve edebiyat eserlerinin kopyalanmasını istemiştir. Çok sayıda kütüphane ve Scriptorium'lar inşa ettirmiştir. Düşünürleri yeni eserler yazmaya teşvik etmiştir. Şarlman'ın arzusu doğrultusunda hukuk, teoloji, bilim, müzik, sanat, tarih konularını ihtiva eden birçok eser kaleme alınmıştır. Bu dönemde, Frank Krallığı'nın başkenti Aachen, kültür merkezi haline gelmiştir. Ayrıca kamu idaresi ve finansal kaynağa yönelik reformlar yapmıştır. Tarihçilerin belirttiğine göre Şarlman'ın hükümdarlığını kapsayan dönem erken bir tür rönesans dönemine işaret etmektedir, adı geçen bu dönem Karolenj Rönesansı olarak adlandırılır.
Ölümünün ardından sağladığı toprak bütünlüğüne rağmen, ardılları tarafından toprak bütünlüğü kaybedilmiş ve parçalara bölünmüştür. Bu bölünmenin sonucunda yeni krallıklar ortaya çıkmıştır.
Adı
Şarlman'ın dünyasında birden çok dil konuşuluyordu. erken Eski Fransızca (ya da Ön-Romence) konuşanlar ona Karlo derken, yazışmaların ve diplomasinin resmî dili olan Orta Çağ LatincesindeLatince:Carolus (ya da Latince:Karolus) adıyla anılıyordu. Charles, bu adların modern İngilizce biçimidir. İmparatorun İngilizcede genellikle bilindiği Fransızca:Charlemagne adı, Fransızca Fransızca:Charles-le-magne ("Büyük Charles") ifadesinden gelir. Modern Almanca ve Felemenkçede ise sırasıyla Almanca:Karl der Große ve Felemenkçe:Karel de Grote adlarıyla anılır. Latince Latince:magnus ("büyük") lakapının, onunla daha yaşarken ilişkilendirilmiş olması mümkündür; ancak bu kesin değildir. Çağdaşı Kraliyet Frank Yıllıkları'nda kendisinden düzenli olarak Latince:Carolus magnus rex ("Büyük Kral Charles") şeklinde söz edilir. Bu lakap, yaklaşık 900 yılı civarında Poeta Saxo'nun eserlerinde de görülür ve 1000 yılına gelindiğinde ona yaygın biçimde uygulanır hâle gelmiştir.
Şarlman, büyükbabası Charles Martel'in adını almıştır. Bu ad ve türevleri, Charles Martel ile Şarlman tarafından kullanılmadan önce kaynaklarda görülmemektedir. Karolus biçimi, Şarlman'ın ya da torununun torunu olan Şişman Charles'ın etkisiyle Slav dillerinde "kral" anlamına gelen sözcüklere uyarlanmıştır (Rusça:korol', Lehçe:król ve Slovakça:král).
Hayatı
Şarlman'ın doğum tarihi ve yeri tartışmalıdır. 742 yılı civarında bugünkü Belçika'nın Liège şehrine yakın bir yerde veya Prüm'de ya da Aachen'de doğduğu tahmin edilmektedir. Şarlman'ın babası Kısa PepinFrank kralıydı. Öldüğünde krallığın topraklarını iki oğlu arasında paylaştırdı. Şarlman, kardeşi Carloman'ın ölümü üzerine tek başına Frankların kralı oldu. Saksonya'yı topraklarına katma süreci 772'de başladı. 782 yılı Ekim ayında Şarlman 4000 Sakson katletti. 18 Askeri seferini Saksonlar üzerine yaptı. Fethi 804'te tamamlandı. Lombardiya'yı topraklarına kattı. Endülüslerle doğuda Avar ve Macarlarla çarpıştı.
Şarlman büyük savaşlar kazandı ve birçok prensliği, dükalığı ve derebeyliği fethetti ya da yağmaladı. İlk önce Köln'e giderek kendini Alsace-Lorraine, Akitanya, Bretenya ve Cenova Kralı ve Bohemya Prensi ilan etti. Daha sonra yeni fetihler yaparak Aachen'de kendini Amsterdam, Rotterdam, Frizye, Gelderland, Frankfurt ve Münih Kralı ilan etti. Şarlman birçok Krallık ve Devleti egemenliğine aldı.
Sonunda Papa III. Leo'ya başvuru yaptı. Papa tarafından 25 Aralık 800 Roma'da Aziz Petrus Bazilikası'nda taç giydirilerek Şarlman Kutsal Roma İmparatoru ve kurduğu devlet de Batı Roma İmparatorluğu'nun varisi sayıldı.
Kutsal Roma İmparatoru olan Şarlman bugünkü Almanya'yı fethetti. Lombardlar'ı püskürttü, ardından Sakson, Anglo, Cermen ve Got kabilelerinden askerler toplayarak orta büyüklükteki bir orduyla Fransa ve Avusturya'yı fethetti. Böylece Şarlman Roma İmparatoru, Sakson, Frank, Lombard, Anglo, Cermen, Got ve Slav Kralı oldu. Hristiyanlık dinini kılıç ve ateşle Saksonya'ya kabul ettirdi.
Şarlman'ın iki büyük rüyası vardı: Sezarların imparatorluk yönetimini yeniden kurmak ve Aziz Augustinus'un Tanrı Kent'ini yeryüzünde inşa etmek.
Bir süre için, din dışı güçlerle Papalık arasında yeni bir iş birliği gelişti. Kilise'den bağımsız bir yargı isteyen Şarlman bunun için İngiliz filozofAlcuin'i ülkesine çağırdı. Alcuin burada: sapkınlara karşı risaleler yazdı, imparatora methiyeler düzdü ve kutsal kitabı yorumladı.
Şarlman'ın ölümünden sonra Kilise ile Sezar taklitleri arasındaki mücadele ve savaşlar tekrar başladı.
İtalya seferleri
Lombard krallığının fethi
772 yılında, Papa I. Hadrianus Lombard kralı Desiderio'dan eski Ravenna bölgesindeki bazı şehirlerin iadesini talep etti. Bunun yerine Desiderio, bazı papalık şehirlerini ele geçirdi ve Pentapolis'i işgal ederek Roma'ya yöneldi. Hadrianus, babası Pepin'in politikalarını uygulamasını talep etmek için sonbaharda Şarlman'a büyükelçiler gönderdi. Desiderio, papanın suçlamalarını reddeden kendi büyük elçilerini gönderdi. Büyükelçiler Thionville'de bir araya geldi ve Şarlman papanın tarafını tuttu. Şarlman, papanın isteğini talep etti, ancak Desiderio asla itaat etmeyeceğine yemin etti. Şarlman ve amcası Bernard, 773'te Alpleri geçtiler ve LombardlarıPavia'ya kadar kovaladılar ve daha sonra orayı kuşattılar. Şarlman, Verona'da bir ordu kuran Desiderio'un oğlu Adelgis ile başa çıkmak için kuşatmayı geçici olarak terk etti. Genç prens, Adriyatik kıyısına kadar kovalandı ve Bulgaristan ile savaşan V. Konstantin'den yardım istemek için Konstantinopolis'e kaçtı.
Kuşatma, Şarlman'ın Roma'da papayı ziyaret ettiği 774 baharına kadar sürdü. Orada, babasının toprak bağışlarını doğruladı, daha sonraki bazı vakayinameler, onları Toskana, Emilia, Venedik ve Korsika'yı da vererek genişlettiğini yanlış bir şekilde iddia etti. Papa ona soylu ünvanını verdi. Daha sonra Lombardların teslim olma eşiğinde olduğu Pavia'ya döndü. Lombardlar hayatlarının karşılığında teslim oldular ve yaz başlarında kapıları açtılar. Desiderio, Corbie manastırına gönderildi ve bir soylu olan oğlu Adelgis, Konstantinopolis'te öldü. Şarlman, alışılmadık bir şekilde, kendisini Demir Taç ile taçlandırdı ve Lombardiya'nın soylularının Pavia'da ona saygı göstermesini sağladı. Yalnızca Benevento Dükü II. Arechis boyun eğmeyi reddetti ve bağımsızlığını ilan etti. Şarlman o zamanlar Lombardların kralı olarak İtalya'nın efendisiydi. Aynı yıl Pavia'dan bir garnizon ve birkaç Frank kontuyla İtalya'dan ayrıldı.
İtalya'da istikrarsızlık devam etti. 776'da Friuli Dükü Hrodgaud ve Spoleto'lu Hildeprand isyan etti. Şarlman, Saksonya'dan geri döndü ve Friuli dükünü savaşta yenip öldürdü. Spoleto dükü ile bir antlaşma imzaladı. İşbirlikçileri II. Arechis boyun eğdirilmedi ve Bizans'taki adayları Adelgis şehri asla terk etmedi. Kuzey İtalya'da düzen sağlandı.
↑The life of Charlemagne by Einhard, ca. 770-840. Einhard'ın belirttiği ölüm tarihinden yola çıkarak hesaplanılmıştır. (İngilizce). Ann Arbor] University of Michigan Press. 1960. ss.60, NOTES N.12.
12Birleşik Avrupa'nın Mimarı Şarlman ve Karolenj Rönesansı. Sakson katli hakkında nitel bilgiler. Özlem Genç] Lotus Yayınevi. 2013. s.452.
Snell, Melissa (2011). "Şarlman Resim Galerisi". Ortaçağ Tarihi. About.com. 21 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Kasım 2014.
