Chungking Ekspresi (Geleneksel Çince: 重慶森林, Basitleştirilmiş Çince: 重庆森林, Jyutping: Cung4 Hing3 Sam1 Lam4, pinyin: Chóngqìng Sēnlín) veya İngilizce yazım şekliyle Chungking Express, Wong Kar-wai'nin yazıp yönettiği komedi–drama, romantik ve suç türlerindeki 1994 yapımı Hong Kong filmidir. Başrollerinde Brigitte Lin, Takeshi Kaneshiro, Tony Leung Chiu-wai ve Faye Wong yer almaktadır. Film, sırasıyla anlatılan iki hikâyeden oluşmakta ve karakterlerin aşk acıları ile ilişkileri etrafında gelişen olayları konu almaktadır. İlk hikâyede, sevdiği kadından ayrılmayı kabullenemeyen bir polis memurunun gizemli bir uyuşturucu kaçakçısıyla karşılaşması anlatılmaktadır. İkinci hikâyede ise hostes sevgilisinden ayrılmasının üzüntüsünü yaşayan ve bir yiyecek dükkânında çalışan kadına ilgi duymaya başlayan başka bir polis memuru anlatılmaktadır.
Filmin adındaki "Chungking" ifadesi; ilk hikâyedeki olayların büyük bir bölümünün geçtiği, Hong Kong'un Tsim Sha Tsui bölgesindeki Chungking Mansions'a atıfta bulunmaktadır. Bu bölge, suçla ilişkilendirilen ve Hong Kong'un yeraltı dünyası olarak bilinen bir bina kompleksidir. "Express" sözcüğü ise Hong Kong'un Central bölgesinde bulunan Lan Kwai Fong'daki Midnight Express adlı yiyecek dükkânına gönderme yapmaktadır.
Film, iki aylık kısa bir dönemde düşük bir bütçeyle çekildi. İlk gösterimini 14 Temmuz 1994 tarihinde Hong Kong'da yaptı ve özellikle yönetmenliği, sinematografisi ve oyunculuklarıyla eleştirmenlerden övgü aldı. Günümüzde Wong Kar-wai'nin en iyi işleri arasında sayılan Chungking Ekspresi, öte yandan "20. yüzyılın ve tüm zamanların en iyi filmleri arasında" sayılmakta, en iyi romantik komedi filmlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Sight and Sound dergisinin 2022 yılında yaptığı eleştirmenler anketinde tüm zamanların en iyi filmleri listesinde 88. sırada yer almıştır.
Özet
Birinci hikâye
Hong Kong'un 223 numaralı polis memuru He Zhi Wu'nun kız arkadaşı May, 1 Nisan'da ondan ayrılır. Ayrılıklarının kesin olup olmadığını anlamak isteyen Zhi Wu, bir ay beklemeye karar verir. Her gün, son kullanma tarihi 1 Mayıs olan bir ananas konservesi satın alır; çünkü May ananası sevmektedir ve 1 Mayıs, Zhi Wu'nun doğum günüdür. Bu sırada sarı peruk takan bir kadın, başarısızlıkla sonuçlanan bir kaçakçılık operasyonunun ardından uyuşturucu dünyasında hayatta kalmaya çalışmaktadır.
1 Mayıs'ta Zhi Wu, bir barda sarı peruklu kadınla karşılaşır. Birlikte bir otele giderler, ancak kadın yorgunluktan uyuyakalır. Zhi Wu televizyon izler ve yemek siparişi verir. Otelden ayrılmadan önce kadının ayakkabılarını parlatır. Kadın sabah odadan ayrılır ve kendisini tuzağa düşüren uyuşturucu baronunu silahla vurur. Koşuya çıkan Zhi Wu, çağrı cihazında kadının kendisine doğum günü mesajı gönderdiğini görür. Ardından, Chungking Mansions'da her zaman uğradığı yiyecek dükkânına gider ve burada yeni çalışmaya başlamış olan, enerjik tavırlarıyla dikkat çeken Faye ile çarpışır. Zhi Wu, Faye'nin altı saat sonra başka birine âşık olduğunu söyler.
İkinci hikâye
Polis memuru rolündeki Tony Leung ve yiyecek dükkânı çalışanı rolündeki Faye Wong'un sahnelerinden biri.
663 numaralı başka bir polis memuru, hostes sevgilisiyle yaşadığı ayrılık sonrası zor günler geçirmektedir. Faye gizlice ona ilgi duymaya başlar. Bir gün hostes, yiyecek dükkânına gelerek memuru bekler. Memurun izin günü olduğunu öğrenince, memurun dairesinin anahtarlarını ve ona yazdığı bir mektubu dükkân sahibine bırakır. Faye mektubu memura iletir; ancak memur okumayı erteler ve Faye'den mektubu dükkânda saklamasını ister. Bunun üzerine Faye, ara sıra memurun dairesine girmeye başlar; evi temizler ve yeniden dekore eder. Zamanla bu davranışları, memurun moralinin düzelmesine yardımcı olur. En sonunda memur, Faye'nin dairesine girdiğini fark eder ve kendisine ilgi duyduğunu anlar. California adlı bir restoranda buluşmak üzere sözleşirler, ancak Faye buluşmaya gelmez. Dükkân sahibi, restorana giderek memura Faye'nin ABD'nin California eyaletine gittiğini söyler. Faye, bir yıl sonraya tarihlenmiş ve kâğıt peçeteye çizilmiş bir uçuş kartı bırakmıştır.
Artık hostes olarak çalışan Faye, Hong Kong'a geri döner. Memurun yiyecek dükkânını satın alıp bir restorana dönüştürdüğünü görür. Memur, Faye'yi restoranın açılışına davet eder ve yeniden ayrılması durumunda kendisine bir kartpostal göndermesini ister. Faye gitmek üzereyken memur, ona buruşmuş ve su lekeleriyle kaplanmış uçuş kartını uzatır. Faye yeni bir uçuş kartı yazar ve memura gitmek istediği yeri sorar. Memur, "Nereye götürmek istersen" diye yanıt verir.
Chungking Mansions içindeki dükkânlar, 2007.Central'dan Mid–Levels'a çıkan yürüyen merdiven.
Wong Kar-wai, Chungking Ekspresi filmini, wuxia türündeki filmi Ashes of Time'ın kurgusu üzerinde çalışmaya ara verdiği iki aylık bir dönemde çekti. Filmin çekimleri, 160.000 dolara karşılık gelen düşük bir bütçeyle gerçekleştirildi. Wong bu süreçle ilgili olarak, "Yapacak bir şeyim yokken, içgüdülerimi takip ederek Chungking Ekspresi'ni çekmeye karar verdim." dedi. Ayrıca Wong; Ashes of Time'da ağır ve yoğun biçimde vurgulanan temaların ardından, karakterlerin benzer sorunlara sahip olduğu, çok daha hafif ve çağdaş bir film yapmak istediğini belirtti. Başlangıçta Wong, hikâyeleri benzer ancak mekânları zıt olacak şekilde tasarlamıştı; biri gündüz vakti Hong Kong Adası'nda, diğeri ise gece vakti Kowloon'da geçecekti. Wong'a göre, "farklılıklara rağmen bunlar aynı hikâyelerdi; biri sıkışık bir şehirde aşkla karşılaşmayı, diğeri ise fiziksel temas olmaksızın aşkı sürdürmeyi konu alıyordu."
Çekimler başladığında senaryo henüz tamamlanmamıştı. Wong, senaryoyu yılbaşı tatili sırasında çekimlere ara verildiğinde bitirdi. Anlatıyı, monologlarla birbirine bağlanan parçalı bir yapı üzerinden kurdu. İkinci hikâyeyi tek günde yazdı. Aşktan mustarip bir tetikçiyi konu alan üçüncü bir hikâye geliştirmiş olsa da, bunun filmi gereğinden fazla uzatacağını düşünerek bu hikâyeyi ayrı bir film olarak, Fallen Angels (1995) adıyla çekti.
Wong, çekimleri Tsim Sha Tsui'de yapmak istedi; çünkü bölgede büyümüştü ve burayla güçlü bir bağ hissediyordu. Burasını, "Çinlilerin Batılılarla kelimenin tam anlamıyla omuz omuza geldiği ve Hong Kong'a özgü bir bölge" olarak tanımladı. Çok sayıda konaklama yeri barındırması, kültürel çeşitliliği ve suçla anılan bir merkez olması nedeniyle Chungking Mansions'dan özellikle etkilendi; buranın, "yoğun nüfuslu ve hiperaktif" yapısıyla Hong Kong'un kendisi için bir metafor işlevi gördüğünü düşündü. Wong, film için Japon yazar Haruki Murakami'nin eserlerinden etkilendiğini de belirtti.
İkinci hikâye Central bölgesinde; Lan Kwai Fong da dâhil olmak üzere, Midnight Express adlı yiyecek dükkânının çevresinde çekildi. Wong, bu bölge için "Burada çok sayıda bar var. Yabancı iş insanları mesai çıkışı sık sık buralarda vakit geçirir." dedi. Dükkân, Tony Leung ile Faye Wong'un canlandırdığı karakterlerin tanıştığı mekândır. Wong ayrıca, "Central'dan Mid–Levels'a çıkan yürüyen merdiven beni çok etkiledi. Çünkü orada daha önce kimse film çekmemişti. Mekân keşfi yaparken oradaki ışığın çok uygun olduğunu fark ettik." sözleriyle bu alanı seçme nedenini açıkladı. Tony Leung'un canlandırdığı 663 numaralı polis memurunun dairesi, çekimler sırasında görüntü yönetmeni Christopher Doyle'un yaşadığı daireydi.
Filmin tanıtım afişleri, Hong Konglu sanatçı Stanley Wong tarafından "Another Mountain Man" takma adıyla tasarlandı.
Müzikler
İlk hikâyede tekrar eden ana müzik, Jamaikalı şarkıcı Dennis Brown'un "Things in Life" adlı parçasıdır. Amerikalı besteci Michael Galasso'ya ait "Baroque" adlı parça ise filmin açılış sahnesinde ve Brigitte Lin'in canlandırdığı karakterin finalde silahı aldığı sahnede olmak üzere ilk hikâye sırasında iki kez duyulmaktadır. Bu parça film müzikleri albümünde yer almamaktadır; ancak ona benzer olan ve sırasıyla synthesizer, gitar ve piyano ile icra edilen "Fornication in Space", "Heartbreak" ve "Sweet Farewell" şarkıları albümde bulunmaktadır.
The Mamas & the Papas grubunun "California Dreamin'" adlı şarkısı ikinci hikâyede sıkça kullanılmıştır. Faye Wong'un canlandırdığı karakterin film boyunca tekrar tekrar açtığı bu şarkı, karakterin değişime karşı isteksizliği ile değişim arzusunun bir arada var oluşunu simgelemektedir.
İkinci hikâyede, The Mamas & the Papas grubunun "California Dreamin'" adlı şarkısı kilit sahnelerde çalınmaktadır. Hikâyede ayrıca, oyuncu Faye Wong'un The Cranberries'in "Dreams" adlı parçasına yaptığı Kantoncacover'a da yer verilmektedir; bu versiyon filmin jeneriği sırasında da kullanılmıştır. "Mung Tsung Yan" adıyla bilinen bu kayıt, Faye Wong'un 1994 yılında yayımlanan Random Thoughts albümünde yer alırken aynı yıl çıkan bir sonraki albümü Sky ise şarkının Standart Çince cover'ını içermektedir. Öte yandan Dinah Washington tarafından seslendirilen "What a Diff'rence a Day Made" adlı şarkı, Tony Leung'un canlandırdığı polis memuru ile Valerie Chow'un canlandırdığı hostes arasındaki bir sahnede ve Leung ile Faye Wong'un karşılaştığı başka bir sahnede kullanılmıştır.
Filmin müzik albümü, dream pop türünün Hong Kong'da tanınmasında önemli bir rol oynamasıyla bilinmiştir. Filmde müzikleri kullanılan The Cranberries ve Cocteau Twins gibi gruplar, Chungking Ekspresi'nin gösterime girmesinin ardından Hong Kong'da kayda değer bir ticari başarı elde etmişlerdir. Ayrıca Candy Lo gibi dönemin Cantopop sanatçıları, –Lo'nun 1998 tarihli EP'si Don't Have to be... Too Perfect ve sonraki albümü Miao...'da görüldüğü üzere– dream pop etkisi belirgin melodiler benimsemeye başlamışlardır.
Yayımlanma
Chungking Ekspresi, 14 Temmuz 1994 tarihinde Hong Kong'da gösterime girdi. Ağustos 1994'te film, 47. Locarno Uluslararası Film Festivali'nde Altın Leopar için yarışmak üzere seçildi ama ödülü kazanamadı. Chungking Ekspresi, Hong Kong'daki gösterimi sırasında 7.678.549 Hong Kong doları hasılat elde etti. Amerika Birleşik Devletleri'nde ise dört salonda gösterime girdi ve açılış haftasında salon başına 8.194 ABD doları olmak üzere toplam 32.779 dolar hasılat kazandı. En geniş gösteriminde 20 salonda oynayan film, ABD genelinde toplam 600.200 dolar hasılata ulaştı. Chungking Ekspresi, ulusal ve uluslararası gösterimlerinde toplam 1.574.166 ABD doları gelir elde etti.
Film, 8 Mart 1996'da Kuzey Amerika'da Quentin Tarantino'nun Rolling Thunder adlı dağıtım şirketi aracılığıyla, Miramax etiketi altında sınırlı bir gösterimle sinemalarda yer almaya başladı. Bölge 1 DVD sürümü de, Tarantino'nun Wong Kar-wai'e duyduğu hayranlık nedeniyle Rolling Thunder tarafından dağıtıldı.
Chungking Ekspresi, 2008 yılında The Criterion Collection tarafından DVD ve Blu-ray formatlarında yayımlandı. Bu, filmin Blu-ray formatındaki ilk sürümüydü. Criterion, daha sonra dağıtım haklarını yeniden alarak filmi kendi çevrimiçi platformu olan Criterion Channel'da (2022 itibarıyla) erişime açtı. Film 2021 yılında Criterion tarafından restore edilerek, The World of Wong Kar Wai adlı Blu-ray kutu setinin bir parçası olarak yeniden yayımlandı.
Eleştirel görüşler
Faye Wong (solda), performansıyla geniş çapta beğeni topladı ve 1994 Stockholm Uluslararası Film Festivali'nde En İyi Kadın Oyuncu Ödülü'nü kazandı. Tony Leung ise Tayvan'daki Altın At Film Festivali'nde En İyi Erkek Oyuncu seçildi.
Eleştirileri derleyen Rotten Tomatoes sitesinde Chungking Ekspresi hakkında değerlendirilen 71 eleştirmen incelemesinin %89'luk kısmı olumlu yöndedir. Sitede, filmin eleştirilerindeki ortak görüş şu şekilde ifade edildi: "Yazar ve yönetmen Wong Kar-wai'nin son derece özgün ve heyecan verici görsel dünyasını tek başına sunsaydı bile, Chungking Ekspresi izlemeye fazlasıyla değer bir film olurdu. Ne var ki film, özenle inşa edilmiş karakterleri ve doğal oyunculuklarıyla da güçlü bir dramatik etki yaratmayı başarıyor." Metacritic sitesinde film, 18 eleştirmen yorumuna göre 100 üzerinden 78 ortalama puana sahiptir ve bu da "genel olarak olumlu eleştiriler" aldığını göstermektedir.
Wong Kar-wai'nin filmlerini genellikle ölçülü bir şekilde ele alan Chicago Sun-Times eleştirmeni Roger Ebert, filme 4 üzerinden 3 yıldız verip şu ifadelerde bulundu: "Bu, öykü ve yıldız oyuncular gibi yüzeysel unsurlardan ziyade sinemanın kendisini seven izleyicilerin bağ kurabileceği türden bir filmdir. Geniş ve sıradan bir izleyici kitlesine hitap etmez ve ilk izleyişte tüm sırlarını açığa vurmayabilir. Eğer üsluba dikkat eder, Wong'un ne yapmaya çalıştığını düşünürseniz Chungking Express işler. Ancak eğer olay örgüsünü takip etmeye odaklanırsanız hayal kırıklığı yaşayabilirsiniz. (...) Bu tür bir film büyük ölçüde zihinsel bir deneyim sunar: Onu hayata dair söylediklerinden çok, sinema hakkında bildikleriniz sayesinde seversiniz."
Rolling Stone dergisinden Peter Travers, filmi "hem sinir bozucu hem de heyecan verici" olarak niteledi. Los Angeles Times'tan Kevin Thomas, filmin "kaybedilen ve neredeyse yeniden bulunan aşklara dair klasik ve zamansız öyküler anlattığını, gündelik hayatın gerçekliğini baştan çıkarıcı ve göz alıcı bir biçimde yansıttığını" söyledi. New York Daily News gazetesi yazarı Dave Kehr, Chungking Ekspresi hakkında "harika bir randevu filmi" ve "avangart bir eğlence" dedi. The Hollywood Reporter'dan David Hunter, başrol oyuncularının hepsini övdü. Chicago Tribune yazarı Michael Wilmington, filmin "canlılığını, enerjisini, insanlığını, görsel dinamizmini ve neşesini" beğendiğini ifade etti. Slant Magazine dergisinden Matt Noller ise şöyle yazdı: "Wong'a göre aşk, üzerine konuşulabilecek bir şey değildir; sözcükler yetersiz, boş ve kaçınılmaz olarak indirgemecidir. Aşk; görülen, sezilen ve hissedilen bir şeydir. Chungking Express ise Wong'un bu heyecanını ve kalp kırıklığını en saf biçimde yansıtan filmlerinden biridir."
Bazı eleştirmenler filme mesafeli yaklaştı. The New York Times'tan Janet Maslin, "Wong'un tartışmasız bir görsel yeteneği var; ancak karakterleri, zamanlarının büyük bir bölümünü yaramazlıklar yaparak geçiriyor. Bir adamın mutfak bezine konuştuğu bir film, eğlence duygusunu fazlasıyla abartmış sayılır." diye yazdı. Tampa Bay Times gazetesi yazarı Steve Persall, Chungking Ekspresi'nin "izleyiciyi tam olarak içine çekmeyen iki sönük aşk hikâyesini anlattığı" yorumunu yaptı. Mick LaSalle ise oyuncu kadrosunu "ilgi çekici", hikâyeleri "orantısız" buldu.
Filmdeki temalar
Chungking Ekspresi, hikâyesini nesneler aracılığıyla aktarmakta; aşk, kayıp ve hafıza temalarını ele almaktadır. İlk hikâyede He Zhi Wu daha yakın ilişkiler kurmak istemektedir; ancak gerçek fiziksel ve duygusal temas veya yakınlığın yerine, May'in ailesine yaptığı karşılıksız telefon aramalarıyla ve May'in en sevdiği yiyecek olan ananas konserveleriyle kendini avutmaktadır. "En yakın olduğumuz anda, birbirimizden sadece 0,01 cm uzaktaydık." repliğindeki 0,01cm, olasılıkların bulunduğu bir kentsel alanı temsil etmektedir. Wong için ilgi çekici olan, şehrin yoğun kalabalığı arasındaki bu fiziksel boşluktur. İlk hikayede Wong, kalabalık bir şehirde 0,01cm'lik bir alanın paylaşılmasının bir etki yaratabileceğini öne sürmektedir. İkinci hikâyede ise, eşzamanlı olmayan bir alan paylaşımı yoluyla bir ilişkinin sürdürülmesi olasılığı ele alınmaktadır.
Değerlendirme
Chungking Ekspresi, vizyona girdiği günden beri Hong Kong sinemasının önemli bir eseri olarak kabul edilmektedir. Dahası, eleştirmenler tarafından Wong Kar-wai'nin en iyi eserlerinden biri ve 1990'ların dünya sinemasının bir dönüm noktası olarak değerlendirilmektedir. Britanya Film Enstitüsü'nün aylık dergisi Sight and Sound tarafından 2002 yılında düzenlenen, Birleşik Krallık'tan 50 önde gelen film eleştirmeninin katıldığı ve "son 25 yılın en iyi 10 filminin" seçilmesinin istendiği ankette Chungking Ekspresi 8. sırada yer almıştır. Derginin, tüm zamanların en çok beğenilen filmlerini belirlemek amacıyla 2012'de gerçekleştirdiği ankette ise 144. sırada konumlanmıştır. Yine Sight and Sound dergisinin 2022 yılında yaptığı eleştirmenler anketinde tüm zamanların en iyi 88. filmi seçilmiştir.
Chungking Ekspresi, 2005 yılında Time dergisinin hazırladığı "Tüm Zamanların En İyi 100 Filmi" listesine dâhil edilmiştir. 2018'de, BBC'nin dünyanın 43 ülkesinden 209 sinema eleştirmeninin oylarıyla oluşturduğu "Yabancı Dilde En İyi 100 Film" listesinde 56. sırada yer almıştır. Bununla birlikte film, Ölmeden Önce Görmeniz Gereken 1001 Film kitabına eklenmiştir.
↑Noller, Matt (25 Kasım 2008). "Review: 'Chungking Express'". Slant Magazine (İngilizce). 12 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2026.
.jpg)
Hong Kong
.jpg)
_(cropped).jpg)
