Cynipoidea, Hymenoptera (zarlı kanatlılar) takımının Apocrita alt takımına bağlı bir üst familyadır. Üst familya; bitkiler üzerinde gal (bitki uru) oluşturan türleri, diğer gal arılarının oluşturduğu gallerde ortakçı (inquiline) olarak yaşayan türleri ve çeşitli böceklerin larva ve pupalarında gelişen parazitoiti olan türleri kapsar.
Yaklaşık 3.000'den fazla tanımlanmış türe sahip olan Cynipoidea'nın gerçek tür çeşitliliğinin bunun oldukça üzerinde olduğu düşünülmektedir. Üyeleri dünyanın hemen her biyocoğrafik bölgesinde yayılış göstermektedir. Bununla birlikte özellikle Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde yüksek çeşitlilik gösterirler.
Genel özellikler
Cynipoidea üyeleri genellikle 1–8 mm uzunluğunda küçük yaban arılarıdır. Vücutları çoğunlukla siyah, kahverengi veya kızılımsı tonlarda olup antenleri çok segmentlidir. Kanat damarlanması diğer birçok Hymenoptera grubuna göre oldukça sadeleşmiştir. Dişilerde bulunan gelişmiş ovipozitör, yumurtaların doğrudan bitki dokusuna veya konak organizmaya bırakılmasını sağlar.
Bir gal arısı tarafından meşe üzerinde oluşturulmuş gal (bitki uru).
Cynipoidea üyeleri farklı ekolojik stratejilerine göre üç temel yaşam biçiminde incelenmektedir:
Gal oluşturan türler: Yumurtalarını bitki dokusuna bırakırlar. Larvaların salgıları bitki hücrelerinin büyümesini değiştirerek gal oluşumunu başlatır. Gal oluşturan türlerin büyük bölümü meşe (Quercus) türleriyle yakın ilişki içerisindedir. Bazı gal arılarında eşeyli ve eşeysiz nesillerin birbirini izlediği karmaşık yaşam döngüleri (heterogoni) görülür; bu iki nesil bazen farklı bitki organlarında veya farklı konak bitkiler üzerinde gal oluşturabilir.
Ortakçılar (inquiline): Kendileri bağımsız olarak gal oluşturmaz; diğer gal arılarının oluşturduğu galler içerisinde beslenerek gelişirler.
Parazitoit türler: Başta Diptera, Coleoptera ve Neuroptera olmak üzere çeşitli böcek takımlarının larvalarında gelişirler.
Gal yapıları yalnızca gal arılarının gelişim alanı değil, aynı zamanda çok sayıda ortakçı ve parazitoit böcek için mikro yaşam alanı oluşturur. Bu nedenle Cynipoidea, bitki–böcek etkileşimlerinin en karmaşık örneklerinden birini meydana getirir.
Taksonomi
Cynipoidea'nın sınıflandırılması uzun yıllar boyunca erişkin bireylerin morfolojik karakterlerine dayandırılmıştır.
Moleküler filogenetik ve filogenomik yöntemlerin gelişmesiyle birlikte Cynipoidea'nın evrimsel ilişkileri yeniden değerlendirilmiştir. Bu çalışmalar, yalnızca morfolojik karakterlere dayanan geleneksel sınıflandırmaların bazı evrimsel ilişkileri tam olarak yansıtmadığını ortaya koymuş ve üstfamilyanın üst düzey sınıflandırmasının yeniden gözden geçirilmesini sağlamıştır.
Buffington ve ark. (2020) ile WaspWeb tarafından benimsenen güncel sınıflandırmaya göre Cynipoidea üstfamilyası aşağıdaki familyalardan oluşmaktadır:
Modern filogenetik çalışmalar, geçmişte geniş kapsamlı tanımlanan bazı taksonların sistematik konumunun yeniden değerlendirilmesini sağlamış; böylece Cynipoidea içerisindeki çeşitli soyların familya ve alt takson düzeyindeki sınırları güncellenmiştir.
Diplolepididae üyeleri, başta Rosa (gül) türleri olmak üzere Rosaceae familyasına ait bitkiler üzerinde gal oluşturan türleriyle tanınmaktadır.
Ekolojik etkileri
Gal oluşturan türler bitkilerin büyüme düzenini değiştirerek çok sayıda başka omurgasız için yaşam alanı sağlayan özgün mikroekosistemler oluşturur. Bu nedenle orman ekolojisi ve bitki–böcek etkileşimleri araştırmalarında önemli model organizmalar arasında yer alırlar.
Parazitoit familyalar ise çeşitli tarımsal ve ormancılık zararlılarının doğal düşmanları arasında bulunduğundan biyolojik mücadelede potansiyel doğal düşmanlar arasında yer alırlar.
123Buffington, Matthew L. (2020). "World Cynipoidea (Hymenoptera): A Key to Higher-Level Groups". Insect Systematics and Diversity. 4 (4): 1-69. doi:10.1093/isd/ixaa003.
12Blaimer, Bonnie B. (2020). "Comprehensive phylogenomic analyses re-write the evolution of parasitism within cynipoid wasps". BMC Evolutionary Biology. 20 (1): 155. doi:10.1186/s12862-020-01716-2.
