Deneler

Deneler
[[Dosya:Dene spoon (UBC-2010)a.jpg |frameless]]
Dene kaşığı (üstteki) ve kamçıları (alttaki), UBC Museum of Anthropology in Vancouver, Canada
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Denetaca, Sahtuca, Tlınçonca, Denesulinece, İngilizce
Din
Hristiyanlık, Animizm / Şamanizm

Deneler ya da Doğu Atabaskları (kendilerince Dene, İngilizce: Dene, Dené, Eastern Athabascans, Fransızca: Déné), Kanada'nın doğusunda Kuzeybatı Toprakları, Alberta, Saskatchewan, Manitoba ve Nunavut eyalet ve topraklarında yaşayan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ya da şamanist Subarktik Kızılderilileri kültür grubundan Atabask Kızılderili halkı. Dil temelinde 4 ayrı halka ayrılırlar: Denetalar, Sahtular, Tlınçonlar, Sarıbıçaklar (Tlınçonca ve Denesulinece), Denesulineler. Diğer Kanada Kızılderilileri gibi Deneler de yasal olarak Kızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar. 2006 sayımına göre 11.130 kadarı anadillerini konuşabiliyor

Adlandırma

Atabasklar ve Atabask dilleri için kullanılan Dene adı kendi dillerinde "insanlar/halk" anlamına gelen sözlerden yola çıkılarak dilcilerce (Edward Sapir) oluşturulmuştur. Dene adı ayrıca Kanada'da Guçin hariç 5 Atabask halkı, Denesulineler, Tlınçonlar, Sarıbıçaklar (Yellowknives), Sahtular ve Denetalar için ortak ad olarak kullanılır. Kuzeybatı Topraklarındaki resmi 11 dil arasında yer alan Guçin dahil 5 Atabask diline, Guçince (Gwich’in), Sahtuca (Sahtúot'ı̨nę, North Slavey), Denetaca (Dene Dháh, South Slavey), Tlınçonca (Tłı̨chǫ, Dogrib) ve Denesulinece (Dënesųłiné, Chipewyan) resmi olarak Dene dilleri denmektedir. Bu beş resmi dilin konuşulduğu coğrafyanın tamamına ise Denendeh adı verilir ve bu coğrafyadaki halk için Dene Nation adı da kullanılır. Kanada'da en dar yalın anlamda ise Denesulineler için kullanılmaktadır. Diné biçimi ise Navahoların kendi adlarıdır. Dena (Ten'a) adı Koyukonların alternatif adıdır.

Dene Nation

Dene Nation, Kuzeybatı Toprakları'nda Doğu Atabaskları (Denetalar, Sahtular, Tlınçonlar, Sarıbıçaklar, Denesulineler) ile Alaska Atabasklarından Guçinlerin (Aklavik'teki Edhiitat Gwich’in ile İnuvik'teki Nihtat Gwich’in) dahil olduğu birlikte hareket etme yapılanmasıdır ve Kuzeybatı Toprakları'ndaki bütün Kanada Atabasklarını "Dene" adı altında toplar.

Dene Nation üyeleri:

  1. Gwich'in < Gwich'in Tribal Council → Guçinler
    1. Inuvik Native Band
    2. Aklavik Indian Band
    3. Gwichya Gwich'in Council
    4. Tetlit Gwich'in Council
  2. Sahtu < Sahtu Dene Council → Sahtular
    1. Behdzi Ahda First Nation
    2. K'asho Gotine Dene Band
    3. Deline First Nation
    4. Tulita Band Council
  3. Dehcho < Deh Cho First Nations → Denetalar
    1. Begade Shotagotine
    2. Pehdzeh Ki Dene Band
    3. Liidlii Kue First Nation
    4. Jean Marie River First Nation
    5. Deh Gah Got'ie First Nation
    6. Nahanni Butte Dene Band
    7. Sambaa K'e Dene Band
    8. Hay River Dene Reserve
    9. Acho Dene Koe First Nation
    10. Ka'a'gee Tu First Nation
  4. Tlicho < Tli Cho Government → Tlınçonlar
    1. Behchoko Community Government
    2. Whati Community Government
    3. Wekwee'ti Community Government
    4. Gameti Community Government
  5. Akaitcho < Akaitcho Territory Government → Sarıbıçaklar ile Denesulineler
    1. Deninu K-ue First Nation
    2. Salt River First Nation
    3. Yellowknives Dene First Nation (Dettah)
    4. Yellowknives Dene First Nation (Ndilo)
    5. Smith Landing First Nation
    6. Lutsel K'e Dene Band
    7. Sayisi Dene First Nation

Bağımsız üyelik (Independent Membership):

  1. Arctic Athabaskan Council (Yukon'dan)
  2. Athabasca Chipewyan First Nation (Alberta'dan)

Avrupa kökenli salgın hastalıklar