Eforos

Eforos (/ˈɛfərəs/; Grekçe: Ἔφορος ὁ Κυμαῖος, Ephoros ho Kymaios ; y. MÖ 400 - MÖ 330), günümüzde kayıp olan evrensel tarih eseriyle tanınan Antik Yunanistan tarihçisidir.

Hayatı

Hayatı hakkında bilgi sınırlıdır. Aiolis'daki Kyme'de doğmuştur; tarihçi Theopompus ile birlikte İsokrates'in retorik öğrencisidir. Konuşmacı olarak pek ilerleme kaydetmemiş gibi görünüyor ve İsokrates'in önerisiyle edebi kompozisyon ve tarih öğrenimine başlamıştır. Plütark'a göre, Eforos, İskender'in Pers seferine resmi tarihçi olarak katılma teklifini reddetmiştir. Oğlu Demofilos, tarihçi olarak babasının izinden gitmiştir.

Ana eserleri

Eforos'un başyapıtı, evrensel bir tarihi anlatan 29 kitaptan oluşan bir eserdi. Oğlu Demofilos tarafından düzenlenmiş ve 30. bir kitap eklenmiş olan eserin tamamı, Kutsal Savaşlar'ın özet bir açıklamasının yanı sıra, Heraklidler döneminden II. Filip'in MÖ 340'ta Perinthos'u ele geçirmesine kadar uzanan yedi yüz yıldan fazla bir zaman dilimini kapsayan diğer anlatıları içeriyordu. Polibios'a göre, Demofilos evrensel bir tarih yazan ilk tarihçidir. Demofilos, 29 ayrı kitabın her biri için bir önsöz yazmıştır. Eserin adı muhtemelen sadece Historiai idi ve anlatısında kesinlikle kronolojik bir düzenden ziyade tematik bir düzen izliyordu. Bu yazılar, Diodorus Siculus'un MÖ 480 ile 340 yılları arasındaki Yunanistan tarihine dair anlatımının ana veya tek kaynağı olarak kabul edilir ve bu, günümüze ulaşan bu döneme ait yalnızca iki kesintisiz anlatıdan birisidir.

Eforos'un en iyi otoritelerden eleştirel bir şekilde yararlandığı açıktır. Tarihi antik çağda büyük övgüler almış ve okunmuş, daha sonraki antik tarihçiler de onun eserinden bolca yararlanmıştır. Diodorus Siculus'un tarihinin büyük bir bölümünün Eforos'un tarihinden kaynaklanmış olması muhtemeldir. Strabon, Eforos'un coğrafi araştırmalarına büyük önem vermiş ve onu tarihsel unsuru sadece coğrafi unsurdan ayıran ilk kişi olarak övmüştür. Strabon, Coğrafya eserinde Eforos'tan uzun uzun alıntı yapmıştır. Polibios, deniz savaşının koşulları hakkındaki bilgisini kabul ederken, MÖ 362'deki Mantinea Muharebesi'nin tasvirini kara operasyonlarının doğasına dair bilgisizlik gösterdiği gerekçesiyle alaya almıştır.

Ek çalışmaları

Ephorus, evrensel tarihin yanı sıra, Kyme geleneklerini övdüğü vatansever bir makale olan Epichorios logos'u (Ἐπιχώριος λόγος) yazmıştır. Ayrıca icatlar hakkında bir kitap olan Peri heurematon'u (Περὶ εὑρημάτων) ve Peri lexeos (Περὶ λέξεως), "Tarz Üzerine" yazmıştır.

Ona atfedilen diğer eserler şunlardır:

• Keşifler Üzerine Bir İnceleme
• İyi ve Kötü Şeylere Saygı Duymak
• Olağanüstü Tarifler
• Çeşitli Ülkelerdeki Dikkat Çekici Şeyler Üzerine (bunların ayrı eserler mi yoksa Tarihlerden alınmış alıntılar mı olduğu şüphelidir)
• Ülkem Üzerine Bir İnceleme, Kyme'nin tarihi ve antik eserleri üzerine.
• "İyilik Kitabı", onun mutluluğa ulaşma ve başkalarını memnun etme üzerine el kitabı.
• Üslup Üzerine Bir Deneme, retorikçi Theon (retorikçi) tarafından zaman zaman anılan tek retorik eseri.

Bütün bu eserleri yazmış olmasına rağmen, antik dünyadan yalnızca münferit parçalar günümüze ulaşmıştır. Tüm eserleri kaybolmuştur.

Eleştiriler

Encyclopædia Britannica On Birinci Baskısına göre, üslup ve siyasi tarafgirliğe olan yoğun ilgisine rağmen, hayatta kalan tüm yazıları, Kyme'ye olan coşkusu dışında, belirli bir tutku eksikliği göstermektedir. Antik yazarlara göre, yetenekli ve kapsamlı, ancak biraz sıkıcı bir tarihçi olarak saygı görüyordu. Mitolojik ve tarihsel arasında (her zaman olmasa da) keskin bir ayrım çizgisi çizdiği için övülüyordu; hatta, yakın tarihli olayların anlatımlarına destekleyici güç katan ayrıntıların bolluğunun, uzak tarihe dair raporlarda şüphe uyandırdığını bile kabul ediyordu. Üslubu, erken eğitimini göz önünde bulundurulduğunda doğal olarak, gösterişli ve yapaydı ve sıklıkla retorik etkiye gerçeği feda ediyordu. Bununla birlikte, Halikarnaslı Dionisos'a göre, o ve Theopompus, dili doğru ve eksiksiz olan tek tarih yazarlarıydı.

Eforos ve astronomi

Eforos, MÖ 372-373 kışında bir kuyruklu yıldızın parçalandığını bildirmiştir.

Romalı filozof Genç Seneca'nın, Eforos'un kuyruklu yıldız raporunun antik kaynağı olan Naturales quaestiones adlı eserinde, yargısı serttir (7.16):

Eforos'un otoritesini elinden almak büyük bir çaba gerektirmez; o sadece bir tarihçidir. ... Eforos dürüst ve onurlu bir kişi değildir; sık sık kandırılır, sık sık da kandırmaya çalışır. Örneğin, yükselişiyle Helike ve Boura'yı batıran ve büyük önem taşıyan olayları beraberinde sürüklediği için tüm dünyanın gözüyle dikkatle izlenen büyük kuyruklu yıldızın iki yıldıza ayrıldığını iddia eder; ancak bunu ondan başka kimse kaydetmemiştir. Kuyruklu yıldızın parçalanıp iki parçaya ayrıldığı anı kim gözlemleyebilir ki? Ve eğer onu ikiye ayrılırken gören biri varsa, neden önce iki parçadan oluştuğunu kimse görmedi? Ve Eforos neden, beş gezegenden bazıları olması gereken iki yıldızın isimlerini eklemedi?

Kaynakça

Özel

Genel

•  
  Chisholm, Hugh, (Ed.) (1911). "Ephorus". Encyclopædia Britannica. 9 (11. bas.). Cambridge University Press. s. 678.