Encyclopaedia of Islam (EI) (Türkçe:İsma Ansiklopedisi) İslam'ın akademik olarak incelenmesini kolaylaştıran bir Başvuru kaynağıdır. Brill tarafından yayınlanan bu kitap, İslam ve İslam dünyasının çeşitli yönleri hakkında bilgi sunmaktadır. İslam araştırmaları alanında standart referans eser olarak kabul edilmektedir. Birinci baskı 1913-1938 yılları arasında, ikinci baskı 1954-2005 yılları arasında yayımlandı ve üçüncü baskıya 2007 yılında başlandı.
İçerik
Brill'e göre EI, "her çağ ve coğrafyadan seçkin Müslümanlar, kabileler ve hanedanlar, zanaatlar ve bilimler, siyasi ve dini kurumlar, çeşitli ülkelerin coğrafyası, etnografyası, florası ve faunası ile büyük kasaba ve şehirlerin tarihi, topografyası ve anıtları hakkında makaleler içermektedir. Coğrafi ve tarihi kapsamı itibariyle eski Arap-İslam imparatorluğunu, İran, Orta Asya, Hint alt kıtası ve Endonezya'nın İslam ülkelerini, Osmanlı İmparatorluğu ile diğer tüm İslam ülkelerini kapsamaktadır."
Yayın
EI, İslam araştırmaları alanında standart bir referans eser olarak kabul edilmektedir. Her makale, ilgili konuda tanınmış bir uzman tarafından yazılmıştır.
İslam ve İslamî konular üzerine İngilizce dilindeki en önemli ve yetkin başvuru kaynağıdır. Kaynakçalarıyla birlikte, imzalı ve kapsamlı makaleler içerir. Bu (EI2) baskıda ekonomik ve sosyal konulara özel bir ağırlık verilmiş olmakla birlikte, eser İslam dini konusunda İngilizce dilindeki standart ansiklopedik başvuru kaynağı olma niteliğini korumaktadır.
İslam çalışmaları alanındaki en önemli ve kapsamlı başvuru kaynağı, İslam medeniyetinin kökenlerinden günümüze kadarki tüm yönlerini —en geniş anlamıyla— ele almayı amaçlayan muazzam bir çalışma olan Encyclopaedia of Islam’dır (EI). EI, yaygın kanaatlerin anonim bir derlemesi değildir; makalelerin çoğu imzalıdır ve bunlar arasında kimileri yalnızca birer sözlük maddesi niteliğinde olsa da, diğerleri —çoğu zaman ilgili konudaki mevcut en iyi inceleme olma özelliği taşıyan— gerçek birer araştırma yazısıdır.
Tarihçi Richard Eaton, 2003 yılında yayımlanan "Hindistan'ın İslam Gelenekleri, 711-1750" adlı kitabında Encyclopaedia of Islam'ı eleştirmiştir. İslam'ı tanımlamaya ve açıklamaya çalışırken, projenin İslam'ın "sınırlandırılmış, kendi içinde kapalı bir varlık" olduğu yönündeki Oryantalist, tek tipçi anlayışa bağlı kaldığını yazmıştır.
Baskılar
İlk baskı (EI1) Pauly-Wissowa Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft'a göre modellenmiştir. EI1, Uluslararası Akademiler Birliği'nin himayesinde kurulmuş ve Leiden Üniversitesi tarafından koordine edilmiştir. Eser, 1913'ten 1938'e kadar Brill tarafından dört cilt ve bir ek kitap halinde İngilizce, Almanca ve Fransızca olarak yayımlanmıştır.
1953'te, ağırlıklı olarak hukuk ve din konularını kapsayan kısaltılmış bir versiyonu Encyclopaedia of Islam (SEI) adıyla yayımlanmıştır. SEI'nin bazı bölümleri Türkçe, Arapça ve Urduca'ya çevrilerek yayımlanmıştır.
Encyclopaedia of Islam'ın ikinci baskısı (EI2), 1954'te başlanmış ve 2005'te tamamlanmıştır; Hollandalı akademik yayıncı Brill tarafından yayınlanmakta olup İngilizce ve Fransızca olarak mevcuttur. 1999'dan beri (EI2), hem CD-ROM hem de web üzerinden erişilebilir sürümler olmak üzere elektronik biçimde mevcuttur. EI'nin ikinci baskısı, içerik bakımından büyük bir genişlemenin yanı sıra, yüzlerce katkıda bulunan arasında Müslüman ve Orta Doğu kökenli akademisyenlerin çalışmalarını da içermesiyle birincisinden farklılık göstermektedir:
EI1 ve SEI neredeyse tamamen Avrupalı akademisyenler tarafından hazırlanmıştır ve İslam medeniyetine dair, özellikle Avrupa merkezli bir yorumu temsil ederler. Mesele bu yorumun "yanlış" olması değil, bu ciltlerde ele alınan soruların, Müslümanların kendileri hakkında geleneksel olarak sordukları sorulardan çoğu zaman keskin bir biçimde ayrılmasıdır. EI2 ise biraz daha farklı bir durum arz eder. Hazırlık sürecine selefiyle büyük ölçüde benzer bir şekilde başlanmış olsa da, günümüzde makalelerin giderek artan bir kısmı Müslüman kökenli akademisyenler tarafından kaleme alınmaktadır. Elbette bu kişiler Kum ve El-Ezher'deki geleneksel ilim anlayışını temsil etmemektedir; Batı tarzı üniversitelerde eğitim görmüşlerdir ve her zaman olmasa da kültürel değerler ile tutumlar noktasında Batılı meslektaşlarının metodolojisini paylaşmaktadırlar. Yine de, üsluptaki bu değişim hissedilir ve kayda değer niteliktedir.
—R. Stephen Humphreys
EI'nin Üçüncü Baskısının (EI3) yayımına 2007 yılında başlandı. İnternet üzerinden erişilebilir olup, "Parçaları" yılda dört kez basılı olarak yayınlanmaktadır. Yayın kurulu yirmi 'Bölüm Editörü' ve beş 'Yönetici Editör'den (yani baş editörden) oluşmaktadır. Yönetici Editörler Kate Fleet, Gudrun Krämer (Berlin Özgür Üniversitesi), Everett Rowson (New York Üniversitesi), John Nawas (Louvain Katolik Üniversitesi) ve Denis Matringe'dir (EHESS, CNRS). EI3'ün kapsamı, yirminci yüzyılda İslam'ın kapsamlı bir şekilde ele alınmasını; İslam'ın toplumun öne çıkan veya baskın bir unsuru olduğu tüm alanları kapsayacak şekilde coğrafi odağın genişletilmesini; dünyanın her yerindeki Müslüman azınlıklara dikkat edilmesini; ve sosyal bilimlerin yanı sıra insancıl bakış açılarına da tam olarak dikkat edilmesini içerir.
1. baskı, EI1
1913–38. 4 cilt ve Ekler.
Cilt 1. A–D, M. Th. Houtsma, TW Arnold, R. Basset eds. 1913.
M. Th. Houtsma, R. Basset ve TW Arnold, eds. , Encyclopédie de l'Islam: Dictionnaire géographique, etnographique et biographique des peuples musulmans.Publié avec le concours des principaux orientalistes, 4 cilt. Eklerle birlikte. , Leyde: Brill ve Paris: Picard, 1913–1938. (Fransızca)
M. Th. Houtsma, R. Basset ve TW Arnold, herausgegeben von, Enzyklopaedie des Islam: Coğrafyalar, etnografyalar ve biyografiler Wörterbuch der muhammedanischen Völker, 5 cilt. Leiden: Brill und Leipzig: O. Harrassowitz, 1913–1938. (Almanca) – cilt.1, cilt.3, cilt.4
M. Th. Houtsma ve diğerleri, editörler. EJ Brill'in İslam üzerine ilk ansiklopedisi, 1913–1936, Leiden: EJ Brill, 8 cilt. Ek ile birlikte (cilt 9), 1993.90-04-09796-1
SEI
H. A. R. Gibb ve J. H. Kramers editörlüğünde. Hollanda Kraliyet Akademisi adına, İslam'ın Kısa Ansiklopedisi, Leiden: Brill, 1953.90-04-00681-8
M. Th. Houtsma ve diğerleri (editörler). , İslâm Ansiklopedisi: İslâm âlemi coğrafya, etnografya ve biyografya lûgati 15 ciltte 13. bölüm. , İstanbul: Maarif Matbaası, 1940–1988. (Türkçe)
أحمد الشنتناوي، إبراهيم زكي خورشيد، عبد الحميد يونس، دائرة المعارف الإسلامية: اصدر بالألمانية والإنجليزية والفرنسية واعتمد في الترجمة العربية على الأصلين الإنجليزي والفرنسي، الطبعة ٢، القاهرة: دار الشعب، -١٩٦٩ (Arapça)
محمود الحسن عارف، مختصر اردو دائرۀ معارف اسلامیه، لاهور: دانشگاه پنجاب، ۲۵ ج.ها، ۱۹۵۹-۱۹۹۳ (Urduca)
Encyclopaedia of Islam (2. baskı)
Edited by P. J. Bearman, Th.Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs et al., Encyclopædia of Islam, 2nd Edition., 12 vols. with indexes, etc., Leiden: E. J. Brill, 1960–2005
Vol. 1, A – l–B, Edited by an Editorial Committee Consisting of H. A. R. Gibb, J. H. Kramers, E. Lévi-Provençal, J. Schacht, Assisted by S. M. Stern (pp.1–320); – B. Lewis, Ch. Pellat and J. Schacht, Assisted by C. Dumont and R. M. Savory (pp.321–1359). 1960. 90-04-08114-3
Vol. 2, C–G, Edited by B. Lewis, Ch. Pellat and J. Schacht. Assisted by J. Burton-Page, C. Dumont and V.L. Ménage., 1965. 90-04-07026-5
Vol. 3, H–Iram Edited by B. Lewis, V.L. Ménage, Ch. Pellat and J. Schacht, Assisted by C. Dumont, E. van Donzel and G.R. Hawting eds., 1971. 90-04-08118-6
Vol. 4, Iran–Kha, Edited by E. van Donzel, B. Lewis and Ch. Pellat, Assisted by C. Dumont, G.R. Hawting and M. Paterson (pp.1–256); – C. E. Bosworth, E. van Donzel, B. Lewis and Ch. Pellat, Assisted by C. Dumont and M. Paterson (pp.257–768); – Assisted by F. Th. Dijkema, M., 1978. 90-04-05745-5
Vol. 5, Khe–Mahi, Edited by C. E. Bosworth, E. van Donzel, B. Lewis and Ch. Pellat, Assisted by F.Th. Dijkema and S. Nurit., 1986. 90-04-07819-3
Vol. 6, Mahk–Mid, Edited by C. E. Bosworth, E. van Donzel and Ch. Pellat, Assisted by F.Th. Dijkema and S. Nurit. With B. Lewis (pp.1–512) and W.P. Heinrichs (pp.513–1044)., 1991. 90-04-08112-7
Vol. 7, Mif–Naz, Edited by C. E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs and Ch. Pellat, Assisted by F.Th. Dijkema (pp.1–384), P. J. Bearman (pp.385–1058) and Mme S. Nurit, 1993. 90-04-09419-9
Vol. 8, Ned–Sam, Edited by C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs and G. Lecomte, Assisted by P.J. Bearman and Mme S. Nurit., 1995. 90-04-09834-8
Vol. 9, San–Sze, Edited by C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs and the late G. Lecomte, 1997. 90-04-10422-4
Vol. 10, Tā'–U[..], Edited by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs, 2000. 90-04-11211-1
Vol. 11, V–Z, Edited by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs, 2002. 90-04-12756-9
Vol. 12, Supplement, Edited by P. J. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs, 2004. 90-04-13974-5
Glossary and index of terms to v. 1–9, 1999. 90-04-11635-4
Index of subjects, fasc. 1, compiled by P. J. Bearman, 2005. 90-04-14361-0
Glossary and index of terms to v. 1–12, 2006. 90-04-15610-0
An Historical Atlas of Islam, ed., William C. Brice, 1981. 90-04-06116-9
E. van Donzel, Islamic desk reference: compiled from The Encyclopaedia of Islam, Leiden: E. J. Brill, 1994. 90-04-09738-4 (an abridged selection)
3. baskı, EI3
Editör: Kate Fleet, Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas ve Everett K. Rowson, Encyclopædia of Islam, 3. Baskı. Çevrimiçi olarak erişilebilir, basılı "Parts" dergisi yılda dört kez yayımlanmaktadır, Leiden: E. J. Brill, 2007–.ISSN1873-9830
Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, aynı zamanda Pauly–Wissowa olarak da bilinir, Almanca klasik çalışmalar ansiklopedisi (1894–1980)
Kaynakça
12"Encyclopaedia of Islam". Brill Publishers. 11 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ocak 2016. It is the standard international reference for all fields of 'Islam' (Es ist das internationale Standardwerk für alle Bereiche 'des Islams'. Martin Greskowiak, Orientalistische Literaturzeitung, 1990).
↑Eaton, Richard Maxwell (2003). "Introduction". Eaton, Richard Maxwell (Ed.). India's Islamic Traditions, 711-1750. Themes in Indian History. New Delhi: Oxford University Press. s.11. ISBN978-0-19-565974-0.
