Darıca köyünün eski adı Tivasori'dir. Tivasori (თივასორი), Gürcü dilinde çayır anlamındaki "tiva" (თივა) ile "sori" (სორი) kelimelerinden oluşur. Gürcü coğrafyasında rastlanılan "sori" kelimesi, Ermenicede dere anlamındaki "dzor" (ձոր) kelimesinden değişime uğramıştır. Bu durumda Tivasori "çayır dere" anlamına gelir. Tivasori Türkçeye Tivasor şeklinde girmiştir. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 Osmanlıca köy listesinde hatalı yazılmış olmakla birlikte "Tivasor" (تواصور) olarak geçer.
Tivasori köyünün yer aldığı Tao, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcü yönetiminden ele geçirmiştir. Bugünkü köyün sınırları içinde 9-10. yüzyılda, Gürcü Krallığı döneminde inşa edilmiş manastır ve kale kalıntıları köyün eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.
Tivasori köyü, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre Oltu sancağının Anzavi nahiyesine bağlıydı ve nüfus 90 haneden oluşuyordu. Mevcut hanelerin içinde 84 hane Hristiyan kalmış, 6 hane Müslüman olmuştu. Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında ise, köyün nüfusu 23 haneye düşmüştü ve köyde 52 erkek tespit edilmişti. Erkek sayısı kadar kadın eklendiğinde köyün toplam nüfusunun 104 kişiden oluştuğu orada çıkar. Bu tarihte Esbek (اسبك) olarak yazılmış olan Esbeki de ayrı bir köy olarak kaydedilmiştir. Bu yerleşimde 8 hanede 25 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün nüfusunun yaklaşık 50 kişiden oluştuğu söylenebilir. Bu tarihte iki köy de Çıldır Eyaleti'nin Oltu sancağına bağlı bulunuyordu.
Tivasori köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Artvin vilayetinin Yusufeli kazasına bağlı Erkinis nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu tarihte Esbeki de ayrı bir köy olarak yazılmıştır. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 331 kişiden oluşuyordu. Fakat Artvin vilayetinin yerini Çoruh vilayeti almıştı. Tivasori veya Tivasor Türkçe olmadığı işin köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Darıca olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre Darıca köyünde 447 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 139 kişi okuma yazma biliyordu.
Bugün Darıca adını taşıyan köyün Yukarı mahallesinde tek nefli bir kilise günümüze ulaşmıştır. Çatı örtüsü zarar görmüş olan Tivasori Kilisesi, 9-10. yüzyılda inşa edilmiş olan Esbeki Kilisesi ile ortak yapısal özelliklere sahiptir. Kilisedeki tek süsleme, batı cephesindeki pencerenin üst tarafına yerleştirilmiş olan kemerdir. Kilise günümüzde samanlık olarak kullanılmaktadır. Bir dönem ayrı köy olarak kabul edilen Esbeki mahallesindeki Esbeki Kilisesi ile Esbeki Kalesi de günümüzde Darıca köyünün sınırları içinde bulunmaktadır.
Espek
Espek'in bilinen en eski adı Esbeki'dir. Esbeki'deki (Gürcüce: ესბეკი) kale ile kilisenin 9. yüzyılda inşa edilmiş olmasına bakarak bu adın oldukça eski tarihlere dayandığı söylenebilir. 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca kitapta köyün adının Esbek (اسبك) olarak yer alması, bu adın yakın tarihe kadar Gürcüce yazılış biçimini korunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte Esbeki'nin ne anlama geldiğine dair kaynaklarda bilgi mevcut değildir. Dahiliye Vekaleti tarafından 1933'te yayımlanan Köylerimiz adlı kitapta ise adı Espek olarak geçer. Dışişleri Bakanlığı'nın 1968 tarihli Köylerimiz adlı yayınında köyün adına rastlanmamaktadır. Bu durum Esbeki köyünün 1933'ten sonra Darıca köyünün bir mahallesine dönüştürüldüğünü göstermektedir.
Esbeki'nin kuruluşna ilişkin kesin bilgi yoktur. Ancak köyde 9-10. yüzyılda inşa edilmiş manastır ve kale kalıntıları, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Tao-Klarceti bölgesinin Tao kesiminde yer alan Esbeki, Esbeki Manastırı ile Esbeki Kalesi'nin inşa edildiği dönemde Gürcü Krallığı sınırları içinde yer alıyordu. 11. yüzyılda Büyük Selçuklular tarafından ele geçirildi. 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe Atabeyliği sınırları içinde yer aldı. 16. yüzyılda Osmanlıların eline geçti. Erzurum Eyaleti'nin Oltu kazasına bağlı olan Esbeki'de 1848'de 10 hanede 50 kişi yaşıyordu.
1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca kitapta adı Esbek (اسبك) olarak geçen köy, Artvin vilayetinin Erkinis nahiyesine bağlıydı. Dahiliye Vekaleti tarafından 1933'te yayımlanan Köylerimiz adlı kitapta ise, Esbeki'nin adı Espek olarak geçer ve Erzurum vilayetinin Yusufeli kazasına bağlıdır. Esbeki bu tarihten sonra mahalle statüsüyle eski adı Tivasor olan Darıca köyüne bağlanmıştır.
Esbeki 9-10. yüzyıllarda inşa edilen kiliseler ile kalesiyle tanınır. Esbeki Manastırı, ana kilise, bir ya da iki küçük kilise, sur, başka yapılar ile mezarlıktan oluşmaktadır. Eski kaynaklarda adı geçmeyen manastırın, ana kilise olan Esbeki Kilisesi'nin ait olduğu döneme bakarak 9-10. yüzyılda kurulduğunu kabul edilmektedir. Manastırın ana kilisesi, üç nefli bir bazilikadır. Büyük ölçüde ayakta duran kilisenin duvar resimlerinin bazı kısımları günümüze ulaşmıştır. Esbeki'deki başka bir kilise, manastırın küçük kilisesi ya da köy kilisesi olabilir. Tek nefli olan bu yapının da bir kısmı günümüze kalmıştır. Esbeki'de varlığı bilinen bir başka kilise de köy kilisesidir. Bu da tek nefli bir yapıdır. Büyük ölçüde ayakta olan yapı tuğlayla inşa edilmiştir. Esbeki Kilisesi'nin kuzeydoğusunda yer alan ve ayrı bir duvarla çevrilmiş olan yapı büyük bir olasılıkla geç bir tarihte inşa edilmiştir.
Manastırın kalıntılarının hemen yukarısında Esbeki Kalesi yer alır. Köyün güney kısmında bulunan kale, kayalık bir yerde inşa edilmiştir. Manastıra tepeden bakan kalenin işlevlerinden birinin manastırı korumak olduğu anlaşılmaktadır.
Coğrafya
Darıca köyü Artvin il merkezine 131km, Yusufeli ilçe merkezine 35km uzaklıktadır.
Kültür
Havuzlu (eski adı Esbeki) mahallesinde tarihi bir kilise ile bir de kale kalıntıları bulunan köyde yaylacılık yapılmaktadır. Cağ kebabı, silor, hasuta, hinkali, gendima çorbası, kavut çorbası, bişi ve kete köyde yapılan yemeklerdir.
Nüfus
Yıllara göre köy nüfus verileri
2021
217
2020
227
2019
256
2018
236
2017
219
2016
203
2015
200
2014
211
2013
246
2012
230
2011
237
2010
251
2009
257
2008
268
2007
295
2000
381
1990
519
1985
527
Kaynakça
12"5393 sayılı Belediye Kanunu"(PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s.3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından(pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024. Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
↑Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 25, ISBN 978-9941-478-17-8.
↑Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 25, 73, ISBN 978-9941-478-17-8.
Türkiye
