Galeras (16. yüzyıldaki yerli halk arasında Urcunina), Kolombiya'nın Nariño departmanında, departman merkezi Pasto yakınında bulunan etkin bir stratovolkandır.
Zirvesi deniz seviyesinden 4276 metre yükselir.
İspanyol fethinden beri sık sık püskürmüştür; ilk tarihsel püskürmesi 7 Aralık 1580'de kaydedilmiştir.
1993'teki püskürmede dokuz kişi ölmüştür. Bunların altısı, gelecekteki püskürmeleri öngörebilmek amacıyla gaz örnekleri almak ve yerçekimi ölçümleri yapmak için kratere inen bilim insanlarıydı.
Kolombiya'nın en etkin yanardağıdır.
Jeolojik geçmiş
Galeras en az bir milyon yıldır etkindir ve başlıca ürünü andezittir.
İki büyük kaldera oluşturan püskürme gerçekleşmiştir. İlki yaklaşık 560.000 yıl önce meydana gelmiş ve yaklaşık 15km³ malzeme çıkarmıştır.
İkincisi 40.000–150.000 yıl önce gerçekleşmiş, daha küçük olmakla birlikte yine önemli miktarda, yaklaşık 2km³ malzeme çıkarmıştır.
Daha sonra kaldera duvarının bir bölümü, muhtemelen hidrotermal etkinliğin yarattığı kararsızlıklar nedeniyle çökmüştür. İzleyen püskürmeler, artık at nalı biçimli olan kalderanın içinde daha küçük bir koni oluşturmuştur.
Şiddetli püskürme geçmişi ve Pasto'nun 450.000 kişilik nüfusuna yakınlığı nedeniyle Galeras, 1991'de On Yıl Yanardağları arasına alınmıştır. Böylece Birleşmiş Milletler'in Uluslararası Doğal Afetleri Azaltma On Yılı kapsamında ayrıntılı araştırma hedefi olarak belirlenmiştir.
Püskürme geçmişi
Galeras, Nevado del Ruiz'in önünde Kolombiya'nın en etkin yanardağı kabul edilir.
Holosen'deki en eski etkinliği radyokarbon tarihlendirmesiyle MÖ 7050 ± 1000 yılına tarihlendirilmiştir.
Benzer püskürmeler MÖ 3150 ± 200, MÖ 2580 ± 500, MÖ 1160 ± 300, MÖ 490 ± 100 ve MS 890 ± 200 yıllarında gerçekleşmiştir.
Bu püskürmeler genellikle merkezî baca patlamasıyla başlar; piroklastik akıntılar ve/veya laharlar oluşturan patlamalı püskürmelere yol açar.
Yakın dönemde kaydedilen püskürmeler 1535, Aralık 1580, Temmuz 1616, 1641, 1670, 1754, Kasım 1796, Haziran 1823, Ekim 1828, 1834, Ekim 1865, Temmuz 1889, 1891, Aralık 1923, Ekim 1924, Ekim 1932, Şubat 1936, Temmuz 1947, Ocak 1950, 1974, Şubat 1989, Ocak 1990, Ocak 1993, Mart 2000, Haziran 2002, Temmuz 2004, Kasım 2005, Ekim 2007, Ocak 2008, Şubat 2009, Mart 2009, Ocak 2010 ve Ağustos 2010 tarihlerindedir.
1836, 1930, 1933 ve 1973'te resmî kanıtı bulunmayan olaylar bildirilmiştir.
1993 püskürmesi
Galeras, on yıllık durgunluğun ardından 1988'de yeniden etkinleşmiştir.
1993'te Pasto'da düzenlenen On Yıl Yanardağları konferansı, katılan bilim insanlarından birkaçının 14 Ocak'ta Galeras kraterine plansız bir gezi düzenlemesiyle felaketle sonuçlanmıştır.
Zirvede bulundukları sırada beklenmedik bir püskürme meydana gelmiş; altı bilim insanı ve üç turist ölmüştür.
Bazı medya organları, dört kişiyle birlikte kurtulan gezi lideri jeolog Stanley Williams'ın güvenlik işlemlerini göz ardı ettiğini öne sürerek olayı tartışmalı hâle getirmiştir.
Püskürmeden üç gün önce, sismografta görülen B tipi etkinliğe dayanılarak bir tahmin yapılmıştı.
B tipi sismik olaylar başka yanardağlardaki püskürmeleri öngörmekte başarıyla kullanılmıştı.
Ancak bu tahmin, yanardağ içinde ciddi etkinlik gösteren ek bilimsel ölçümler olmaksızın, Galeras'ın geçmişi ışığında değerlendirilen tek bir sismograf çıktısına dayanıyordu.
21. yüzyıl etkinliği
Galeras'ın etkinliğini gösteren NASA hava görüntüsü; sağda Pasto şehriGaleras'ın uzaydan radar görüntüsü; altta Pasto şehri
Galeras'ta düşük düzeyli etkinlik sürmüş; küçük patlamalar zaman zaman çevredeki köy ve kasabaları külle kaplamıştır.
Yanardağ ayrıntılı biçimde incelenmeye devam etmiş ve püskürme tahminleri gelişmiştir.
Püskürme etkinliğinin güvenilir bir habercisi gibi görünen olgulardan biri, tornillo olayı olarak bilinen düşük frekanslı sismik olaydır.
Bunlar Galeras'taki patlamaların yaklaşık beşte dördünden önce görülmüştür. Püskürmeden önce kaydedilen tornillo olaylarının sayısı ile ardından gelen püskürmenin büyüklüğü arasında da ilişki vardır.
Nisan 2002'deki büyük püskürme sırasında 100'den fazla küçük sarsıntı hissedilmiş, ancak hasar veya yaralanma bildirilmemiştir.
Kasım 2005'teki püskürme, yanardağ çevresindeki tehlikeli alanın boşaltılmasına yol açmış; yakındaki köylerde yaşayan, çoğu çiftçi yaklaşık 9400 kişiye bölgeden ayrılmaları emredilmiştir.
Yanardağdan yaklaşık 9km uzaklıktaki Pasto şehri patlamadan sonra kül tabakasıyla kaplanmış ve bölge sakinleri gözlük ile maske takmak zorunda kalmıştır.
Mart 2006'dan beri görülen çok sayıda küçük sarsıntı ve kül çıkışı, 12 Temmuz 2006'da 8km yüksekliğe ulaşan kül ve gaz sütunu üreten üç patlamalı püskürmeyle sonuçlanmıştır.
Ana kraterin 11,4km batısındaki Consacá kadar uzaktaki kasabalardan kaya düşmeleri ve piroklastik akıntılar bildirilmiştir.
Kolombiya hükümeti, yanardağ çevresindeki en yüksek riskli alanlarda yaşayan 8500'den fazla kişinin geçici barınaklara tahliyesini defalarca emretmiştir; daha sonra kalıcı yer değiştirmeye yardım sağlanması amaçlanmıştır.
Yanardağ 17 Ocak 2008'de yerel saatle yaklaşık 20.06'da (UTC 01.06) püskürmüştür.
İlk aşamada yaralanma veya ciddi maddi hasar bildirilmemiştir.
Uzmanlar daha sonra ulusal ve yerel televizyon kulelerinde kısmi hasar olduğunu doğrulamıştır.
Yanardağ 14 Şubat 2009'da yerel saatle yaklaşık 19.10'da (UTC 00.10) yeniden püskürmüştür.
Yaklaşık 8000 kişi tahliye edilmiş; ilk aşamada yaralanma veya ciddi maddi hasar bildirilmemiştir.
2005'te olduğu gibi, rüzgârın yönü nedeniyle patlamadan sonra Pasto şehri bir kül tabakasıyla kaplanmıştır.
Yerel yetkililer Galeras yakınındaki iki su arıtma tesisinin kapatılmasını emretmiştir.
Galeras, 13 Mart 2009'da yerel saatle yaklaşık 15.55 ve 17.00'de iki kez püskürmüştür.
Pasto ve yanardağ yakınındaki diğer bazı kasabalara kül yağmıştır. Tahliye emri verilmiş, ancak haberlere göre bu emre uyulmamıştır.
Yaralanma veya hasar bildirilmemiştir.
2010 püskürmesi
Yanardağ 3 Ocak 2010'da püskürmüş ve 8000 kişinin tahliyesine yol açmıştır.
Bu, önceki 12 ay içindeki onuncu, 2010 yılının ise ilk benzer püskürmesiydi.
Kolombiyalı yetkililer, yanardağın izleyen haftalarda da kararsız kalabileceğini belirtmiştir.
Galeras 25 Ağustos 2010'da yeniden püskürmüş ve havada görülebilen bir kül sütunu oluşturmuştur.
Patlamalı olmayan şeklinde tanımlanan püskürme, yetkililerin komşu kasabalar için uyarı düzeyini yükseltmesine yol açmıştır.
