Herodianus

Herodian veya Herodianus (Yunanca: Ἡρωδιανός) Bazen Antakyalı Herodian olarak da anılan (yaklaşık 170 – yaklaşık 240), 180 ile 238 yılları arasını kapsayan sekiz kitaptan oluşan, Yunanca yazılmış renkli bir tarih eseri olan Marcus'tan İktisadın Tarihi (τῆς μετὰ Μάρκον βασιλείας ἱστορία) adlı Romalı küçük bir devlet memurudur. Eseri tamamen güvenilir kabul edilmese de, Elagabalus hakkındaki daha az taraflı anlatımı Cassius Dio'nunkinden daha yararlı olabilir. Herodyan'ın kökeni bilimsel çalışmalarda tartışmalıdır; popüler hipotezler Suriye, Mısır'daki İskenderiye ve Küçük Asya'dır. Bununla birlikte, muhtemelen herhangi bir kamu görevi üstlenmeden, Roma'da önemli bir süre yaşamış gibi görünüyor. Mevcut eserlerinden anlaşıldığı kadarıyla, 238 yılında tahta çıkan III. Gordianus döneminde ileri yaşta hayatta olduğu tahmin ediliyor. Bunun dışında hayatı hakkında bir şey bilinmemektedir.

Herodianus (1.1.3; 2.15.7) tarih eserinde anlatılan olayların kendi yaşamı sırasında gerçekleştiğini yazmaktadır. Konstantinopolis patriği Fotios (Kodeks 99), bu eserin içeriğinin bir özetini verir ve Herodianus'un üslubuna övgü dolu bir yazıyla yaklaşır; üslubunu açık, güçlü, hoş ve sanat ve zarafete tamamen kayıtsızlık ile Attisizm adı altında bilinen yapmacıklık ve inceliklerin bolca kullanılması arasında, ayrıca cesaret ve abartı arasında mutlu bir denge kuran bir üslup olarak tanımlar. Hem üslup hem de eserinin genel yapısı açısından bir ölçüde Thukididis'i model olarak kullanmış gibi görünmektedir; sıklıkla kısmen veya tamamen hayali konuşmalar eklemiştir.

Doğum, yaşam ve ölüm

Herodianus'un doğum ve ölüm tarihleri bilinmemektedir. Hayatı hakkındaki tüm bilgiler, kendisinin yazdıklarından bilinmektedir, bu nedenle kanıtlar azdır. O dönemin olaylarını ayrıntılı bir şekilde anlattığına bakılırsa, 180 yılında on yaşına ulaşmış olması gerektiği varsayılabilir. Bir görüşe göre Herodianus, eserini 240 civarında bitirmiş olmalı ki bu da onu yaklaşık 70 yaşında yapar. Şöyle der: "Amacım, kişisel olarak deneyimlediğim birkaç imparatorun saltanatını kapsayan yetmiş yıllık bir dönemdeki olayların sistematik bir kaydını yazmaktır." (2.15.7) Bu, Herodianus'un bu eseri yazdığı sırada yaklaşık 70 yaşında olduğu ve olayların gerçekten de onun yaşamı boyunca gerçekleştiği fikrini doğrular. Bununla birlikte, tarihinin daha sonraki bir tarihte yazılmış olması da mümkündür. Herodianus'un III. Gordian hakkındaki açıklamaları pek de övgü dolu değildir ve mevcut bir imparator hakkında bu kadar olumsuz bir değerlendirme yayınlamış olması şüphelidir. Bu mantığa göre, tarihi en erken 244 yılında, III. Gordian'ın ölümüyle tamamlanmıştır. Herodianus, birinci ve üçüncü kitaplarında 192 yılında Commodus'un oyunlarından ve 204 yılında Septimius Severus'un seküler oyunlarından bahseder. Eğer Herodianus, Commodus'un oyunlarına katıldıysa, o sırada en az 14 yaşında olmalıydı, yani en geç 178 yılında doğmuş olmalıydı.

Köken

Herodianus'un kökeni de belirsizdir. Bazı akademisyenler, Alpler'in "dünyamızın bu kısmındaki her şeyden" (2.11.8) daha büyük olduğunu söylediği için İtalya'dan olamayacağını düşünmektedirler; ancak bu pasaj "dünyamızın bu kısmındaki başka herhangi bir şey" (yani Roma İmparatorluğu) olarak da anlaşılabilir. Caracalla'nın bu şehri ve sakinlerini katletmesine büyük önem vermesinden dolayı Herodianus'un İskenderiye'den olduğu öne sürülmüştür. Ayrıca bu saldırılara muhtemelen tanık olmuş olabileceğine inanılmaktadır. Bununla birlikte, anlatımındaki bir dizi hata bu kökeni desteklememektedir. Herodianus, İskenderiye'den imparatorluğun ikinci şehri olarak bahsetmektedir; ancak bu, aynı unvanı Antakya ve Kartaca için de kullandığı için göz ardı edilebilir. Herodianus'un İskenderiyeli bir dilbilimci olan Aelius Herodianus'un oğlu olduğu öne sürülmüştür. Bu kronolojik olarak uysa da, bunu destekleyecek başka bir kanıt yoktur.

Bununla birlikte, yaygın bir diğer spekülasyon da Herodianus'un Suriyeli, belki de Antakyalı olduğu yönündedir. Herodianus, Suriyelilerin karakterini zeki olarak tanımlar ve onlardan iki kez daha bahseder. Ancak, Herodianus'un Suriye işleri hakkındaki bilgisinde de boşluklar vardır ki bu da onun bölgeden olmayabileceği düşüncesine yol açar. Örneğin, iki Parthia kralını karıştırır ve 197-198 yıllarındaki Part seferinin kronolojisi ve coğrafyası oldukça hatalıdır. Bu hatalar, imparatorluğun küçük bir bölümü hakkında bilgi eksikliğiyle açıklanabilir; ancak, Suriye'de yaşayan birinin bu bilgilere erişiminin olması beklenir.

Kökeniyle ilgili üçüncü hipotez, Küçük Asya'nın onun memleketi olduğudur. Bu varsayım, diğer faktörlerin yanı sıra, eserinde Küçük Asya'daki şehirlerden sık sık bahsetmesine ve bu pasajlarda (diğer bölgeler hakkındaki yorumlarının aksine) hata yapmamasına dayanmaktadır. 20. yüzyılın ortalarında ilk yayınlanmasından itibaren, bu hipotez olası kökenler arasında en yaygın kabul gören hipotez haline gelmiştir Bununla birlikte, bir yazıt keşfedilmedikçe, Herodianus'un doğum yeri asla kesin olarak bilinemeyecektir.

Meslek ve sosyal statü

Herodianus'un ne mesleği ne de sosyal statüsü bilinmektedir. Herodianus, “Hayatım boyunca gördüğüm ve duyduğum Marcus'un ölümünden sonraki olayların tarihini yazdım. İmparatorluk ve kamu hizmetim sırasında bu olayların bazılarında şahsen yer aldım.” (1.2.5) diye belirtir. Herodianus'un, senatonun Pupienus ve Balbinus'u seçtiği sırada yaptığı gizli bir bildiri olan senatus consultum tacitum'u bilmesi nedeniyle senatör olduğu öne sürülmüştür. Bununla birlikte, bu bilginin bazı senatörler tarafından sızdırıldığı da belirtilmiştir ve kesinlikle Herodianus'un tüm yaşamı boyunca gizli kalmamıştır. Bununla birlikte, Herodianus'un azat edilmiş bir köle olması da mümkündür. Bu, profiline mükemmel bir şekilde uymaktadır, çünkü daha büyük siyasi meselelerle ilgilenmez ve bunun yerine kişiliklere ve inceliklere odaklanırdı. Yine de, Herodianus bir yardımcı, kâtip veya imparatorun hizmetlisi de olabilirdi. Bu uygun olurdu, zira senato belgelerine erişimi olurdu, geniş çapta seyahat ederdi ve Herodianus'un tarihinde tekrar tekrar vurguladığı mali işler alanında bilgi sahibi olurdu.

Roma Tarihi

Herodianus'un Roma Tarihi, MS 180'de Marcus Aurelius'un ölümünden 238'de III. Gordian'ın hükümdarlığının başlangıcına kadar olan dönemi kapsayan sekiz kitaptan oluşan bir derlemedir. Roma İmparatorluğu'nun siyasi açıdan en çeşitli dönemlerinden birinin birinci ağızdan anlatımını sunar. Birinci kitap, 180-192 yılları arasındaki Commodus'un hükümdarlığını, ikinci kitap ise 193 yılındaki Beş İmparator Yılı'nı anlatır. Üçüncü kitap, 193-211 yılları arasındaki Septimius Severus'un hükümdarlığını kapsarken, dördüncü kitap 211-217 yılları arasındaki Caracalla'nın hükümdarlığını ele alır. Beşinci kitap, 218-222 yılları arasındaki Elagabalus'un hükümdarlığıyla ilgilidir ve altıncı kitap, 222-235 yılları arasındaki Alexander Severus'un hükümdarlığını konu alır. Yedinci kitap, 235-238 yılları arasındaki Maximinus Thrax'ın hükümdarlığını anlatır ve son kitap ise 238 yılındaki Altı İmparator Yılı'nı açıklar. Herodianus'un büyük olasılıkla imparatorluğun doğusunda yaşayan kitle için yazdığı söylenebilir, çünkü sık sık doğululara yabancı gelebilecek farklı Roma geleneklerini ve inançlarını açıklamaktadır.

Herodiausn, akademisyenler tarafından hem övülmüş hem de eleştirilmiştir. Herodianus'u değerlendiren ilk kişi, dokuzuncu yüzyılda yaşamış Konstantinopolis patriği Fotios'tur. Fotios, Herodianus hakkında şunları yazmıştır: "Ne abartılı ifadelerle aşırıya kaçar ne de önemli bir şeyi atlar; kısacası, tarih yazımının tüm erdemlerinde ondan üstün olan çok az insan vardır." Zosimus, Dünya Kroniği'ni yazarken ve aynı şekilde Antakyalı İoannis da onu kaynak olarak kullanmıştır,. Roma Tarihi'nin İngilizce çevirmeni 1705'te Herodianus'un "ele aldığı konunun büyüklüğüne uygun bir ihtişamı hala koruduğunu ve belki de diğer insanların tüm sanat ve emeklerinin asla ulaşamayacağı kadar hoş ve güzel bir yanı olduğunu" yazmıştır. Altheim, Herodianus'un döneme dair geniş vizyonunu övmüş, F. A. Wolf ise Herodianus'un önyargı ve batıl inançlarının olmamasını takdir etmiştir. Ancak, Herodianus hakkındaki tüm görüşler olumlu değildir. Örneğin, Wolf ayrıca Herodianus'u eleştirel yetenek eksikliğiyle de suçlamıştır. Historia Augusta'nın yazarı Herodianus'dan yararlanmış olsa da, onu taraflı olmakla eleştirmiştir ve Herodianus, Zosimus'un ilk tercihi kesinlikle değildi. Benzer şekilde, İoannis Zonaras da Herodianus'u ancak Cassius Dio'nun tarihinin bıraktığı yerden kullanmıştır.

Herodianus uzun zamandır tarihsel doğruluktan yoksun olmakla eleştiriliyordu, ancak son çalışmalar onun tarafını tutarak tarihsel gerçeklerini meşrulaştırmaya yöneldi İkinci kitapta Herodianus, amacının “yalnızca en önemli ve kesin… eylemleri ayrı ayrı ve kronolojik sırayla anlatmak” olduğunu belirtir. (2.15.7) Bu nedenle, Herodianus bazen çok sayıda olayı tek bir veya iki referansta birleştirir. Örneğin, Caracalla'nın 213-214 yılları arasındaki kuzeydeki seferinin tamamı iki kısa göndermeye sıkıştırılmıştır. Benzer şekilde, Sirmium'daki yaşanan kışa yapılan tek bir gönderme, Maximinus'un 236-238 yılları arasındaki Ren ve Tuna'daki savaşlarını özetler. Herodianus ayrıca coğrafya tasvirlerinde de zaman zaman yetersiz kalır. Arabia Scenite'yi Arabia Felix ile karıştırır ve III. Darius'un son savaşının ve yakalanmasının Issos'ta gerçekleştiğini iddia eder.

Cassius Dio'ya gelince, hem kendisi hem de Herodianus tarihlerinde birçok hata yaptıklarını kabul etmek gerekir. Dio, senato konusunda uzman olarak kabul edilir; ancak Herodianus, Septimius Severus'un yeni imparator olarak ilan edilmesine halkın verdiği tepki hakkındaki Dio'nun açıklamasına itiraz eder. Dio'nun eseri her zaman daha doğru değildir ve Herodianus'un eserine karşı hemen tercih edilmemelidir.

Kaynakça

Özel
  1. ↑ Herodian of Antioch's History of the Roman Empire (İngilizce). University of California Press. 1961.
  2. ↑ Rantala, Jussi (2020). "Ruling in Purple... and Wearing Make-up. Gendered Adventures of Emperor Elagabalus as Seen by Cassius Dio and Herodian.". Allison Surtees, Jennifer Dyer (Ed.). Exploring Gender Diversity in the Ancient World. Cambridge University Press.
  3. ↑ Zimmermann 1999, s. 302. He writes on the many hypotheses regarding Herodianus' origin: "Neben Alexandria nehmen hierbei Syrien und Kleinasien die prominentesten Plätze ein" [Besides Alexandria, Syria and Asia Minor occupy the most prominent positions in this regard].
  4. ↑ Alföldy 1971, s. 220 note 62.
  5. ↑ Alföldy 1971, ss. 220-221.
  6. ↑ "The exotic baetyl itself is described with suspicion by Herodian (conceivably himself of Syrian origin)": Stewart, Peter (2008). "Baetyls as Statues? Cult Images in the Roman Near East". In: Eliav, Yaron Z.; Friedland, Elise A.; Herbert, Sharon (eds). The Sculptural Environment of the Roman Near East. Reflections on Culture, Ideology, and Power. Leuven/Dudley: Peeters, 978-90-429-2004-0, pp. 297–314, quotation on pp. 299–300.
  7. ↑ Alföldy 1971, ss. 223-227.
  8. ↑ Zimmermann 1999, ss. 302-303: "Die Mehrheit der Interpreten folgt mittlerweile F. Cássola, der eine Herkunft Herodians aus dem westlichen Kleinasien für die wahrscheinlichste Lösung hält" [The majority of interpreters now follow F. Cássola, who considers Herodian's origins in western Asia Minor to be the most likely solution].
  9. ↑ Chrysanthou 2022, ss. 1-2, according to whom "it is generally agreed" that Herodian came from western Asia Minor.
  10. ↑ Bartolomeo Borghesi suggested that CIL 10, 7286 21 Mayıs 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., for a legate of Sicily, may be in his honour See ILS 2938.
  11. ↑ C.R. Whittaker, Herodianus; Whittaker, C.R. (1969–1970). "5.1.4, 6.1.7, 8.2.5". Whittaker, C.R. (Ed.). Herodian: History of the Empire, Volume II, Books 5–8 (Loeb Classical Library No. 455) (footnote). Londra: Harvard University Press. ss. 5, 85, 261. ISBN 978-0-674-99501-7. 23 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2024. ...Herodian's account tends to be confirmed by the Syriac source, Msiha Zkha (quoted in Debevoise, Polit. Hist. of Parthia 267n, Mingana, Sources syriaques 104)", "Some confirmation is to be found in Codex Justinianus 9.8.1 which lightened the law of maiestas. The legislative activity of this reign [A. Severus] is illustrated by about 450 edicts and constitutions in the Codex, not all of them in the direction of leniency.", "...Crispinus' election by the senate to the defence of Aquileia is confirmed by an inscription, AE (1929) 159 [electus dux?] ex s(enatus) c(onsulto) bello Aquil(eiensi); he was very probably a member of the vigintivirate, though this title is not included on the inscription. After the death of Maximinus Thrax he was appointed to serve in Spain, where a resistance to the rule of Gordian III was continued for at least a year.
Genel

Dış bağlantılar