Hlistler

Cilysler ya da Khlistiler (Хлысты; Rusça: "kendini kırbaçlayan"), 17. yüzyılda Rus Ortodoks Kilisesi'nden kopan bir dini toplumdur. Sözcüğün kökeni Христоверы (Khristoveri, "İsa'ya inananlar") ve Христы (Khristi) sözcüklerine dayanmaktadır.

Tarikat kendi sözlü anlatımına göre 1645 yılında asker kaçağı bir köylü olan Danila Filippov tarafından kurulmuştur. Tarikatın ibadetleri arasında coşkulu şekilde dans etmek (Radaniye), karizmatik liderlere tapmak, kutsal kitapları ve rahipleri reddetmek, kehanette bulunmak ve Kutsal Ruh ile doğrudan konuşmak vardır. Cilysler tarih boyunca cinsel ahlaksızlıkla suçlanmış, hem hükûmetten hem de diğer dinî gruplardan baskı görmüştür. Zamanla tarikat çeşitli kollara bölünmüştür. Günümüzde Rusya ve diğer ülkelerde bu kollara mensup kişiler hâlâ yaşamaktadır.

Tarihi

Tarikatın kurucusu Danila Filippov hakkındaki bilgilerin çoğu sözlü anlatıma dayanır. Yuryevsky bölgesinden bir köylü olduğu, askerlik hizmetinden kaçtığı ve Vladimir eyaletinin Muromsky bölgesine yerleştiği düşünülmektedir. Cilysler geleneğine göre 1645 yılında Gorodino Dağı'nda bizzat Tanrı ona hulul etmiş ve bedenlenmiştir. Bu olaydan sonra Danila Filippov, Kostroma'ya yerleşmiş ve yeni bir öğreti vaaz etmeye başlamıştır. Kutsal kitaplara duyulan ihtiyacı reddetmiş ve ruhun kurtuluşu için yalnızca tek bir "kitabın" (Kutsal Ruh'un) gerekli olduğunu öğretmiştir. Öğretisini doğrulamak için tüm kutsal kitapları tek bir çuvala topladığı ve Volga nehrine attığı söylenmektedir. Takipçilerine kutsal kitaplara dokunmamalarını ve yalnızca dua sırasında inananlara inen Kutsal Ruh'a inanmalarını öğütlemiştir. Danila Filippov, müritlerine 12 yeni emir bıraktı ve Khlysty mezhebi bu emirleri İncil'in yerine kullanır. Khlysty mezhebi, Danila Filippov'u kurucuları olarak kabul eder ve ona "Yüce tanrı", "Yüce konuk" ve "zengin konuk" diye hitap eder. Danila Filippov'un "ilahilik verdiği" ve "Mesih" yaptığı İvan Timofeviç Suslov'un, Danila Filippov'un öğrencisi ve halefi olduğuna inanılır. Aynı geleneğe göre, Danila Filippov 1 Ocak 1700'de yüz yaşında öldü (cennete yükseldi). Filippov tarafından "yeni bir Mesih"e dönüştürülen Suslov, "Tanrı Anası" unvanı verilen bir kadınla birlikte on iki havariden oluşan bir takipçi kitlesi edindi. Gelenek, Suslov'un Rus yetkililer tarafından iki kez çarmıha gerildiğini, ancak her seferinde dirildiğini anlatır.

Bu hikâyeyi destekleyecek veya Filippov'un varlığını doğrulayacak yazılı bir kanıt yoktur. Khlysty'ye dair ilk tarihi referanslar, 17. yüzyılda Rus Devlet Kilisesi'nin reformlarına direnen bir Hristiyan topluluğu olan Eski İnananlar'ın yazılarında bulunur. Eski İnananlar, Khlysty'yi sapkın olarak kınamış ve onlarla ilgili uyarılar 1670'ler civarından kalma mektuplarda bulunabilir. Ortodoks Kilisesi de Khlysty'ye saldırmıştır. Rostovlu Dimitry, Şizmatik İnanç Üzerine Bir Araştırma (yaklaşık 1709) adlı eserinde onlara karşı yazdı.

Suslov 1716 civarında ölmüş, yerine yeni Mesih olarak Prokofii Lupkin geçmiştir. Lupkin'in, Filippov'un oğlu olduğuna dahi inanılır. Lupkin bir tüccardı. Uglich ve Venev gibi yerlere seyahat edip takipçileri ile gizli toplantılar yaptı. Takipçilerini, üç parmak yerine iki parmakla haç işareti yapmak gibi Eski İnananlar tarzında ibadet etmeye teşvik etti ancak aynı zamanda Devlet Kilisesi'ne gitmelerini ve komünyon almalarını da emretti. Lupkin'in karısı ve oğlu da dahil olmak üzere birçok Khlysty, manastır yemini bile etti. Lupkin ayrıca Kilise'ye büyük bağışlarda bulundu, bu da mezhebin zulümden korunmasına yardımcı oldu.

1750 civarında, mezhep içinde bazı doktrinsel değişiklikler meydana geldi ve bunlar Postniki ("Oruç Tutanlar") olarak bilinmeye başladılar. Mezhebin liderleri artık sadece ruhuna ev sahipliği yapmakla kalmayıp, "Mesih'in kişileştirilmiş halleri" olarak görülüyordu. Ayin ibadetlerinde merkezi bir konumda olsa da, sıradan üyelerin Radenie sırasında Kutsal Ruh'u almasının artık mümkün olmadığı düşünülüyordu.

1840 yılında, Postniki'den yeni bir ayrılıkçı mezhep ayrıldı. Kendilerine İsrailoğulları adını veren bu grup, kısa süre sonra tekrar Eski İsrail ve Yeni İsrail olarak ikiye ayrıldı. İkinci grubun inançları, Cilyslerin geleneksel öğretilerinden önemli ölçüde farklıydı. Mezhep bugün hala Uruguay'da varlığını sürdürüyor.

Bu bölünmeler hareketi zayıflattı ve sayıları azalmaya başladı. Yirminci yüzyılın başlarında, Cilyslerin sayısının yaklaşık yüz bin civarında olduğu tahmin ediliyordu. Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesinden önce, Rusya'da yaklaşık 20.000 Yeni İsrailli, 15.000 Eski İsrailli ve 3.000 Postnik olduğu bildiriliyordu. 1970'lere gelindiğinde, geriye sadece "birkaç izole grup" kalmıştı.

İnançlar ve uygulamalar

12 Emir:

Ben, peygamberlerin önceden bildirdiği Tanrı'yım; insan ruhlarını kurtarmak için yeryüzüne indim. Benden başka tanrı yoktur.
Başka öğreti yoktur, onu aramayın.
Alkol kullanmayın, bedensel günah işlemeyin.
Bulunduğunuz yerde durun.
Tanrı'nın emirlerine uyun, evrenin balıkçıları olacaksınız.
Evlenmeyin; evli olanlar da eşleriyle kız kardeşleri gibi yaşasınlar. Bekarlar evlenmesinler; evli olanlar da boşansınlar.
Küfür ve hakaret içerikli söz kullanmayın.
Düğünlere ve vaftiz törenlerine gitmeyin, sarhoşların yaptığı sohbetlere de katılmayın.
Hırsızlık yapmayın. Kim bir peni çalarsa, kıyamet günü çaldığı peni başının üzerinde eritilecektir.
Bu emirleri gizli tutun, babanıza ve annenize söylemeyin. Eğer sizi kırbaçla döverler ve ateşle yakarlarsa, buna katlanın. Katlanan sadık kalacak, göklerin krallığını ve yeryüzünde ruhsal sevinci elde edecektir.
Birbirinizi ziyaret edin, ekmek ve tuz paylaşın, sevgi gösterin, emirlerime uyun, Tanrı'ya dua edin.
Kutsal Ruh'a iman edin.

Hristiyanlık ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

Rusya ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

Kaynakça

↑ "Tanrı Halkı mezhebinin kurucuları, sahte Mesihler İvan Suslov ve Prokopiy Lupkin". 28 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
↑ Brackney, William H. (2012). Historical Dictionary of Radical Christianity (İngilizce). Lanham, Maryland: Scarecrow Press. s. 173. ISBN 978-0-8108-7179-3.
↑ Clay, J. Eugene (1985). "God's People in the early eighteenth century: The Uglich affair of 1717". Cahiers du Monde Russe (İngilizce). 26 (1): 69-124. doi:10.3406/cmr.1985.2034.
↑ P. I. Melnikov, Belye golubi [White Doves], Russky Vestnik [The Russian Herald], Mayıs 1869, 81, ss. 387-388'den aktaran Tulpe-Torchinov, "The Castrati (Skoptsy) Sect in Russia", ss. 78-79; Andreas E. Buss, Russian-Orthodox Tradition and Modernity, Brill, Leiden 2003, ss. 73-74.

[1] "Tanrı Halkı mezhebinin kurucuları, sahte Mesihler İvan Suslov ve Prokopiy Lupkin". 28 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.

[2] Brackney, William H. (2012). Historical Dictionary of Radical Christianity (İngilizce). Lanham, Maryland: Scarecrow Press. s. 173. ISBN 978-0-8108-7179-3.

[3] Clay, J. Eugene (1985). "God's People in the early eighteenth century: The Uglich affair of 1717". Cahiers du Monde Russe (İngilizce). 26 (1): 69-124. doi:10.3406/cmr.1985.2034.

[:0-4] P. I. Melnikov, Belye golubi [White Doves], Russky Vestnik [The Russian Herald], Mayıs 1869, 81, ss. 387-388'den aktaran Tulpe-Torchinov, "The Castrati (Skoptsy) Sect in Russia", ss. 78-79; Andreas E. Buss, Russian-Orthodox Tradition and Modernity, Brill, Leiden 2003, ss. 73-74.