İgbolar

İgbo
İgbo
Kişi	Ónye Ìgbò
Halk	Ṇ́dị́ Ìgbò
Dil	Ásụ̀sụ́ Ìgbò
Ülke	Àlà Ị̀gbò

İgbolar
Ńdị́ Ìgbò
Toplam nüfus
	y. 41,613,000 (2025)
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Nijerya	35,088,096 (Toplam nüfusun %15,2'si)
ABD	238,000
Kamerun	130,000
Gana	72,000
Ekvator Ginesi	69,000
Kanada	9,035 (2021)
Birleşik Krallık	8,000
Gambiya	7,700
İrlanda	6,000
Estonya	152
Diller
	İgbo, Igboid, Nijerya Pidgini, Nijerya İngilizcesi
Din
	Ağırlıklı olarak Hristiyanlık ; azınlık Omenala/Odinala ve Müslmanlıktır.
İlgili etnik gruplar
	Ibibio, Efik, Annang, Bahumono, Ogoni, Idoma, Igala, Edo, Ijaw, Ogoja, Bamileke Afrika diasporası : Afroamerikalılar • Afro-Karayip • Ameriko-Liberyalı • Krio

İgbolar yada İgbo halkı (İgbo dili: Ónye Ìgbò; yada Ónye Ìgbò; English /ˈiːboʊ/; ABD'de ayrıca /ˈɪɡboʊ/ IG-boh; Tarihsel olarak Ibo, Iboe, Ebo, Eboe Eboans, Heebo;; yerel olarak ise (Ńdị́ Ìgbò olarak da bilinir)

Kökenleri günümüzde Nijerya'nın Abia, Anambra, Ebonyi, Enugu ve Imo eyaletlerine dayanan; ayrıca Nijer Deltası ve Cross Nehri boyunca da varlık gösteren bir etnik gruptur. İgbo halkına Kamerun,Gabon ve Ekvator Ginesi'nde de rastlanır. İgbo halkı, Afrika'daki en büyük etnik gruplardan biridir.

İgbo dili, Nijer-Kongo dil ailesinin bir parçasıdır. Dilin bölgesel lehçeleri, daha geniş "İgboid" kümesi içerisinde birbirleriyle karşılıklı olarak anlaşılabilir niteliktedir. İgbo anavatanı, Nijer Nehri'nin aşağı çığırında; Edoid ve Idomoid gruplarının doğusunda ve güneyinde, İbibioid (Cross Nehri) kümesinin ise batısında yer alır.

20. yüzyıldaki İngiliz sömürge yönetimi döneminden önce İgbo halkı; büyük ölçüde Nri, Aro Konfederasyonu, Nnewi, Agbor, Aboh Krallığı ve Onitsha gibi merkezi şeflikler tarafından yönetiliyordu. İgbo halkı, 20. yüzyıldaki sömürge döneminde misyonerlerin yürüttüğü Hristiyanlaştırma faaliyetleri sonucunda büyük oranda Hristiyanlığı benimsemiştir.

Sömürgecilik sonrası dönemde İgbolar, güçlü bir etnik kimlik bilinci geliştirmişlerdir. Günümüzde başlıca dinleri Hristiyanlık ve *Omenala/Odinala* (geleneksel inanç sistemi) olup, az sayıda Müslüman nüfus da bulunmaktadır.

Nijerya'nın 1960'ta bağımsızlığını kazanmasının ardından yaşanan etnik gerilimlerin akabinde İgbolar, Nijerya'dan ayrılarak Biafra adında yeni ve bağımsız bir devlet kurmaya çalışmış; bu durum Nijerya İç Savaşı'nı (1967–1970) tetiklemiştir. Nijerya ordusunun Biafra çevresinde bir abluka oluşturmasının ardından milyonlarca Biafralı sivil açlıktan hayatını kaybetti; bu durum, uluslararası basının Biafra için insani yardım çağrısında bulunmasına yol açtı. Biafra nihayetinde Nijerya tarafından yenilgiye uğratıldı ve yeniden ülkeye dahil edildi. 1999 sonrasında kurulan "Biafra Egemen Devleti'ni Gerçekleştirme Hareketi" ve "Biafra Yerli Halkı" (IPOB) adlı iki örgüt, bağımsız bir Igbo devleti için mücadele etmeye devam etmektedir.

Tanım ve alt gruplar

Tüm İgbo dili konuşan halkları kapsayan birleşik bir kimlik olarak "İgbo" kavramı, sömürgeciliğin sona ermesi (dekolonizasyon) ve Nijerya İç Savaşı sürecinde, nispeten yakın bir dönemde ortaya çıkmıştır. İgbo dili konuşan çeşitli topluluklar tarihsel olarak merkeziyetsiz bir yapıya sahipti; Nijeryalı romancı Chinua Achebe'ye göre İgbo kimliği, "kabile" ile "ulus" arasında bir yere konumlandırılmalıdır.

Etimoloji

Igbo adının çeşitli biçimleri (eskiden Heebo, Eboe veya Ibo şeklinde de yazılırdı), Batı literatüründe en azından 18. yüzyıldan beri kullanılmaktadır.. Bazı teoriler bu isme "orman sakinleri" anlamını yükler, onu "kadimler" (Ndi-gbo) kavramıyla ilişkilendirir ya da ismin basitçe "bir insan topluluğu"na işaret ettiğini öne sürer.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

↑ Sare, Watimagbo. "Total population of the Igbo people". Joshuaproject.net. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2026.
↑ Central Intelligence Agency (23 Ekim 2023). "Nigeria country profile". The World Factbook. 22 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2024.
↑ "Igbo language resources". Joshua Project. Joshua Project. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2026.
↑ "PeopleGroups.org – Igbo of Cameroon". peoplegroups.org. ^{[ölü/kırık bağlantı]}
1 2 3 4 "Igbo READING LIST Final" (PDF). namibia.un.org.
↑ "Igbo people group in all countries". Joshua Project. 13 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2024.
↑ "Mother tongue by single and multiple mother tongue responses: Canada, provinces and territories, census divisions and census subdivisions". www150.statcan.gc.ca. 17 Ağustos 2022. Erişim tarihi: 6 Aralık 2024.
↑ Murtagh, Peter (24 Eylül 2013). "Celebration of Ireland's Igbo community held in Dublin". The Irish Times (İngilizce). Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.
↑ "Demographic and ethno-cultural characteristics of the population". Statistics Estonia. 2021.
↑ Ezekwugo, Charles M. (1991). "Omenana and Odinana in the Igbo World: A Philosophical Appraisal". Africana Marburgensia (İngilizce). 24 (2): 3-18.
↑ Nwangwa, Shirley Ngozi (26 Kasım 2018). "Why It Matters That Alex Trebek Mispronounced The Name Of My People On 'Jeopardy!'". Huffington Post. 7 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2018.
↑ "Igbo". Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. 22 March 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
↑ Lovejoy, Paul (2000). Identity in the Shadow of Slavery. Continuum International Publishing Group. s. 58. ISBN 978-0-8264-4725-8. / Floyd, E. Randall (2002). In the Realm of Ghosts and Hauntings. Harbor House. s. 51. ISBN 978-1-891799-06-8. / Cassidy, Frederic Gomes; Robert Brock Le Page (2002). A Dictionary of Jamaican English (2nd bas.). University of the West Indies Press. s. 168. ISBN 978-976-640-127-6.
↑ Equiano, Olaudah (1837). The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano. I. Knapp. s. 27.
↑ Obichere, Boniface I. (1982). Studies in Southern Nigerian History: A Festschrift for Joseph Christopher Okwudili Anene 1918–68. Routledge. s. 207. ISBN 978-0-7146-3106-6.
↑ "The Igbo, sometimes (especially formerly) referred to as Ibo, are one of the largest single ethnicities in Africa". faculty.ucr.edu. Erişim tarihi: 16 Ocak 2026.
↑ Forrest, Tom (1994). The Advance of African Capital: The Growth of Nigerian Private Enterprise (illustrated bas.). Edinburgh University Press. s. 272. ISBN 978-0-7486-0492-0.
↑ "The Igbo of Nigeria: History and Culture". faculty.ucr.edu. 16 Kasım 2010. Erişim tarihi: 4 Eylül 2025.
↑ Williams, Lizzie (2008). Nigeria: The Bradt Travel Guide. Bradt Travel Guides. s. 32. ISBN 978-1-84162-239-2.
↑ "Igbo | Culture, Lifestyle, & Facts | Britannica". www.britannica.com (İngilizce). 22 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2022.
↑ Fardon, Richard; Furniss, Graham (1994). African languages, development and the state. Routledge. s. 66. ISBN 978-0-415-09476-4. Erişim tarihi: 12 Nisan 2009.
↑ Miers, Suzanne; Roberts, Richard L. (1988). The End of slavery in Africa. University of Wisconsin Press. s. 437. ISBN 978-0-299-11554-8.
↑ Ekechi, Felix K. (1971). "Colonialism and Christianity in West Africa: The Igbo Case, 1900–1915". The Journal of African History. 12 (1): 103-115. doi:10.1017/S0021853700000098.
↑ "Igbo". Britannica Online. Erişim tarihi: 1 Şubat 2009.
↑ Forsythe, Frederick (2006). Shadows: Airlift and Airwar in Biafra and Nigeria 1967–1970. Hikoki Publications. s. 1. ISBN 978-1-902109-63-3.
↑ Adekson, Adedayo Oluwakayode (2004). The "civil society" problematique: deconstructing civility and southern Nigeria's ethnic radicalization. Routledge. ss. 87, 96. ISBN 978-0-415-94785-5.
↑ Levinson, David; Timothy J O'Leary (1995). Encyclopedia of World Cultures. G.K. Hall. s. 120. ISBN 978-0-8161-1815-1.
↑ Achebe, Chinua (2000). Home and Exile. Oxford University Press US. s. 4. ISBN 978-0-19-513506-0. ...Igbo people might score poorly on the Oxford dictionary test for tribe... Now, to call them a nation... This may not be perfect for the Igbo, but it is close.
↑ Adugna, Gabe. "Research: Language Learning: Igbo: Home". library.bu.edu (İngilizce). Erişim tarihi: 29 Mayıs 2024.
↑ Oriji, John N. (2011). Political Organization in Nigeria since the Late Stone Age: A History of the Igbo People. New York: Palgrave Macmillan. s. 5. ISBN 978-0-230-62193-0.
↑ Jeffrey, M. D. W (1956). "The Umunri Tradition of Origin". African Studies. 15 (3): 119-131. doi:10.1080/00020185608706990.

Nijerya ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

[1] Sare, Watimagbo. "Total population of the Igbo people". Joshuaproject.net. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2026.

[CIA_Nigeria-2] Central Intelligence Agency (23 Ekim 2023). "Nigeria country profile". The World Factbook. 22 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2024.

[Joshua_Project_Igbo-3] "Igbo language resources". Joshua Project. Joshua Project. Erişim tarihi: 26 Temmuz 2026.

[4] "PeopleGroups.org – Igbo of Cameroon". peoplegroups.org. ^{[ölü/kırık bağlantı]}

[auto1-5] 1 2 3 4 "Igbo READING LIST Final" (PDF). namibia.un.org.

[auto-6] "Igbo people group in all countries". Joshua Project. 13 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2024.

[7] "Mother tongue by single and multiple mother tongue responses: Canada, provinces and territories, census divisions and census subdivisions". www150.statcan.gc.ca. 17 Ağustos 2022. Erişim tarihi: 6 Aralık 2024.

[8] Murtagh, Peter (24 Eylül 2013). "Celebration of Ireland's Igbo community held in Dublin". The Irish Times (İngilizce). Erişim tarihi: 25 Haziran 2024.

[9] "Demographic and ethno-cultural characteristics of the population". Statistics Estonia. 2021.

[10] Ezekwugo, Charles M. (1991). "Omenana and Odinana in the Igbo World: A Philosophical Appraisal". Africana Marburgensia (İngilizce). 24 (2): 3-18.

[pronunciation-11] Nwangwa, Shirley Ngozi (26 Kasım 2018). "Why It Matters That Alex Trebek Mispronounced The Name Of My People On 'Jeopardy!'". Huffington Post. 7 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2018.

[12] "Igbo". Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. 22 March 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.

[jamaicaigbo-13] Lovejoy, Paul (2000). Identity in the Shadow of Slavery. Continuum International Publishing Group. s. 58. ISBN 978-0-8264-4725-8. / Floyd, E. Randall (2002). In the Realm of Ghosts and Hauntings. Harbor House. s. 51. ISBN 978-1-891799-06-8. / Cassidy, Frederic Gomes; Robert Brock Le Page (2002). A Dictionary of Jamaican English (2nd bas.). University of the West Indies Press. s. 168. ISBN 978-976-640-127-6.

[14] Equiano, Olaudah (1837). The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano. I. Knapp. s. 27.

[15] Obichere, Boniface I. (1982). Studies in Southern Nigerian History: A Festschrift for Joseph Christopher Okwudili Anene 1918–68. Routledge. s. 207. ISBN 978-0-7146-3106-6.

[16] "The Igbo, sometimes (especially formerly) referred to as Ibo, are one of the largest single ethnicities in Africa". faculty.ucr.edu. Erişim tarihi: 16 Ocak 2026.

[Forrest_1994_2722-17] Forrest, Tom (1994). The Advance of African Capital: The Growth of Nigerian Private Enterprise (illustrated bas.). Edinburgh University Press. s. 272. ISBN 978-0-7486-0492-0.

[UCR-18] "The Igbo of Nigeria: History and Culture". faculty.ucr.edu. 16 Kasım 2010. Erişim tarihi: 4 Eylül 2025.

[19] Williams, Lizzie (2008). Nigeria: The Bradt Travel Guide. Bradt Travel Guides. s. 32. ISBN 978-1-84162-239-2.

[britannica.com-20] "Igbo | Culture, Lifestyle, & Facts | Britannica". www.britannica.com (İngilizce). 22 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2022.

[dialect-21] Fardon, Richard; Furniss, Graham (1994). African languages, development and the state. Routledge. s. 66. ISBN 978-0-415-09476-4. Erişim tarihi: 12 Nisan 2009.

[22] Miers, Suzanne; Roberts, Richard L. (1988). The End of slavery in Africa. University of Wisconsin Press. s. 437. ISBN 978-0-299-11554-8.

[23] Ekechi, Felix K. (1971). "Colonialism and Christianity in West Africa: The Igbo Case, 1900–1915". The Journal of African History. 12 (1): 103-115. doi:10.1017/S0021853700000098.

[brit1-24] "Igbo". Britannica Online. Erişim tarihi: 1 Şubat 2009.

[25] Forsythe, Frederick (2006). Shadows: Airlift and Airwar in Biafra and Nigeria 1967–1970. Hikoki Publications. s. 1. ISBN 978-1-902109-63-3.

[26] Adekson, Adedayo Oluwakayode (2004). The "civil society" problematique: deconstructing civility and southern Nigeria's ethnic radicalization. Routledge. ss. 87, 96. ISBN 978-0-415-94785-5.

[pg120_encyclo-27] Levinson, David; Timothy J O'Leary (1995). Encyclopedia of World Cultures. G.K. Hall. s. 120. ISBN 978-0-8161-1815-1.

[exile-28] Achebe, Chinua (2000). Home and Exile. Oxford University Press US. s. 4. ISBN 978-0-19-513506-0. ...Igbo people might score poorly on the Oxford dictionary test for tribe... Now, to call them a nation... This may not be perfect for the Igbo, but it is close.

[29] Adugna, Gabe. "Research: Language Learning: Igbo: Home". library.bu.edu (İngilizce). Erişim tarihi: 29 Mayıs 2024.

[30] Oriji, John N. (2011). Political Organization in Nigeria since the Late Stone Age: A History of the Igbo People. New York: Palgrave Macmillan. s. 5. ISBN 978-0-230-62193-0.

[31] Jeffrey, M. D. W (1956). "The Umunri Tradition of Origin". African Studies. 15 (3): 119-131. doi:10.1080/00020185608706990.