Jack Twist

Jack Twist, Annie Proulx'nun Brokeback Dağı isimli kısa öyküsünde bulunan kurgusal bir karakterdir. Ang Lee'nin yönettiği, öyküyle aynı adı taşıyan 2005 yapımı Akademi Ödüllü (Oscar) film uyarlamasında ve Ashley Robinson tarafından yine bu öyküden uyarlanan 2023 tarihli tiyatro oyununda da yer alır. Filmde karakter, Amerikalı aktör Jake Gyllenhaal tarafından canlandırılmıştır ve bu performansıyla İngiliz Akademi Ödüllerinde (BAFTA) En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Ödülü'nü kazanmıştır. Ayrıca Akademi ve SAG ödüllerinde de aynı kategoride aday gösterilmiştir. Jack'in hikâyesi başlıca Ennis Del Mar ile Amerika'nın batısında, 1963-1983 yılları arasında sürdürdüğü karmaşık cinsel ve romantik ilişkiyi konu alır.

Karakterizasyon

Yazar Proulx, eserleri ve özellikle Brokeback Dağı hakkında verdiği bir röportajda, Jack Twist'in, kendisini öngöremediği ve anlayamadığı kişisel bir çıkmazın içinde bulan kafası karışmış Wyomingli bir çiftlik genci olduğunu ifade etmiştir. Her iki adamın da kovboy efsanesinin büyüsüne kapıldığını söyleyen Proulx, Jack'in Batı idealinin bir dışavurumu olarak rodeoya yöneldiğini ve bir traktör satıcısı olana kadar bu durumun onun için az çok işe yaradığını belirtmiştir.

Ayrıca Jack, Ennis'e kıyasla daha romantiktir; ilişkinin peşinden koşan ve birlikte yaşamaları gerektiği konusunda ısrar eden taraftır. Arzuları ve hoşnutsuzlukları konusunda son derece açık sözlüdür. Jack'in bu net tavrı öyküde de kendini gösterir: Ailede maddi gücü elinde tutan kişi karısı Lureen olduğu için kendisinin söz hakkı bulunmadığını bilse de, oğullarının disleksisi konusunda karısının gözünü açmaya çalışır.

Cinsel yönelimi

Jack Twist ve Ennis Del Mar'ın cinsel yönelimi; eleştirmenler, edebiyatçılar ve LGBT aktivistleri arasında süregelen derin tartışmaların odağında yer almıştır. Yapım, dönemin ana akım medyası tarafından indirgemeci bir refleksle yaygın olarak bir "gey kovboy filmi" biçiminde nitelendirilse de pek çok sinema yazarı, her iki karakterin de aslında biseksüel bir düzlemde hareket ettiğini ya da aralarındaki bağın mevcut hiçbir cinsel kalıba sığmayacak bir doğaya sahip olduğunu savunmuştur.

Karaktere hayat veren Jake Gyllenhaal da bu doğrultuda bir yaklaşım sergileyerek Jack'in arzularının salt bir cinsel etiketle sınırlandırılamayacağını belirtmiştir. Gyllenhaal'a göre Jack, cinsel kimlik normlarından ziyade, cinsiyeti aşan derin bir sevgi, şefkat ve aidiyet arayışındadır. Karakterlerin kendi içsel dürtülerini adlandırma noktasındaki sessizlikleri ile taşra Amerika'sının muhafazakar ve baskıcı gerçekliği arasındaki bu trajik çatışma, eserin queer analizlerinde en çok vurgulanan temalardan biridir.

Jack Twist'in (tıpkı Ennis Del Mar gibi) cinsel kimliğini sarmalayan bu muğlaklık, anlatının en çok katmanlı tartışma alanlarından biridir. Karakter, Lureen ile hem cinsel hem de duygusal bir evlilik sürdürse de Ennis’e kıyasla hemcinslerine karşı çok daha dolaysız ve belirgin bir arzu sergiler. Ennis’in yaşamında Jack dışında bir erkek figürü yer almazken, Jack’in, erkek seks işçileri de dahil olmak üzere farklı arayışlara girdiği görülür. Dağda gerçekleştirdikleri son yüzleşmede Jack, Ennis’e evli bir kadınla ilişkisi olduğunu söyler. Ancak bir önceki sahnede çiftlik kahyasının Jack’i "birlikte içip balık tutmak" üzere ücra bir kulübeye davet ettiği düşünülürse, bahsi geçen "kahyanın karısı" ifadesinin aslında toplumsal baskılardan korunmak için seçilmiş bir paravandan ibaret olduğu sezilmektedir. Nitekim filmin ilerleyen sekanslarında Jack'in babası da Ennis'e, oğlunun ölmeden önce aile çiftliğine bir erkek arkadaşını getirip birlikte yaşama planından bahsettiğini açıkça doğrular.

Eleştirmen Brent Hartinger, AfterElton.com için kaleme aldığı incelemede, karakterlerin yönelimlerine dair bu kavramsal tartışmaları mercek altına alır. Hartinger, her iki karakterin de heteroseksüel evliliklerindeki mutsuzlukları ile birbirlerinde buldukları derin duygusal ve fiziksel tatmin göz önüne alındığında, onları "gey" yerine "biseksüel" olarak tanımlama çabalarını mesnetsiz bulduğunu ifade eder. Del Mar’ın evliliğindeki cinsel dinamiklere ve Twist’in, Del Mar’a ulaşamadığı dönemlerde dışarıda erkek partnerler aramasına dikkat çekerek bu biseksüel adlandırma eğilimini iki sebebe bağlar: Gey kimliğinin özünü yanlış yorumlayanların yanılgıları ve medyadaki görünürlük eksikliği nedeniyle biseksüel topluluğunun haklı bir aidiyet arayışı. Hartinger ayrıca, başrol oyuncularının karakterleri "birbirine aşık iki heteroseksüel adam" olarak yorumlamasını, metnin nesnel bir analizinden ziyade Gyllenhaal ve Ledger'ın içselleştirdiği oyunculuk metoduna bağlar. Tartışmayı Proulx’nun kısa öyküsüne atıfta bulunarak noktalayan Hartinger, farklı algıların kökenini şu sözlerle özetler:

"Farklı okurların bu hikâyeyi nasıl algıladığı, kendi kişisel değerlerinin, tutumlarının ve takıntılarının bir yansımasıdır. Bana göre bir hikâye okunana kadar bitmiş sayılmaz; okur, kendi yaşam deneyimi, önyargıları, dünya görüşü ve düşünceleriyle o hikâyeyi tamamlar."

Kurgusal karakter geçmişi

1943 veya 1944 yılı civarında dünyaya gelen Jack, gençlik yıllarını Wyoming'in kuzeydoğu ucundaki Lightning Flat kasabasında geçirmiş ve lise eğitimini yarıda bırakmıştır. 1963 yazında, Brokeback Dağı'nda mevsimlik işçi olarak çalışırken, film uyarlamasında Heath Ledger'ın hayat verdiği çiftlik işçisi Ennis Del Mar ile tanışır. Henüz 19 yaşında olan bu iki genç, dağdaki zorlu mesaide iş bölümü yapar: Ennis ana kampın düzeninden sorumluyken, Jack sürüyü gözetlemek üzere yüksek yamaçlara çekilir. Ana kamptaki akşam yemeklerinde paylaştıkları sessizlik, zamanla yerini sarsılmaz bir dostluğa bırakır. Dondurucu bir gecede, viskilerini paylaştıktan sonra Ennis'in dağa dönmeyip kampta kalmaya karar vermesi, ikiliyi tek sığınak olan çadırda bir araya getirir ve aralarında yoğun bir cinsel yakınlaşma filizlenir. Bu yaz, vahşi doğanın kucağında, aralarındaki duygusal ve fiziksel bağın geri dönülemez şekilde derinleştiği bir döneme dönüşür.

Mevsim bittiğinde Jack, Brokeback Dağı'na dönmek istese de aralarındaki yakınlaşmaya şahit olan işverenleri tarafından reddedilir. Bunun üzerine Teksas'a yerleşen Jack, Lureen Newsome (Anne Hathaway) ile evlenir ve Bobby adında bir oğulları olur. Ayrılıklarından dört yıl sonra Ennis'e gönderdiği bir kartpostal, yıllardır bastırılan tutkunun yeniden alevlenmesini sağlar. Jack, küçük bir çiftlik çatısı altında birlikte özgür bir hayat kurmayı teklif etse de Ennis, taşranın acımasız toplumsal baskılarından ve olası kanlı sonuçlardan korkarak bu teklife direnir; ilişkilerini gözlerden uzak dağ gezileriyle sınırlandırmayı seçer. İlerleyen yıllarda Ennis'in boşanması Jack'te yeniden bir umut ışığı yaktıysa da Ennis'in kızlarından ayrılmak istemeyişi ve iki erkeğin bir arada yaşaması fikrine duyduğu köklü korku, bu birleşmeyi imkansız kılar.

1983 yılındaki son dağ buluşmalarında, Ennis'in iş yoğunluğu nedeniyle randevularını ertelemesi, yılların biriktirdiği çaresizlik ve kırgınlığı sert bir yüzleşmeye ve fiziksel bir kavgaya dönüştürür. Bu, onların son görüşmesi olur.

Aylar sonra Ennis, Jack'in trajik bir lastik patlaması kazasında hayatını kaybettiğini öğrenir; ancak taşranın homofobik iklimini iyi bildiğinden, bunun aslında vahşi bir nefret cinayeti olduğundan şüphelenir. Lureen, Jack'in küllerinin Brokeback Dağı'na serpilmesini vasiyet ettiğini belirtince Ennis, onun Wyoming'deki aile evini ziyaret eder. Katı babasının aksine Jack'in annesi Ennis'e şefkatle yaklaşır. Jack'in çocukluk odasındaki gömme dolapta Ennis, zamanın unuttuğu iki gömlek bulur; bunlar, 1963 yazının son gününde giydikleri kıyafetleridir. Hikâyenin o vurucu final sahnesinde Ennis, kendi kareli gömleğini Jack'in mavi gömleğinin üzerine şefkatle geçirerek iki gömleği iç içe asar. Bir Brokeback Dağı kartpostalının hemen altına yerleştirdiği bu hatıranın önünde gözyaşları içinde fısıldar: "Jack, yemin ederim..."