| Jakamar | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Erkek kızıl kuyruklu jakamar Galbula ruficauda | |||||||||||||
| Biyolojik sınıflandırma | |||||||||||||
| |||||||||||||
| Cinsler | |||||||||||||
| Galbalcyrhynchus Brachygalba | |||||||||||||
Jakamar, Jakamargiller (Galbulidae) familyasında sınıflandırılan kuşlara verilen ortak ad. Meksika'dan itibaren güneye doğru Orta ve Güney Amerika'da yaşarlar. Familya içinde beş cins ve 18 tür bulunur. Yakın akraba olduğu pufkuşları ile birlikte sıklıkla, yalnızca bu iki familyanın yer aldığı Galbuliformes takımında da sınıflandırılabilen jakamarlar Piciformes takımında yer alır. Genel olarak düşük irtifalı ağaçlık ve ormanlarda yaşar.
Pufkuşu ve jakamarların sınıflandırmadaki yeri bazı kemik ve kas özelliklerinin Coraciiformes takımı ile benzerlik taşımasından ötürü bu takım içindeki kuşlara yakın akraba olabileceklerini gösterdiği için tartışmalıydı. Ancak 2003'te yayımlanan bir nükleer DNA analizi bu iki familyayı Piciformes takımı ile kardeş grup olarak sınıflandırdı. Bu araştırma aynı zamanda bu gruplarda zigodaktil ayak özelliğinin ayrışmadan önce geliştiğini de gösterdi. Ericson ve çalışma arkadaşlarına göre genomik DNA'nın analizi pufkuşları ve jakamarların kardeş grup olduğunu doğrulayınca Piciformes takımı içinde sınıflandırılmaya başlandı.
Jakamarlar ile Piciformes takımı içindeki diğer sekiz familya arasındaki filogenetik ilişkiler aşağıdaki kladogramda gösterilmektedir. Her familyadaki tür sayısı Frank Gill, Pamela C. Rasmussen ve David Donsker tarafından Uluslararası Ornitoloji Komitesi (IOC) adına tutulan listeden alınmıştır.
| Piciformes |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Familyada beş cins içinde 18 tür sınıflandırılmaktadır:
| Resim | Cins adı | Türler |
|---|---|---|
| Galbalcyrhynchus Des Murs, 1845 |
| |
| Brachygalba Bonaparte, 1854 |
| |
| Jacamaralcyon Lesson, 1830 |
| |
| Galbula Brisson, 1760 |
| |
| Jacamerops Lesson, 1830 |
|
Jakamarlar küçükten orta boya kadar 14-34 cm arasında boya ve 17-75 gr arasında ağırlığa sahip olan tüneyici kuşlardır. Gagaları ve kuyrukları uzun, zarif ve parlak tüylüdürşer. Görünüş ve davranış yönüyle Eski dünya'nın arıkuşlarına benzerler. Bacakları kısa ve zayıf, ayakları da zigodaktildir (iki parmağı öne diğer iki parmağı arkaya doğrudur.) Tüyleri bazı türlerde soluk renkli olsa da genellikle parlak ve oldukça yanardönerdir. Cinsiyete göre küçük farklılıklar gösterirler, erkeklerin göğüslerinde sıklıkla beyaz bir leke bulunur.
Jakamarlar böcekçildir. Bazıları kelebek ve güveleri tercih etse de çeşitli böcekleri uçarken avlarlar. Tercih ettikleri dallarda tünerken böcekler yeteri kadar yaklaştığında ani olarak hareket ederek yakalarlar. Yalnızca büyük jakamar ailenin diğer üyelerinden avlanma açısından ayrılır; avlarını dallar arasından toplarlar ve bazen küçük kertenkele ile örümceklerle de beslenirler.
Jakamarların üreme yöntemleri çok detaylı olarak incelenmemiştir. Genel olarak tekeşli oldukları düşünülse de bazı türlerinin erişkin bireylerin rolleri paylaştığı ortak üreme yöntemini uyguladıkları da düşünülmektedir. Aile ya yerdeki deliklerde ya da ağaçlardaki termit yuvalarında yuvalanırlar. Yerde yuvalanan türler genellikle akarsu kenarlarında, son zamanlarda da yol kenarlarında, bunlara yakın olmadıkları durumda da düşmüş ağaçların köklerinin tuttuğu toprakta yuvalanırlar. Akarsu kenarında yuvalanan jakamarlar bazen koloni oluştururlar. Bir kerede bir ila dört arası yumurta yumurtlarlar ama genellikle yumurta sayısı birden fazladır. Ebeveynler kuluçkaya dönüşümlü olarak yatar. Çoğu türün kuluçka süresi hakkında çok az bilgi bulunur; kızıl kuyruklu jakamarların kuluçka süresi 19 ila 26 gün arasındadır. Yavrular yumuşal tüylerle yumurtadan çıkar, bu özellik ağaçkakansılar arasında yalnızca jakamarlarda görülür.