James Weddell

James Weddell FRSE (d. 24 Ağustos 1787 - ö. 9 Eylül 1834) Britanyalı denizci, navigatör ve fok avcısı. Weddell, Şubat 1823'te 74° 15′ S - 7.69'luk bir rekor derece veya 856 km (532 mil) enlemine kadar yelken açmış, Antarktika Kutup Dairesi'nin yaklaşık 1,2 kilometre güneyinde ve daha sonra Weddell Denizi olarak bilinen Güney Okyanusu bölgesine kadar ilerlemiştir.

Erken dönem

Belçika kıyısındaki Ostend'de doğdu, İskoç bir deniz kaptanının oğluydu (kaptanların denizde eşlerini yanlarında bulundurmalarına izin veriliyordu). Denizci çıraklığına başladı (bu genellikle sekiz yaşında başlardı) ve bu nedenle az eğitim aldı, ancak en azından okuma yazma biliyordu. Başlangıçta İskoçya'nın kuzeydoğu kıyısındaki ticaret gemilerinde çalıştı.

Hayatının çok erken dönemlerinde ticaret gemisinde çalışmaya başladı ve görünüşe göre birkaç yıl boyunca Newcastle'da bir kömür gemisinin (kömür taşıma gemisi) kaptanına bağlı olarak çalıştı. 1805 civarında Batı Hint Adaları'na ticaret yapan bir ticaret gemisine katıldı ve oraya birkaç sefer yaptı.

1808 yılında kaptanına saldırdı. Weddell'in bu davranışı ağır bir suç olarak kabul edildi ve cezalandırılmak üzere Kraliyet Donanması'na teslim edildi. Bu, olumsuzdan ziyade olumlu bir adım oldu. Hapisteyken denizcilik eğitimi aldı ve serbest bırakıldıktan sonra Kraliyet Donanması'na orta tayfa olarak katıldı. Rütbelerinde hızla yükselerek kaptan oldu.

1813'te İngiliz Kanalı'nda küçük bir Amerikan korsan gemisi olan " Young True Blooded Yankee "yi ele geçirdiğinde HMS Hope gemisinde bulunuyordu. Napolyon Savaşları'nın sona ermesiyle Şubat 1816'da yarı maaşla işten çıkarıldı ve bir süre Batı Hint Adaları'na ticarî seferlerine devam etti. 1819'da Kraliyet Donanması'ndan tam maaşla terhis edildi.

Antarktika'ya Yolculuklar

1819'da Weddell, "Strachan & Gavin" gemi yapımcılarının ortağı olan North Leith'li gemi yapımcısı James Strachan ile tanıştırıldı.

Strachan, Londra'da yaşayan İskoç bir sigorta komisyoncusu olan James Mitchell ile birlikte, 1812 Savaşı sırasında ele geçirilen ve fok avcılığı için yeniden donatılan Amerikan yapımı 160 tonluk Jane adlı brig gemisine sahipti. Güney Shetland Adaları'nın keşfi haberi yeni gelmişti ve Weddell, yeni fok avcılığı alanlarında servet kazanılabileceğini öne sürdü. Jane'in kaptanı olarak yaptığı ilk yolculuk onu Falkland Adaları'na ve daha güneye götürdü. Ambarları dolu olarak geri döndü ve yolculuk o kadar kârlıydı ki Strachan ve Mitchell ikinci bir gemi olan Beaufoy'u inşa ettirdiler.

1821 ile 1822 yılları arasındaki bir sonraki sefer, her iki gemiyi de Güney Shetland Adaları'na götürdü. Ancak bölgede yaklaşık 45 fok avcısı faaliyet gösteriyordu ve foklar (adaların keşfinden sadece iki yıl sonra) zaten nadir hâle gelmişti, bu yüzden kendisi yeni avlanma alanları aramaya başladı.

Beaufoy gemisinin kaptanı Michael McCleod, 22 Kasım 1821'de Güney Orkney Adaları'nı gözlemledi. bu, Powell ve Palmer'ın birkaç gün önce yaptığı keşiften bağımsız bir buluştu. Orada fok avladılar ve temmuz ayında İngiltere'ye geri döndüler.

1822-1824 yılları arasındaki üçüncü yolculukta, Weddell yine Jane gemisinin komutasındaydı, Beaufoy gemisinin kaptanı ise Matthew Brisbane idi. Birlikte tekrar Güney Orkney Adaları'na yelken açtılar. Ancak bu yolculukta fok avcılığı hayal kırıklığı yarattı ve Güney Shetland Adaları ile Güney Orkney Adaları arasında kara parçası aradıktan (ve bulamadıktan) sonra, daha iyi fok avlama alanları bulma umuduyla güneye yöneldiler. Mevsim alışılmadık derecede ılıman ve sakin geçti ve 20 Şubat 1823'te iki gemi 74°15′S enlemine ve 34°16′45″W boylamına (−74.25, −34.279) ulaştı: bu, o zamana kadar herhangi bir geminin ulaştığı en güney noktaydı. Birkaç buzdağı görüldü, ancak hâlâ kara parçası görünmüyordu; bu da Weddell'in denizin Güney Kutbu'na kadar uzandığı teorisini ortaya atmasına yol açtı. İki günlük bir yolculuğun ardından Coats Toprakları'na (Weddell Denizi'nin doğusunda) ulaştıktan sonra Weddell geri dönmeye karar verdi.

Geri dönmeye karar verdikten sonra Weddell, daha önce herhangi bir denizcinin gitmediği kadar güneyinde olduklarını duyurarak mürettebatı neşelendirmeye çalışarak küçük bir tören düzenledi; bayraklar çekildi, bir top atışı yapıldı, her iki mürettebat da üç kez tezahürat yaptı ve bir miktar içki ikramı kasveti dağıttı. Fok avcıları mürettebatının şansının hâlâ yaver gidebileceğine dair bir umut aşılandı. Bölgeye Dördüncü George Denizi adı verildi, ancak bu isim kalıcı olmadı. Bölge, Wilhelm Filchner'in Filchner-Ronne Buz Sahanlığını keşfettiği 1911 yılına kadar tekrar ziyaret edilmeyecekti.

Weddell kuzeye döndü ve Güney Georgia'da sığınak buldu; burada mürettebatıyla birlikte bulunması zor olan fokları aradı. Falkland Adaları'nda kışladılar ve Kasım 1823'te Güney Shetland Adaları'na doğru tekrar yelken açtılar. 1824 yılının başlarında iki gemi ayrıldı. Weddell Mart 1824'te Falkland Adaları'na döndü ve Temmuz ayında vardığı İngiltere'ye doğru yola çıktı.

Weddell foku, 1820'lerde James Weddell önderliğindeki keşif gezileri sırasında keşfedilmiş ve adlandırılmıştır.

James Cook'un yolculuğundan üç derece daha güneye yaptığı yolculukla ilgili rekoru bazı şaşkınlıklara neden oldu. Strachan ve Mitchell, Weddell'i her şeyi bir kitapta toplamaya ikna etti. İlk baskı 1825'te, ardından 1827'de, 1826'da İngiltere'ye dönen Beaufoy'dan bazı bilgileri de içeren genişletilmiş ikinci baskı yayınlandı.

Weddell, 1826 yazında Ticaret Bankası tarafından kendisine verilen £245 (2026 yılında £21,000) tutarındaki borcun ödenmemesi nedeniyle hakkında işlem başlatıldığında İskoçya'nın Edinburgh şehrinde ikâmet ediyor gibi görünüyor. Adı bu dönemde hiçbir rehberde geçmediğine göre, ya bir arkadaşıyla ya da akrabasıyla yaşıyordu.

İskoçya Ulusal Arşivleri'nde bulunan belgeler, Weddell ile sponsorlarının ödeme yükümlülüğü konusunda anlaşmazlığa düştüğünü ve Weddell'in gemiye aldığı navigasyon aletlerinin, kendi kitabına göre, 240 sterline mâl olmasının muhtemelen bir tesadüf olmadığını gösteriyor. Onu işe alan Leith tüccarları, bu aletlerin bir fok avı seferi için gereksiz olduğunu düşünmüş olabilirler; ancak Weddell, David Walton gibi tarihçiler tarafından daha az değil, daha fazla alet almadığı için eleştirilmiştir. Yasal belgeler, borcun akıbetini belirtmiyor.

Şubat 1827'de Edinburgh'da olduğu kesindir, zira Edinburgh Kraliyet Cemiyeti'nin fiziksel varlık gerektiren Olağan Üyesi olarak seçilmiştir (eğer orada bulunmasaydı Onursal Üye olarak seçilirdi). Kendisini öneren kişi Amiral Norwich Duff olmuştur.

Daha sonraki yaşam

Weddell, Amiralliğe güney enlemlerine dönüş yolculuğu için bir teklif sundu, ancak reddedildi. Bunun yerine, daha sıcak Atlantik kıyıları boyunca ticaret yapmaya geri döndü. 1829'da tekrar Jane gemisinin kaptanıydı, ancak Buenos Aires'ten Cebelitarık'a yaptığı bir yolculuk sırasında Jane o kadar çok su aldı ki Azor Adaları'nda terk edilmek zorunda kaldı. Weddell ve kargosu İngiltere'ye gitmek üzere başka bir gemiye aktarıldı, ancak bu gemi Pico adasında karaya oturdu ve Weddell kıl payı kurtuldu.

Jane gemisinin kaybı, Weddell için mâli yıkım anlamına geliyordu ve bu nedenle gemi kaptanı olarak ücretli bir işe girmek zorunda kaldı. Eylül 1830'da Eliza gemisinin kaptanı olarak İngiltere'den ayrıldı ve Batı Avustralya'daki Kuğu Nehri Kolonisi'ne doğru yola çıktı. Oradan Tazmanya'ya geçti. 1832'de İngiltere'ye geri döndü.

Weddell, 9 Eylül 1834'te kırk yedi yaşında öldü. Belki de beklenildiği kadar varlıklı ve ünlü olmasa da, Londra'da Strand Caddesi'nin yakınındaki Norfolk Caddesi'ndeki evinde vefat etti. Evine çok yakın olan Strand'daki St Clement Danes kilisesinin mezarlığına defnedildi.

Anma törenleri

Üç yer onun adını taşımaktadır: Weddell Denizi, Güney Orkney Adaları'ndaki Weddell Adaları ve Falkland Adaları'ndaki Weddell Adası. Ayrıca Weddell fokuda onun adını almıştır.

Yayınlar

• Güney Kutbuna Doğru Bir Yolculuk (1825)

Kaynakça

Bu makale, Raymond Howgego'nun kamu malı olan James Weddell biyografisine büyük ölçüde dayanmaktadır; bu biyografi, Raymond Howgego'nun yayınlanmış Keşif Ansiklopedisi'nde (Bölüm 2: 1800 - 1850) yer alan biyografiyle neredeyse aynıdır. Ayrıca bkz. AJ Mullay'ın History Scotland, Cilt 9 (1), 2009, s. 35-38'deki 'James Weddell ve 245 £'luk bir borç' makalesi.