Kalyon

Kalyon
Bir İspanyol kalyonu
16. yüzyılda kullanılan bir Venedik kalyonunun maketi

Kalyon, 16. yüzyılın başlarında, Portekiz ve İspanya'dakaravel ve karak türü gemilerden geliştirilmiş büyük güverteli yelkenli gemilerdi. Bunlar, 16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar yani Yelken Çağı boyunca, Avrupalılar tarafından silahlı yük gemileri olarak kullanılmış; 17. yüzyılın ortalarındaki İngiliz-Hollanda Savaşları'na dek ise savaş gemisi ​​olarak görevlendirilen başlıca deniz araçları olmuşlardır.

Sözcük Kökeni

Kalyon kelimesi, "büyük gemi", İspanyolca galeón, "kalyon", "silahlı ticaret gemisi" veya Eski Fransızca galion, "silahlı yük gemisi" Orta Çağ Yunancası galea, "kadırga", Fransızca veya İspanyolca -on ekinden gelmektedir. Bir başka olası köken de Eski Fransızca galie, "kadırga" kelimesidir; yine Orta Çağ Yunancası galea'dan. Galea Bizans donanmasının bir savaş gemisiydi ve adı Yunanca galeos, "Squalidae" kelimesiyle ilişkili olabilir. Terim ilk olarak Orta Çağ'da belirli savaş kadırgalarına verilmiştir.

Tarihçe

Kalyonlar İspanya'da geliştirilen ve ilk olarak yelken çağında 16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar Avrupalılar tarafından silahlı yük taşıyıcıları olarak kullanılan büyük, çok güverteli yelkenli gemilerdi ve 1600'lerin ortalarındaki İngiliz-Hollanda Savaşları'na kadar savaş gemisi olarak kullanılmak üzere tasarlanan başlıca gemilerdi. Kalyonlar genellikle arka direklerinde lateen baş ve kıç arma ile üç veya daha fazla direk taşır, belirgin bir kare şeklinde yükseltilmiş kıç ile karel inşa edilir ve baş ve ana direklerinde kare armalı yelken planları kullanırdı.

Bu tür gemiler 19. yüzyılın başlarına kadar deniz ticaretinin ana dayanağı olmuş ve sık sık yardımcı deniz savaş gemileri olarak kullanılmışlardır. Hatta Keşif Çağı'nın 150 yılının büyük bir bölümünde savaşan filoların ana dayanağı olmuşlardır. İngiliz-Hollanda savaşları amaca yönelik inşa edilmiş savaş gemilerini, hat gemilerini getirmeden önce, yelken çağının geri kalanı boyunca denizde savaşa hakim olmuşlardır.

Osmanlı'da ilk kez II. Bayezid döneminde yapılmış olan kalyona "Göke" deniliyordu (Bizans Yunancasında "Galea") ve 2.000 mevcudu vardı. 16. yüzyıldan itibaren dünya denizlerinde kullanılmıştı. Kalyon, Osmanlı'da bu gemilerin devamı olarak buharlı gemiler çağına kadar kullanılmıştır. Kalyonun mutlaka 3 direği ve mükemmel bir yelken donanımı olurdu. Güvertesi kat kat olup sırasıyla açık güverte, palavra, orta kat, top ambarı, tavlon ve kontra tavlon güverte adlarıyla anılır. En altta sintine bulunur ve bir kalyon en az 60-100 topa sahip olurdu. Kalyonlar bu katlara göre isim alırlardı (Üç ambarlı 120 toplu gibi). Ateş kudretleri bir bordadan yapabildikleri atışla ölçülen kalyonlarda, topların namluları atış esnasında lumbarlardan dışarı uzanır ve lumbarlar su girmemesi için kapaklı olurdu.

Kaynaklar

  1. ↑ Black, Jeremy (28 March 1996). Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: Renaissance to Revolution, 1492-1792 (İngilizce). Cambridge University Press. s. 16. ISBN 978-0-521-47033-9. Erişim tarihi: 18 Eylül 2024.
  2. ↑ Amaro, José; Pissarra, Virgílio (2013). "Portekiz ve Okyanus Donanmalarının Gelişimi: Portekiz Kalyonu, 1518–1550". Lizbon Üniversitesi (Portekizce). Edebiyat Fakültesi (FL). Erişim tarihi: 30 January 2017. Buna, savaş amacıyla tasarlanmış iki tür yelkenli gemi eklendi: kesin tarihi bilinmemekle birlikte büyük olasılıkla 16. yüzyılın başlarına tarihlenen Portekiz savaş karaveli ve 1518'de eklenen Portekiz kalyonu.
  3. ↑ Pereira, Rui (2003). "D'AQUÉM E D'ALÉM-MAR: Entre Portugal e o Desconhecido 1518-1550" (PDF). World of Discoveries (Portekizce). Monografias. Erişim tarihi: 1 January 2003. Mais tarde, após essas primeiras expedições exploratórias, os portugueses, já no século XVI, começaram a empregar galeões. Podemos descrever um galeão como um navio híbrido, capaz de ser utilizado tanto para fins militares como para transporte de carga.
  4. ↑ Pereira, José (2012). "HISTÓRIA DA MARINHA PORTUGUESA: NAVIOS, MARINHEIROS E ARTE DE NAVEGAR1669-1823" (PDF). academia.marinha.pt (Portekizce). Academia de Marinha, Lisboa. Erişim tarihi: 1 January 2012. O galeão português, cuja concepção já foi abordada noutro volume da História da Marinha, terá surgido, provavelmente, durante o primeiro quartel do século XVI, contribuindo para a hegemonia de Portugal no Oriente
  5. ↑ Contente, Francisco; Domingues (2005). "Navios, Construção e Arquitectura Naval". Instituto-camoes (Portekizce). Instituto Camões, 2002-2005. Erişim tarihi: 1 January 2005. O galeão português do século XVI era um navio redondo de alto bordo
  6. ↑ Momplet Míguez, Antonio E.; Hernández Pérez, Azucena (2013). "Modelo de galeón flamenco". Google Arts & Culture (İspanyolca). Museo Naval de Madrid. Erişim tarihi: 8 April 2026. Galleons, a ship of Spanish origin, were the result of the evolution of the fifteenth-century naos.
  7. ↑ Momplet Míguez, Antonio E.; Hernández Pérez, Azucena (2013). "Modelo de Galeón Flamenco". 101 Obras Maestras: Ciencia y Arte en los Museos y Bibliotecas de Madrid (PDF) (İspanyolca). Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología. Erişim tarihi: 8 April 2026. The galleon is a ship of Spanish origin, whose antecedents are naos, cogs and carracks.
  8. ↑ Fernández Izquierdo, Francisco. "Astilleros: construcción naval en la España anterior a la Ilustración" (PDF). Instituto de Historia y Cultura Naval (İspanyolca). Armada Española. Erişim tarihi: 8 April 2026. Despite some controversy among specialists, the origin of the galleon seems clearly Spanish.
  9. ↑ “Galleon.” The Mariners’ Museum – Ages of Exploration
  10. ↑ Lane, Kris E. Pillaging the Empire: Piracy in the Americas 1500–1750. M. E. Sharpe, 1998.