Tütüncüler, Artvin

Tütüncüler
Köy
Artvin'in Türkiye'deki konumu
Artvin'in Türkiye'deki konumu
Artvin üzerinde Tütüncüler
Tütüncüler
Tütüncüler
Tütüncüler'in Artvin'deki konumu
Koordinatlar: 41°16′55″N 41°44′17″E / 41.2819°K 41.7381°D / 41.2819; 41.7381
ÜlkeTürkiye Türkiye
İlArtvin
İlçeMerkez
Coğrafi bölgeKaradeniz Bölgesi
İdare
 • YöneticiMuhtar
İhtiyar heyeti
Rakım297 m
Nüfus
 (2021)
 • Toplam276
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu0466
İl plaka kodu08
Posta kodu08100

Tütüncüler, Artvin ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe

Tütüncüler köyünün eski adı Kartla’dır. Nitekim Grigol Handzteli'nin Yaşamı adlı 951 tarihli kaynakta da "Kartla" (ქართლა) şeklinde geçer. Bir Gürcü köyü olan Kartla’nın adı Gürcistan’ın eski adı olan Kartli’den gelir. Gürcücede “Gürcü” anlamına gelen “Kartveli” (ქართველი) de aynı kökten türemiş bir kelimedir. Bu yer adı Rusçaya ve Türkçeye aynı şekilde, Kartla (Картла ve قارطلا) şeklinde girmiştir.

Tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim birimlerinden biri olan Kartla’nın kuruluşuna ilişkin bilgi yoktur. Kartla’da köyün tarihine ışık tutacak tarihi kalıntılar da mevcut değildir. Bununla birlikte köyün bulunduğu bölgenin antik çağda Kolheti Krallığı sınırları içinde bulunduğu bilinmektedir. Erkek Orta Çağ'da ve geç Orta Çağ'da Gürcü krallıkları ve prenslikleri yönetiminde kalan köy, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlıları eline geçti. Bu tarihte Hristiyan olan köydeki Gürcüler Osmanlı döneminde Müslüman olmuşlardır. Bununla birlikte, Klarceti’deki pek çok köyün aksine Kartla’da eski kilise kalıntısı tespit edilmemiştir.

Kartla köyü, 1835 nüfus tespiti sırasında Livana sancağına bağlıydı. Askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu sırada köydeki 47 hanede 125 erkek yazılmıştır. Erkek sayısı kadar kadın eklendiğinde Kartla köyünün nüfusunun yaklaşık 250 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Kartla köyü, 19. yüzyılın ikinci yarısında, Trabzon vilayeti sınırları içinde yer alıyordu. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, bu vilayetin Lazistan sancağının Livana kazasına bağlıydı. Kartla (قارطلە) şeklinde kaydedil olan köyde 42 hanede 143 kişi yaşıyordu. 1835 nüfus tespitine bakınca, bunun sadece erkek nüfusu olması ihtimali bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi 10 öküz, 100 inek, 8 at, 158 keçi ve 200 koyun kaydedilmiştir.

Kartla, uzun süre Osmanlı yönetiminde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından Osmanlı Devleti tarafından Çarlık Rusya’ya bırakıldı. Bu savaştan yaklaşık sekiz yıl sonra, 1886 yılında Rusların yaptığı nüfus sayımında Kartla Rus idaresinde Artvin Okrugu'nun Artvin kazasına (uçastok) bağlı Kartla nahiyesinin idari merkeziydi. Köyün nüfusu, 214'ü erkek ve 205'i kadın olmak üzere, 53 hanede yaşayan 419 kişiden oluşuyordu. Köy halkının tamamı Gürcü olarak kaydedilmişti. Kartla nahiyesi, Kartla köyü dışında, Avana, Arhva, Gyavil, Dampala, Orci, Omana, Trapen ve Thilazori köylerini kapsıyordu. Kartla nahiyesinde 450'si erkek ve 445'i kadın olmak üzere, 126 hanede, tamamı Gürcü olan 895 kişi yaşıyordu.

Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze 1893 yılında Kartla köyünde 30 hanenin kaldığını, 10 hanenin Osmanlı ülkesine göç ettiğini yazmıştır. Çiçinadze'nin verdiği bilgiye göre köy o tarihte değirmen taşının kesildiği yer olarak biliniyordu.

Kartla, I. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından, 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan sınırları içinde yer aldı. 1921'de Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Türk birlikleri Ardahan, Artvin ve Batum bölgelerini ele geçirdi, ama Batum'da tutunamadı. Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de Sovyet Rusya'yla imzaladığı Moskova Antlaşması'yla Kartla'nın da içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan Türkiye'ye bırakıldı.

Kartla köyü, Türkiye sınırları içinde kaldıktan hemen sonra Artvin ilinin merkez kazasına bağlandı. 1925'te, tütün üretimiyle tanınan Kartla'nın adı Tütüncüler olarak değiştirildi. 1926 nüfus sayımında ise köy Artvin vilayetinin merkez kazasında yer alıyordu. 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca yayında adı Tütünciler (توتوجیلر) adıyla Artvin vilayetinin merkez nahiyesine bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir. Bununla birlikte Dahiliye Vekaleti'nin 1933'te yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta Kartla adıyla Çoruh vilayetinin Artvin kazasına bağlı bir köy olarak geçmektedir.

Coğrafya

Tütüncüler köyü Artvin il merkezine 21 km uzaklıktadır. Artvin kentinin kuzeybatısında, Artvin - Borçka arasında, Çoruh Nehri'nin sol yakasında yer alır. Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye (1927) adlı kitabında Muvahhid Zeki, Tütücüler köyünü önemli ormana sahip yerler arasında saymıştır. Nitekim bu ormanlar günümüzde Artvin ilinde arıcılığa ayrılmış özel yerler arasında yer alır. O tarihte Tütüncüler köyüne, Çoruh Nehri’nin sol kıyısında, nehir seviyesinin hayli yukarısından geçen bir patikayla ulaşılıyordu. Bu patika aynı zamanda Tütüncüler köyünü Artvin kenti ile Murgul ilçesindeki bazı köylere bağlıyordu. Bugün ise, Hopa - Artvin karayolundan sapılan bir yolla köye ulaşılmaktadır. Yüksekçe bir köy olan Tütüncüler, ayrıca yıllık festivaliyle de bilinen yaylaya sahiptir.

Nüfus

Kartla köyünde kadın ve erkek nüfusu bir arada ilk kez Rus yönetimi döneminde sayılmıştır. 93 Harbi’nde (1877-1878) Tao-Klarceti’yi ele geçiren Ruslar, 1886 tarihli nüfus sayımında Kartla’da 53 hanede 419 kişi kaydetmiştir. Bu nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. 93 Harbi sonrasında Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki üç yıllık (1879-1882) göç anlaşması sırasında göç etmiş kişiler de hesaba katılınca, savaş öncesinde köyde daha çok kişinin yaşadığı sonucuna varılabilir.

Kartla’nın yeniden Türkiye’ye katılmasından sonra, 1926 yılında yapılan nüfus sayımında köyde 33 hanede 173 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun 90’ı erkek, 82’si kadındı. 1886 tarihinden itibaren köyün nüfusunun yüzde 60 oranında azalmış olması, göçün devam etmesi ya da köyün sınırlarının değiştirilmesiyle açıklanabilir. Nitekim 1907'de Kartla'nın nüfusu 276 kişiye gerilemişti. 1926 tarihli nüfus sayımına göre hane başına ortalama 5,2 kişi düşmesi, 1886 sayımında hane başına ortalama 7,9 kişi düşmesi göz önüne alınınca, ailelerin kalabalık olmaktan çıktığını ortaya koymaktadır. Hane başına nüfusun bu kadar azalıp 7,9 kişiden 5,2 kişiye düşmesi, göç eden ailelerin geride bıraktığı evlerin paylaşıldığı anlamına gelebilir.

Son tespite (2019) göre Tütüncüler köyünde 142'si erkek ve 132'si kadın olmak üzere 274 kişi yaşamaktadır.

Yıllara göre köy nüfus verileri
2021 281
2020 276
2019 274
2018 313
2017 339
2016 343
2015 345
2014 380
2013 277
2012 265
2011 301
2010 301
2009 311
2008 314
2007 320
2000 428
1990 572
1985 518

Kaynakça

  1. 1 2 "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024. Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
  2. ↑ Giorgi Merçule, "გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება", Başlık: 29
  3. 1 2 Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 23, ISBN 9789941485244.
  4. ↑ Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Batum oblastı" - 1338.
  5. ↑ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927, s. 112.
  6. ↑ Klarceti (კლარჯეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 39. 9 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-0-8969-5
  7. ↑ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 352-353, ISBN 9789157871117.
  8. ↑ Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Batum oblastı" - 1334-1342.
  9. ↑ "Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Göçü (ქართველ მაჰმადიანთ გადასახლება ოსმალეთში), Tiflis, 1912, s. 135". 7 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Nisan 2023.
  10. ↑ "Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan'daki Köyleri (მუსულმან ქართველობა და მათი სოფლები საქართველოში), Tiflis, 1913, s. 148". 15 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2024.
  11. ↑ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
  12. ↑ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 79.
  13. ↑ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, 1933, İstanbul, s. 431.
  14. 1 2 3 4 "Tütüncüler Köyü". YerelNet.org.tr. 19 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2014.
  15. ↑ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basım 1927), s. 36, 61, ISBN 9789944197526.
  16. ↑
  17. ↑ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basım 1927), s. 140, ISBN 9789944197526.
  18. ↑ Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), 2019, Tiflis, s. 39, ISBN 9789941485244.
  19. ↑ "Merkez Tütüncüler Köyü Nüfusu"". 14 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mart 2020.
  20. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

Dış bağlantılar