Derekapı

Derekapı
Mahallenin haritadaki yeri
Erzurum'un Türkiye'deki konumu
Erzurum'un Türkiye'deki konumu
Erzurum üzerinde Derekapı
Derekapı
Derekapı
Derekapı'nın Erzurum'daki konumu
Koordinatlar: 40°26′09″N 41°29′22″E / 40.4358°K 41.4894°D / 40.4358; 41.4894
Ülke Türkiye
İlErzurum
İlçeTortum
Coğrafi bölgeKaradeniz Bölgesi
İdare
 • YöneticiMuhtar
İhtiyar heyeti
Yüzölçümü
 • Toplam18,15 km²
Rakım1630 m
Nüfus
 (2022)
337
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
İl alan kodu0442
İl plaka kodu25
Posta kodu25430

Derekapı, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.

Tarihçe

Derekapı'nın eski adı Kartshis Kari'dir. Gürcüce bir yer adı olan Kartshis Kari (ქარცხის კარი), "Kartsha Kapısı" anlamına gelir. Bu yerleşim Kartsha köyüne açılan vadi üzerinde yer alması nedeniyle bu şekilde adlandırılmış olmalıdır. Kartsha (ქარცხა) ise, Gürcüce bir yer adı olup gökçe çan çiçeğinin (Campanula tridentata) yetiştiği yeri ifade eder. Kartsha Kapısı daha sonra Kisha Kapusu'na (كسخە قپوسی) dönüşmüştür.

Kartsha Kapısı köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Eski Gürcü kilisesi olan Kartsha Kapısı Kilisesi ve sığınak olarak kullanılan mağara bu dönemden kalmış olmalıdır.

Kartsha Kapısı adı sonradan Kisha Kapısı'na ve Kishkapı'ya dönüşmüştür. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Kisha Kapusu" olarak geçer. Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bu tarihte köyde 35 hanede 116 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 232 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Kartsha adı, Ermenicenin etkisiyle Kisha'ya dönüşmüştür. Nitekim Kartsha Kapısı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde yazım hatası olmakla birlikte "Kisha Kapusu" (كسخە قپوسی) şeklinde geçer. Bu sırada köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasının Azort nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Kishakapu" biçiminde yazılmış olan köyün nüfusu 422 kişiden oluşuyordu. Bu sırada Kishakapu Tortum kazasının Kisha nahiyesinin 15 köyünden biriydi. Kartshis Kari veya Kishakapı Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Derekapı olarak değiştirilmiştir. Köyün Gürcüce adındaki "kapı" (kari) kelimesi yeni adında da korunmuştur. Derekapı köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 585 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 122 kişi okuma yazma biliyordu.

1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmış, yeni mahalle düzenlemelerine gidilmiştir. Şenyurt Beldesi'nin 8 mahallesinden 5'i 2012 sonrası Şenyurt Mahallesi bünyesinde kalmıştır. Diğer 3 mahalle (Cihanlı, Derekapı, Deveboynu) de Tortum Belediyesi'nin birer mahallesi olmuştur.

Derekapı köyünde Gürcü kilisesi olarak bilinen Kartsha Kapısı Kilisesi, bu yerleşimin Osmanlıların eline geçmesinden önce inşa edilmiş olmalıdır. Köyde ayrıca bir kayada eskiden sığınak olarak kullanıldığı bir mağara bulunmaktadır. Bu mağaranın girişine bir duvar örülmüştür. Bu duvarda kapı ve pencere izleri tespit edilmiştir.

Coğrafya

Mahalle, Erzurum il merkezine 73 km, Tortum ilçe merkezine 19 km uzaklıktadır</ref> Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup, D.950 numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yolu ve Tortum Çayı kenarındadır.

Nüfus

Yıllara göre mahalle nüfus verileri
2022 337
2021 359
2020 446
2019 357
2018 387
2017 358
2016 402
2015 429
2014 503
2012 471
2011 567
2010 535
2009 484
2008 537
2007 339
2000 399
1990 519
1985 530
1965 585