Katener

Katener, elektrikli demiryolu, metro ve tramvay araçlarına elektrik enerjisinin hareket hâlindeyken aktarılmasını sağlayan havai temas hattı sistemidir. Sistem; temas teli, taşıyıcı tel, askı elemanları, izolatörler ve destek direklerinden oluşur. Araç üzerindeki pantograf, temas teline temas ederek cer motorlarına gerekli elektrik enerjisinin iletilmesini sağlar.<

Yapısı

Katener sistemi; temas teli, taşıyıcı tel, askı elemanları, izolatörler, konsollar ve destek direklerinden oluşur. Taşıyıcı tel, temas telinin belirli bir yükseklik ve geometride tutulmasını sağlarken askı elemanları ise taşıyıcı tel ile temas teli arasındaki mekanik bağlantıyı sağlar. Elektrikli demiryolu araçları üzerindeki pantograf, temas teline temas ederek gerekli elektrik enerjisini alır.

Çalışma prensibi

Katener sistemi, elektrik enerjisinin havai temas hattı aracılığıyla demiryolu aracına iletilmesi esasına göre çalışır. Araç üzerindeki pantograf, temas teliyle sürekli temas hâlinde kalarak elektrik enerjisini alır ve cer sistemine iletir. Sistemin mekanik tasarımı, pantograf ile temas teli arasındaki sürekli temasın farklı işletme hızlarında korunmasını sağlayacak şekilde yapılır.

Kataner türleri

Katener sistemleri, tasarım özellikleri, işletme hızı ve kullanım alanlarına göre farklı türlere ayrılır. Uygulanacak katener sisteminin seçiminde hat geometrisi, tünel kesiti, işletme hızı ve bakım gereksinimleri gibi teknik etkenler dikkate alınır.

Basit katener

Basit katener sistemi, temas telinin doğrudan taşıyıcı tel tarafından desteklendiği ve genellikle düşük hızlı demiryolu hatlarında kullanılan katener türüdür.

Dikiş telli basit katener sistemi

Dikiş telli basit katener sistemi, basit katener düzenine eklenen dikiş teli sayesinde temas telinin geometrisini iyileştirerek daha kararlı akım toplama özellikleri sağlar.

Bileşik katener sistemi

Bileşik katener sistemi, taşıyıcı tel ile temas teli arasında ilave taşıyıcı elemanların kullanıldığı katener düzenidir. Bu yapı, temas telinin konumunun daha kararlı biçimde korunmasına yardımcı olur ve özellikle yüksek hızlı demiryolu hatlarında pantograf ile temas teli arasındaki akım toplama performansını iyileştirmek amacıyla uygulanır.

Rijit katener

Rijit katener sistemi, temas telinin alüminyum veya benzeri rijit bir profil içine yerleştirildiği katener türüdür. Özellikle tüneller, metro sistemleri ve gabarinin sınırlı olduğu hat kesimlerinde tercih edilir. Basit yapısı ve düşük bakım gereksinimi nedeniyle birçok raylı sistemde kullanılmaktadır. Son yıllarda, uygun geçiş yapıları kullanılarak yüksek hızlı demiryolu hatlarının tünel kesimlerinde de uygulanmaya başlanmıştır.

3. ray sistemine alternatif olarak ortaya çıkan yapı yüksek iletkenlik ve hafif bir yapıya sahiptir. Bu sistemin konvansiyonel katener sistemleri ile beraber aynı hat içerisinde kolaylıkla kullanılabilmesi en büyük avantajlarından biridir.

Metro İstanbul'un işlettiği M1, M3, M4, M5, M7, M8, M9 hatları ile TCDD Taşımacılık'ın işlettiği M11 hattı rijit katener ile elektriklenmektedir.

İnşa halindeki M10 ve M12 hatları da rijit katener ile elektriklenecektir.

Kaynakça

1 2 3 Kuşdoğan, Şule; Doğruer, Ömür (2021). "Demiryolu Elektrifikasyonunda Katener Sistem Tasarımı". Demiryolu Mühendisliği, 14. ss. 130-142. doi:10.47072/demiryolu.871106.
↑ "Raylı Sistemlerde Enerji". www.elektrikport.com. 14 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2023.
1 2 3 4 "Final Report: Mumbai–Ahmedabad High Speed Railway Project" (PDF). Japan International Cooperation Agency (JICA). s. 5-17. 20 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 13 Temmuz 2026.
↑ Yamashita, Masahiro; Uchida, Masafumi. "Development of Transition Structures between Overhead Rigid Conductor Line and Catenary-Type Contact Line". QR of RTRI. 49 (2). ss. 103-108. 8 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi13 Temmuz 2026.

Tren ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

Elektrik ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

[Kusdogan2021-1] 1 2 3 Kuşdoğan, Şule; Doğruer, Ömür (2021). "Demiryolu Elektrifikasyonunda Katener Sistem Tasarımı". Demiryolu Mühendisliği, 14. ss. 130-142. doi:10.47072/demiryolu.871106.

[2] "Raylı Sistemlerde Enerji". www.elektrikport.com. 14 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2023.

[JICA-3] 1 2 3 4 "Final Report: Mumbai–Ahmedabad High Speed Railway Project" (PDF). Japan International Cooperation Agency (JICA). s. 5-17. 20 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 13 Temmuz 2026.

[RTRI2008-4] Yamashita, Masahiro; Uchida, Masafumi. "Development of Transition Structures between Overhead Rigid Conductor Line and Catenary-Type Contact Line". QR of RTRI. 49 (2). ss. 103-108. 8 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi13 Temmuz 2026.