Krista, iç membranın mitokondri boşluğu içinde olan birtakım karışık uzantılar. Diğer bir deyişle, mitokondrideki kıvrımlı iç zardır.
Krista iki tiptir:
- Tubulus (Tüp) şeklinde mitokondri
- Uzantılar küçük tüp ya da mikrovillus biçimindedir. Bunlara genellikle hayvanlarda steroit tipte salgı yapan endokrin organlarda, plasenta ve ovaryum hücrelerinde rastlanır. Enine kesitleri yuvarlak boşluklar halindedir. Tüpleri oluşturan zarlar arasında genişlik düzenlidir. Tüpler bazen genişlemiş boşluklar (Succalus) oluşturur. Tüplerin çok sık olduğu durumlarda enine kesitleri bal peteği görünümündedir.
- Krista (Yassı) mitokondri
- Mitokondri boşluğunda birbirine paralel uzanan değişik uzunlukta yassı kristalar bulunur. Boşluk, bölmelere ya da kompartımanlara ayrılmıştır. Kristalar genellikle mitokondrinin uzun eksenini enine bölecek biçimde uzanırlar.
Mitokondrinin çift zarlı yapısının keşfedilmesiyle birlikte, mitokondriyal ultrastrüktürel araştırmaların öncüleri, mitokondriyal iç zarın organizasyonu için farklı modeller öne sürdüler. Öne sürülen üç model şunlardır:
- Bölme modeli: Palade’ye (1953) göre, mitokondriyal iç zar, kristal içi boşluğa doğru geniş açıklıklara sahip, bölme benzeri bir şekilde kıvrımlıdır. Bu model çoğu ders kitabına girmiş ve uzun süre kabul görmüştür.
- Septa modeli: Sjöstrand (1953), iç zar tabakalarının matriks boyunca septa (septumun çoğulu) gibi uzandığını ve matriksi birkaç ayrı bölmeye ayırdığını öne sürmüştür.
- Krista bağlantı modeli: Daems ve Wisse (1966), kristaların, krista bağlantıları (CJ’ler) olarak adlandırılan ve oldukça küçük çaplarla karakterize edilen tübüler yapılar aracılığıyla iç sınır zarına bağlı olduğunu öne sürmüştür. 1990’ların ortalarında bu yapılar elektron mikroskobu tomografisi ile yeniden keşfedilmiş ve bu sayede günümüzde genel olarak kabul gören bu modelin ortaya çıkmasını sağlamıştır.
