Lazanya, geniş ve düz makarna yapraklarının sos, peynir ve çeşitli dolgu malzemeleriyle katmanlar hâlinde hazırlanmasıyla yapılan İtalyan mutfağına ait bir yemektir. Yaygın olarak fırında pişirilir. Kullanılan malzemeler bölgesel tariflere göre değişir; ragù, domates sosu, beşamel sos, ricotta, mozzarella ve parmesan bunlar arasındadır.
İtalyancada lasagna tekil, lasagne ise çoğul biçimdir. Yemek için İtalya'nın güneyinde lasagna, kuzeyinde ise lasagne adı kullanılır.
Sözcüğün kökenine ilişkin farklı açıklamalar bulunmaktadır. Bir açıklama, adı Latincede pişirme kabı anlamına gelen lasanum sözcüğüne bağlar. Online Etymology Dictionary, bu sözcüğün Antik Yunancadaki ayaklı kap veya tencere altlığı anlamındaki lasanon sözcüğünden geldiğini belirtir. Diğer bir açıklama ise adı, laganon olarak bilinen Antik Yunan yassı ekmeğiyle ilişkilendirir.
Lazanya, İtalyan mutfağının eski makarna yemeklerinden biridir ve Orta Çağ edebiyatında anılmaktadır. Erken tariflerde makarna, tereyağı, peynir ve baharat kullanılmış; bazı tariflerde makarna et suyunda pişirilmiştir. Domates soslu modern biçiminin ise 19. yüzyılda ortaya çıktığı düşünülmektedir.
Et sosu, makarna yaprakları ve beşamelin katmanlar hâlinde kullanıldığı modern lazanya biçiminin Emilia-Romagna bölgesinde geliştiği kabul edilir.
Lazanya hazırlanırken makarna yaprakları, sos ve dolgu malzemeleri bir fırın kabına dönüşümlü katmanlar hâlinde yerleştirilir. Tarife göre katmanlarda et sosu, peynir, beşamel veya başka malzemeler kullanılır; ardından yemek fırında pişirilir.
Hazırlama yöntemleri ve malzemeler bölgelere göre farklılaşır. Bazı tariflerde birden fazla peynir türü veya et ürünü kullanılırken, vejetaryen çeşitlerde etin yerini ıspanak, biber ve kabak gibi sebzeler alabilir.
İtalya'da lazanyanın farklı bölgesel çeşitleri bulunur.
| Çeşit veya bölge | Başlıca özellikleri |
|---|---|
| Lasagne alla bolognese | Bolonya ile ilişkilendirilen bu biçimde makarna yaprakları, Bolonya usulü ragùya benzeyen bir et sosu ve beşamel kullanılır. |
| Napoli usulü lazanya | Küçük köfteler, ricotta, mozzarella ve dilimlenmiş haşlanmış yumurta içerebilir. |
| Cenova usulü lazanya | Sos olarak pesto kullanılır. |
| Vejetaryen lazanya | Et yerine ıspanak, biber veya kabak gibi sebzeler kullanılabilir. |
Lasagne verdi adı verilen yeşil makarna yapraklarının hamuruna ıspanak katılır.
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki lazanya tarifleri, çeşitli uyarlamalarla birlikte, çoğunlukla Napoli usulü lazanyanın özelliklerini taşır.
Türkiye'de yayımlanan 2026 tarihli bir vaka çalışmasında, İstanbul'daki bir üniversitenin 137 gastronomi öğrencisinin rahatlatan yemek (comfort food) tercihleri incelenmiştir. Lazanya, katılımcıların belirttiği yemekler arasında yer almıştır.
