Mateo Valero | |
|---|---|
Mateo Valero (2014) | |
| Doğum | Mateo Valero Cortés 6 Ağustos 1952 Alfamén, Zaragoza, İspanya |
| Vatandaşlık | İspanyol |
| Eğitim | Madrid Telekomünikasyon Mühendisliği Yüksek Okulu (1974) Barselona Teknik Üniversitesi (doktora, 1980) |
| Tanınma nedeni | Vektör işlemciler, sırasız yürütüm, çoklu iş parçacıklı ve VLIW mimarileri; Barselona Süper Bilgisayar Merkezi |
| Ödüller | IEEE Fellow (2000) ACM Fellow (2002) Eckert-Mauchly Ödülü (2007) Seymour Cray Bilgisayar Mühendisliği Ödülü (2015) Charles Babbage Ödülü (2017) |
| Kariyeri | |
| Dalı | Bilgisayar mimarisi, yüksek başarımlı hesaplama |
| Çalıştığı kurumlar | Barselona Teknik Üniversitesi Barselona Süper Bilgisayar Merkezi |
Mateo Valero Cortés (d. 6 Ağustos 1952, Alfamén, Zaragoza), İspanyol bilgisayar mühendisi. Barselona Teknik Üniversitesi'nde (UPC) 1983'ten beri Bilgisayar Mimarisi Bölümü'nde profesördür ve İspanya'nın ulusal süper bilgisayar merkezi olan Barselona Süper Bilgisayar Merkezi'nin (BSC-CNS) kuruluşundan beri yöneticisidir. Vektör işlemciler, sırasız yürütüm, çoklu iş parçacıklı işlemciler ve çok uzun buyruk sözcüklü (VLIW) mimariler üzerindeki çalışmalarıyla tanınır. 2007'de Eckert-Mauchly Ödülü'nü, 2015'te Seymour Cray Bilgisayar Mühendisliği Ödülü'nü, 2017'de IEEE Computer Society'nin Charles Babbage Ödülü'nü almıştır.
Valero 6 Ağustos 1952'de Zaragoza iline bağlı Alfamén kasabasında doğdu. Madrid'deki Telekomünikasyon Mühendisliği Yüksek Okulu'ndan (ETSIT) 1974'te telekomünikasyon mühendisi olarak mezun oldu ve doktorasını 1980'de Barselona'daki ETSIT'te, Katalonya'nın teknik üniversitesi UPC bünyesinde telekomünikasyon alanında tamamladı. Kendi anlatımına göre doktora tezi yerel ağlar üzerineydi, ama asıl ilgisi bilgisayar tasarımıydı. Tezini sunduktan sonra, yeni kurulan Bilişim Fakültesi'ne Stanford doktoralı Şilili Tomás Lang'ın yanında geçti ve bilgisayar mimarisi üzerine çalışmaya başladı.
Doğduğu kasaba Alfamén onu 1998'de "sevgili evladı" (Hijo Predilecto) ilan etti ve Valero'nun da öğrenim gördüğü kasabanın tek ilkokulu daha sonra onun adını aldı.
Valero 1974'ten beri UPC'de ders vermektedir; 1983'te Bilgisayar Mimarisi kürsüsünü alarak profesör oldu. Bilgisayar Mimarisi Bölümü'nün başkanlığını dört dönem (1983-84, 1986-87, 1989-90 ve 2001-2005), Bilişim Fakültesi'nin dekanlığını 1984-85'te yürüttü. Fransa'da ENSIMAG'da ve Kaliforniya Üniversitesi, Los Angeles'ta konuk öğretim üyesi olarak bulundu.
Barselona'da yüksek başarımlı hesaplama alanında kurulan bir dizi araştırma merkezinin başını çekti: Barselona Avrupa Koşutluk Merkezi (CEPBA, 1990), Katalan Hesaplama ve İletişim Merkezi (C4, 1995-2000) ve CEPBA-IBM Araştırma Enstitüsü (CIRI, 2000-2004).
Valero, Avrupa'da yüksek başarımlı gömülü mimariler ve derleyiciler üzerine çalışan araştırmacıları bir araya getiren HiPEAC ağını kurdu ve ilk HiPEAC projesinin koordinatörlüğünü yürüttü. Avrupa Birliği'nin Altıncı Çerçeve Programı'ndan desteklenen bir mükemmeliyet ağı (Network of Excellence) olarak kurulan ilk proje 1 Eylül 2004'te başladı ve dört yıl sürdü; 2008'den beri ağın koordinatörlüğünü Koen De Bosschere yürütmektedir.
Ağ, ilk yıldönümünü gömülü sistemler için ileri bilgisayar mimarisi ve derleme konulu ACACES yaz okuluyla kutladı; ilk HiPEAC konferansı 17-18 Kasım 2005'te Barselona'da toplandı. Her yıl düzenlenen ACACES ağın ana eğitim etkinliği, HiPEAC konferansı ise başlıca bilgi paylaşım ortamı hâline geldi; konferans bugün düzenli olarak 500'ü aşkın araştırmacıyı bir araya getirir. Adını bugün High Performance, Edge And Cloud computing olarak açan ağ, 2.500'ü aşkın uzmanı birbirine bağlamaktadır. ACM, 2012'de Valero'ya verdiği Distinguished Service Award'ın gerekçesinde HiPEAC'i, BSC ile birlikte, onun liderliğini üstlendiği girişimler arasında anmıştır.
2004'te İspanya Eğitim Bakanlığı, Katalonya hükümeti (Generalitat de Catalunya) ve UPC, Barselona'da ulusal bir süper bilgisayar merkezi kurma girişimini başlattı; merkez 2005'te resmen kuruldu. Valero merkezin kuruluşundan beri yöneticisidir. Katalan gazetesi El Periódico, 2024'te onu BSC'nin ve MareNostrum 5'e uzanan süper bilgisayar kuşağının "babası" olarak niteledi ve ilk "Yılın Barselonalısı" (Barceloní de l'Any) ödülünü ona verdi.

Merkezin simgesi olan MareNostrum süper bilgisayarının ilk sürümü, İspanya hükümeti ile IBM arasında Mart 2004'te imzalanan bir anlaşmayla kuruldu; 42,35 teraflop hesap kapasitesiyle Avrupa'nın en hızlı bilgisayarları arasına girdi. Sonraki sürümler 2006'da 94,21 teraflopa, 2012-2013'te 1,1 petaflopa ve 2017'de 13,9 petaflop tepe başarıma ulaştı. İlk dört sürüm Barselona'daki eski Torre Girona şapelinin içine kurulmuştu; MareNostrum 5 ise merkezin yeni binasına yerleştirildi ve 21 Aralık 2023'te açıldı. Yeni sürümün tepe başarımı 314 petaflopun üzerindedir. Kasım 2021'de açılan 12.000 metrekarelik yeni merkez binasında 530 BSC çalışanı bulunuyordu; 2025'te merkezin kadrosu 1.400 araştırmacıya ulaşmıştı.
BSC, Avrupa'nın kendi işlemcilerini geliştirmeyi amaçlayan girişimlerde de yer alır. Avrupa İşlemci Girişimi'nin (EPI) RISC-V tabanlı hızlandırıcısında kullanılan Vitruvius vektör işlem birimini Zagreb Üniversitesi ile birlikte geliştirdi ve yüksek başarımlı hesaplamada Avrupa'nın RISC-V tabanlı yongalar geliştirmesini hedefleyen DARE projesinin yöneticiliğini üstlendi.

Valero'nun araştırmaları, yüksek başarımlı bilgisayarlara ağırlık veren bilgisayar mimarisi üzerinedir: işlemci düzenlemesi, bellek hiyerarşisi, ara bağlantı ağları, sayısal algoritmalar, derleyiciler, başarım değerlendirmesi ve çok çekirdekli işlemciler için çalışma zamanını gözeten mimariler. Ödül gerekçelerinde öne çıkan katkıları vektör, çoklu buyruk başlatımlı, çoklu iş parçacıklı ve VLIW mimarilerindedir.
Roger Espasa ve James E. Smith ile birlikte vektör işlemcilere sırasız yürütümü uygulayan bir mimari önerdi ve vektör mimarilerinin geçmişini, bugününü ve geleceğini değerlendiren bir çalışma yayımladı. Eckert-Mauchly Ödülü'nün gerekçesinde vektör hesaplama alanındaki katkıları "temel" olarak nitelenmiştir.
Buyruk düzeyinde koşutluğu artırmaya yönelik çalışmaları arasında, VLIW işlemcilerde döngüleri zamanlarken yazmaç ihtiyacını azaltan "Swing Modulo Scheduling" yöntemi ve yazmaç öbeğini birden çok bankaya bölerek büyük öbeklerin erişim süresini ve enerjisini düşürmeyi amaçlayan düzenlemeler vardır. Binlerce buyruğu aynı anda işlem hâlinde tutabilen "kilo-buyruk işlemciler" (kilo-instruction processors) önerisi, bellek erişim gecikmesini gizlemek için sırasız yürütüm penceresini çok büyütmeyi hedefler. Eşzamanlı çoklu iş parçacıklı (SMT) işlemcilerde iş parçacıkları arasındaki kaynak paylaşımını devingen olarak denetleyen yöntemler de geliştirdi. Farklı yerellik türlerine göre ayarlanmış birden çok önbellekleme stratejisi kullanan veri önbelleği önerisi, Uluslararası Süper Hesaplama Konferansı'nın (ICS) 25. yılında en etkili makaleleri arasında yeniden basıldı.
Zaragoza Üniversitesi'nin fahri doktora gerekçesine göre önerileri Cray, Intel, Compaq, NEC, IBM, HP, Equator, Convex ve Tera gibi şirketlerin işlemci ve derleyici tasarımlarını etkilemiştir. 2003-2005 yıllarında Intel ile gelecek çoklu buyruk başlatımlı işlemciler için yazmaç öbeği düzenlemeleri, eşzamanlı çoklu iş parçacıklı işlemciler için işletim sistemleri, farklı çekirdekleri gözeten çoklu iş parçacığı ve kilo-buyruk işlemciler üzerine ortak projeler yürütmüştür. Intel'in Distinguished Research Fellow unvanını taşır.
2012'de Avrupa Araştırma Konseyi'nin ileri araştırmacı hibesini (ERC Advanced Grant) aldı. "Riding on Moore's Law" (RoMoL) adlı proje 1 Nisan 2013 ile 31 Mart 2018 arasında BSC'de yürütüldü ve 2,36 milyon avro Avrupa Birliği katkısı aldı. Proje, çok çekirdekli işlemcilerin karmaşıklığını programcıya yansıtmak yerine koşut mimariyi daha yüksek bir soyutlama düzeyinde ele almayı önerdi: mimarinin bir bölümü yazılımda bir çalışma zamanı sistemi olarak, geri kalanı donanımda gerçeklenecek, görevler de çoklu buyruk başlatımlı işlemcilerin buyrukları yönetmesine benzer biçimde yönetilecekti. Hedeflenen yapı, iş parçacığı düzeyinde ve veri düzeyinde koşutluğu birlikte kullanmak için vektör hızlandırıcılarla birleştirilmiş verimli bir çok çekirdekli mimariydi.
700'den fazla makale yayımlamış ve 600'ü aşkın konferans konuşması yapmıştır. Bilgisayar mimarisinin önde gelen konferansları, en az sekiz makalesi olan araştırmacıları en çok yayın yapanlar listelerinde (İngilizce: Hall of Fame) toplar. Bu listelere göre Valero'nun ISCA'da 18, MICRO'da 19 ve HPCA'da 17 makalesi vardır. ISCA'da birer kez genel başkan ve program başkanı olarak görev almıştır. DBLP bibliyografya veritabanına göre bunlara ek olarak Uluslararası Süper Hesaplama Konferansı'nda (ICS) 31, PACT'ta 27 ve IEEE Transactions on Computers dergisinde 20 yayını, ASPLOS'ta da bir makalesi vardır.
IEEE Computer Society ve ACM ödüllerinin gerekçeleri, Valero'nun katkılarını hem teknik hem de kurumsal yönden anar. Eckert-Mauchly Ödülü, dünya çapında bir bilgisayar mimarisi araştırma merkezi kurmadaki liderliği, vektör hesaplama ve çoklu iş parçacığı alanlarındaki temel katkıları ve buyruk düzeyinde koşutluğa getirdiği yeni yaklaşımlar için verildi. Harry H. Goode ve Seymour Cray ödülleri vektör, sırasız yürütümlü, çoklu iş parçacıklı ve VLIW işlemci mimarilerine temel katkıları gerekçe gösterdi. Charles Babbage Ödülü koşut hesaplamaya yaptığı parlak teknik katkıları, doktora öğrencilerine danışmanlığını ve Avrupa'da son derece verimli bir araştırma ortamı kurmasını anarak 31 Mayıs 2017'de IPDPS konferansında verildi.
| Yıl | Ödül | Veren kurum |
|---|---|---|
| 2000 | IEEE Fellow | IEEE |
| 2002 | ACM Fellow (vektör, çoklu buyruk başlatımlı ve VLIW mimarilerinin tasarımına katkıları için) | ACM |
| 2002 | Intel Distinguished Research Fellow | Intel |
| 2007 | Eckert-Mauchly Ödülü | ACM ve IEEE Computer Society |
| 2008 | ICT European Programme "Hall of Fame" (1983-2008'in en etkili 25 Avrupalı bilişim araştırmacısından biri) | Avrupa Komisyonu |
| 2009 | Harry H. Goode Anma Ödülü | IEEE Computer Society |
| 2012 | ACM Distinguished Service Award | ACM |
| 2015 | Seymour Cray Bilgisayar Mühendisliği Ödülü | IEEE Computer Society |
| 2015 | Euro-Par Achievement Award | Euro-Par |
| 2017 | Charles Babbage Ödülü | IEEE Computer Society |
Bunlara ek olarak IEEE Fellow unvanını taşır. Bilgisayar mimarisinin üç önde gelen konferansının, en az sekiz makalesi olan araştırmacıları toplayan en çok yayın yapanlar listelerinde yer alır: ISCA'da 18, MICRO'da 19 ve HPCA'da 17 makalesiyle üç listenin de üyesidir. La Vanguardia 2024'te 60'tan fazla uluslararası ödül aldığını yazmıştır.
| Yıl | Ödül | Veren kurum |
|---|---|---|
| 1997 | Rey Jaime I Temel Araştırma Ödülü | Fundación Premios Rey Jaime I |
| 2001 | Julio Rey Pastor Ulusal Araştırma Ödülü (matematik ve bilgi ve iletişim teknolojileri) | İspanya hükümeti |
| 2006 | Leonardo Torres Quevedo Ulusal Araştırma Ödülü (mühendislik) | İspanya hükümeti |
| 2008 | Aragon Ödülü (Premio Aragón) | Aragon hükümeti |
| 2016 | Creu de Sant Jordi | Generalitat de Catalunya |
| 2018 | Aztek Kartalı Nişanı (Orden Mexicana del Águila Azteca) | Meksika hükümeti |
| 2024 | La Vanguardia Yenilik ve Bilim Ödülü | La Vanguardia |
| 2024 | Yılın Barselonalısı (Barceloní de l'Any) | El Periódico |
| 2025 | İnsani Değerler ve Bilgi Ödülü | Heraldo de Aragón |
Aztek Kartalı Nişanı, Meksika'nın bir yabancıya verdiği en yüksek nişandır; tören Barselona'daki Meksika Başkonsolosluğu'nda yapıldı. Katalonya hükümeti Creu de Sant Jordi'yi bilgisayar mimarisi alanındaki çalışmaları için verdi.
Valero, 1 Aralık 1994'te kurulan İspanya Kraliyet Mühendislik Akademisi'nin (Real Academia de Ingeniería) kurucu üyelerindendir. 2005'te İspanya Kraliyet Bilimler Akademisi'nin, 2012'de Meksika Bilimler Akademisi'nin muhabir üyeliğine seçildi. 2009'da Avrupa Akademisi'nin (Academia Europaea) bilişim bölümüne üye seçildi ve 21 Ocak 2010'da Barselona Kraliyet Bilimler ve Sanatlar Akademisi'ne (RACAB) asıl üye olarak girdi.
Valero'ya fahri doktora unvanı veren üniversiteler şunlardır: