Fırıldak Galaksisi

Fırıldak Galaksisi
Fırıldak Galaksisi
Kaynak: NASA/ESA
Gözlem verisi (Dönem J2000)
TakımyıldızBüyük Ayı
Sağ açıklık (α)14sa 03dk 12,6s
Dik açıklık (δ)+54° 20′ 57″
Galaksi sınıfıSAB(rs)cd
Görünür kadir (V)8,3
Görünür kadir (B)8,2
Yüzey parlaklığı (SB)14,6
Boyut28,8′ × 26,9′
Özellikler
Grup veya kümeM101 Grubu
Kırmızıya kayma (z)0,000804 ± 0,000007
Helyo dikey hız(241 ± 2) km/s
Mesafe21,6 ± 0,28 Mly
(6,644 ± 0,087 Mpc)
Yarıçap85.000 Iy
Keşif
Pierre Méchain (1781)
Katalog belirtmeleri
M 101 • NGC 5457 • GC 3770 • IRAS 14013+5435 • Arp 26 • h 1744 • MCG +9-23-28 • PGC 50063 • UGC 8981 • VV 344 • VV 456 • Kara 610
  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam

Fırıldak Galaksisi (ayrıca Messier 101 veya NGC 5457 olarak da bilinir), Büyük Ayı yönünde yaklaşık olarak 21 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan ve karşıdan görünen bir sarmal galaksidir.

Pierre Méchain tarafından 27 Mart 1781 tarihinde keşfedilmiş ve Charles Messier, konumunu doğrulayarak kataloğuna eklemiştir.

28 Şubat 2006'da NASA ve ESA, Hubble Uzay Teleskopuyla bu zamana kadar olan en büyük ve detaylı Fırıldak Galaksisi fotoğraflarını yayımladı. Fotoğraf, 51 ayrı pozdan ve ayrıca yer temelli fotoğraflardan oluşmaktadır.

Keşfi

Galaksiyi keşfeden Pierre Méchain onu "Çoban'nın sol eli ile Büyük Ayı'nın kuyruğu arasında, 6 ila 7 dakika çapında, yıldızsız, çok karanlık ve oldukça büyük bir bulutsu" olarak tanımlamış ve "[optik ağ] (retikül) aydınlatıldığında ayırt etmek zor" demişti.

William Herschel ise 1784 yılında bu galaksinin birkaç galaksi arasında yer aldığını yazarak, "... 7, 10 ve 20 fit [odak uzaklığına sahip] yansıtıcı teleskoplarım çözülmesi mümkün olan benekli bir bulutsuluk gösterdiler; bu yüzden şimdiki teleskobumun, belki de oluştuklarını düşündüğüm yıldızları görünür hale getireceğini umuyorum." demişti.

Lord Rosse 19. yüzyılın ikinci yarısında 72 inç çapındaki Newton yansıtıcısıyla galaksiyi gözlemledi. Sarmal yapıyı ayrıntılı olarak not eden ve birkaç çizim yapan ilk kişi oldu.

Galaksi dürbün veya küçük bir teleskopla tespit edilebilse de, sarmal yapıyı kamerasız bir teleskopla gözlemlemek için oldukça büyük bir alet, çok karanlık bir gökyüzü ve düşük güçlü bir göz merceği gerekir.

Yapısı ve gözlem bilgileri

Fırıldak Galaksisi. Kaynak: Scott Anttila.

M101, boyutları Samanyolu kadar olmasına karşın kütlece sadece onun 10'da biri kadardır. Gökyüzünde geniş bir yer kaplamasına karşın, sönüklüğü nedeniyle dürbünle seçmek zor olabilir. Bunun için, dürbününüzü sabit bir yere dayamalı ya da üç ayak üzerine yerleştirerek kullanırsanız, bu galaksiyi gözleyebilirsiniz.

Yoldaş galaksiler

M101'e yoldaş beş tanınmış galaksi vardır: NGC 5204, NGC 5474, NGC 5477, NGC 5585 ve Holmberg IV. M101 ve uydu galaksiler arasındaki kütleçekim etkileşimi, büyük sarmal yapısının oluşumunu tetiklemiş olabilir. M101'in kütleçekim etkisi, muhtemelen uydu galaksi olan NGC 5474'ün yapısını bozmuş olabilir. M101 ve diğer komşu galaksiler büyük ihtimalle M101 Grubu'nu oluşturmaktadır.

Süpernova

24 Ağustos 2011'de, M101'de başlangıçta PTF 11kly olarak adlandırılan bir Tip Ia süpernovası, 'SN 2011fe' keşfedildi. Süpernova, keşifte görsel büyüklüğü 17.2 idi ve zirvede 9.9 büyüklüğüne ulaştı. Bu, M101'de kaydedilen dördüncü süpernovaydı. İlki 'SN 1909A', Ocak 1909'da Max Wolf tarafından keşfedildi ve 12.1 büyüklüğe ulaştı. 'SN 1951H', Eylül 1951'de 17,5 büyüklüğe, 'SN 1970G' ise Ocak 1970'te 11,5 büyüklüğe ulaştı. 10 Şubat 2015'te, Fırıldak Gökadası'nda M101 OT2015-1 olarak bilinen parlak kırmızı bir nova keşfedildi.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ↑ R. W. Sinnott, editor (1988). The Complete New General Catalogue and Index Catalogue of Nebulae and Star Clusters by J. L. E. Dreyer. Sky Publishing Corporation and Cambridge University Press. ISBN 0-933-34651-4.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "NASA/IPAC Extragalactic Database". NGC 5457 için sonuçlar. 14 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2006.
  3. 1 2 "Revised NGC Data for NGC 5457". Object: NGC 5457 (*). SEDS. 8 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2011.
  4. ↑ "HubbleSite - NewsCenter - Hubble's Largest Galaxy Portrait Offers a New High-Definition View (02/28/2006) - Introduction". 15 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2009.
  5. 1 2 Hartmut Frommert. "Messier 101". SEDS Messier Database. 24 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2018.
  6. ↑ "M 101". Messier Objects Mobile — Charts, Maps & Photos. 11 Ekim 2016. 1 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2018. (İngilizce)
  7. 1 2 A. Sandage, J. Bedke (1994). Carnegie Atlas of Galaxies. Washington, D.C.: Carnegie Institution of Washington. ISBN 0-87279-667-1.
  8. ↑ R. B. Tully (1988). Nearby Galaxies Catalog. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-35299-1.
  9. ↑ P. Fouque, E. Gourgoulhon, P. Chamaraux, G. Paturel (1992). "Groups of galaxies within 80 Mpc. II - The catalogue of groups and group members". Astronomy and Astrophysics Supplement. Cilt 93. ss. 211-233. 13 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi12 Ekim 2020.
  10. ↑ A. Garcia (1993). "General study of group membership. II - Determination of nearby groups". Astronomy and Astrophysics Supplement. Cilt 100. ss. 47-90. 13 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi12 Ekim 2020.
  11. ↑ G. Giuricin, C. Marinoni, L. Ceriani, A. Pisani (2000). "Nearby Optical Galaxies: Selection of the Sample and Identification of Groups". Astrophysical Journal. Cilt 543. ss. 178-194. doi:10.1086/317070. 21 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi24 Mart 2009.
  12. ↑ Nugent, Peter; ve diğerleri. (24 Ağustos 2011). "Young Type Ia Supernova PTF11kly in M101". The Astronomer's Telegram. 3581: 1. Bibcode:2011ATel.3581....1N. 1 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi25 Ağustos 2011. (English)
  13. ↑ Nugent, Peter; ve diğerleri. "Supernova Caught in the Act". 17 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2011. (English)
  14. ↑ Hartmut Frommert; Christine Kronberg (15 Eylül 2011). "Supernova 2011fe in M101". 15 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2011. (English)
  15. ↑ Stoyan, Ronald Atlas of the Messier Objects, Cambridge University Yayınları 2008, sayfa 329 (English)
  16. ↑ "Transient object followup reports". Central Bureau for Astronomical Telegrams. 22 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2020. (English)

Dış bağlantılar