Mikofaj

Mikofaj veya yaygın bilimsel adıyla mikovirüs, mantar hücrelerini enfekte eden ve bu hücreler içinde replike olan virüslere verilen isimdir. İlk kez 1962 yılında Agaricus bisporus (kültür mantarı) üzerinde yapılan çalışmalarda tespit edilmişlerdir. Çoğu mikovirüs, konakçısı olan mantara belirgin bir zarar vermeden "latent" (uyku hali) olarak yaşamını sürdürse de, bazıları mantarın büyümesini ve patojenliğini (hastalık yapma yeteneğini) ciddi oranda etkileyebilir.

Genel Özellikler

Mikofajların büyük çoğunluğu, genetik materyal olarak çift sarmallı RNA (dsRNA) taşır; ancak son yıllarda tek sarmallı RNA (ssRNA) ve tek sarmallı DNA (ssDNA) içeren türler de keşfedilmiştir.

Bu virüslerin en sıra dışı özelliği, hücre dışı (extracellular) bir fazlarının bulunmamasıdır. Yani mikovirüsler, diğer virüslerin aksine bir hücreden çıkıp havadan veya sudan geçerek başka bir hücreye "enjeksiyon" yapmazlar. Bunun yerine mantarların çiftleşmesi (plazmogami) veya hif birleşmesi (anastomoz) yoluyla doğrudan sitoplazmik temasla yayılırlar.

Hipovirülans ve Tarımsal Önemi

Viroloji dünyasında mikofajların en heyecan verici etkisi hipovirülans fenomenidir. Bazı mikovirüsler, enfekte ettikleri patojen mantarın bitkilere zarar verme yeteneğini (virülansını) azaltır.

Bunun en klasik örneği, kestane kanserine neden olan Cryphonectria parasitica mantarıdır. Bu mantarı enfekte eden bir mikovirüs (CHV1), kanserin yayılmasını durdurarak ağaçların hayatta kalmasını sağlamıştır. Bu durum, mikovirüslerin tarımda "biyolojik kontrol ajanı" olarak kullanılma potansiyelini doğurmuştur.

Sınıflandırma

Mikofajlar, Uluslararası Virüs Taksonomisi Komitesi (ICTV) tarafından çeşitli ailelere ayrılmıştır. Başlıca aileler şunlardır:

Partitiviridae: Küçük, iki parçalı dsRNA genomuna sahip virüsler.
Totiviridae: Bölünmemiş tek parça dsRNA genomu içerirler.
Hypoviridae: Kapsid (protein kılıf) içermeyen, zar benzeri yapılarla çevrili RNA virüsleridir.

Evrimsel Bakış Açısı

Mikofajların evrimi, konakçıları olan mantarlar ile milyonlarca yıllık bir "birlikte evrim" (co-evolution) sürecini yansıtır. Hücre dışı formlarının olmaması, bu virüslerin mantar hücrelerine tamamen bağımlı ve uyumlu hale geldiğini göstermektedir. Hatta bazı filogenetik analizler, mikofajların bitki virüslerinin atası olabileceğine veya bu iki grubun çok eski bir ortak atadan türediğine dair hipotezleri desteklemektedir. Özellikle mantar-bitki etkileşimleri (mikoriza gibi) sırasında virüslerin konakçı değiştirdiği ve bu süreçte hücre dışı bir kılıf evrimleştirdiği düşünülmektedir.

Kaynakça

↑ Ghabrial, S. A., & Suzuki, N. (2009). "Viruses of Plant Pathogenic Fungi". Annual Review of Phytopathology.
↑ Pearson, M. N., et al. (2009). "A review of antiviral immune responses in fungi". Molecular Plant Pathology.
↑ Nuss, D. L. (2005). "Hypovirulence: Mycoviruses at the analysis of fungal virulence". Current Opinion in Microbiology.
↑ Milgroom, M. G., & Cortesi, P. (2004). "Biological Control of Chestnut Blight with Hypovirulence: A Critical Analysis". Annual Review of Phytopathology.
↑ Ghabrial, S. A., et al. (2015). "ICTV Virus Taxonomy Profile: Totiviridae". Journal of General Virology.
↑ Pearson, M. N., et al. (2009). "A review of antiviral immune responses in fungi". Molecular Plant Pathology, 10(1), 115-126.
↑ Koonin, E. V., et al. (2015). "The Big Bang of picorna-like virus evolution revisited". Nature Reviews Microbiology, 13(12), 773-784.
↑ Roossinck, M. J. (2011). "The good viruses: viral mutualistic symbioses". Nature Reviews Microbiology, 9(2), 99-108.

[1] Ghabrial, S. A., & Suzuki, N. (2009). "Viruses of Plant Pathogenic Fungi". Annual Review of Phytopathology.

[2] Pearson, M. N., et al. (2009). "A review of antiviral immune responses in fungi". Molecular Plant Pathology.

[3] Nuss, D. L. (2005). "Hypovirulence: Mycoviruses at the analysis of fungal virulence". Current Opinion in Microbiology.

[4] Milgroom, M. G., & Cortesi, P. (2004). "Biological Control of Chestnut Blight with Hypovirulence: A Critical Analysis". Annual Review of Phytopathology.

[5] Ghabrial, S. A., et al. (2015). "ICTV Virus Taxonomy Profile: Totiviridae". Journal of General Virology.

[6] Pearson, M. N., et al. (2009). "A review of antiviral immune responses in fungi". Molecular Plant Pathology, 10(1), 115-126.

[7] Koonin, E. V., et al. (2015). "The Big Bang of picorna-like virus evolution revisited". Nature Reviews Microbiology, 13(12), 773-784.

[8] Roossinck, M. J. (2011). "The good viruses: viral mutualistic symbioses". Nature Reviews Microbiology, 9(2), 99-108.