Nevado Sajama

Nevado Sajama
Yükseklik6.542 m (21.463 ft)
Çıkıntı2.428 metre (7.966 ft)
Yalıtılma732,99 kilometre (455,46 mi)
Koordinatlar18°06′29″G 68°52′59″B / 18.10806°G 68.88306°B / -18.10806; -68.88306
ÜlkeBolivya
SıradağBatı sıradağları (And Dağları)
Bolivya üzerinde Nevado Sajama
Nevado Sajama
Nevado Sajama
Nevado Sajama - Bolivya içindeki konumu

Nevado Sajama, Bolivya'nın en yüksek dağı olan, 6.542 metre yüksekliğinde sönmüş bir yanardağdır. Oruro departmanının Sajama ilinde, Sajama Millî Parkı içinde yer alır. Birkaç lav domu üzerinde gelişen stratovolkandan oluşur. Son patlamasının Pleistosen'de veya Holosen'de gerçekleşmiş olabileceği düşünülür, ancak kesin tarih bilinmez.

Zirvesi buz örtüsüyle kaplıdır. Yamaçlarında Polylepis tarapacana ağaçları 5.000 metrenin üzerine çıkar ve dünyanın en yüksek orman alanlarından birini oluşturur.

Coğrafya ve jeomorfoloji

Sajama, Şili sınırına yaklaşık 18,6 kilometre uzaklıktadır. Güneydoğusunda Cholcani, çevresinde biçim olarak benzer Pomerape bulunur. Sajama köyü batı eteğinde, Caripe kuzeydoğuda, Lagunas ise güneybatıdadır.

Bolivya'da And Dağları, Altiplano'nun ayırdığı iki ana kola bölünür. Sajama, platonun batısında, Batı sıradağlarının önünde yer alır. Çevresine göre yaklaşık 2,2 kilometre yükselir ve zirvesi 6.542 metreye ulaşır. Konik yapının zirvesinde buzla dolu bir krater bulunduğunu belirten kayıtlar vardır, ancak bütün kaynaklar kraterin varlığını doğrulamaz.

Doğu yamaçlarında Patokho, Huaqui Jihuata ve Phajokhoni vadileri bulunur. Buzul aşındırmalı vadiler, morenler, kaya buzulları, alüvyon yelpazeleri ve yamaç döküntüleri dağın başlıca yer şekilleridir. Morenler özellikle buzulların kollara ayrıldığı alt yamaçlarda belirgindir.

Dağda bofedal adı verilen sulak alanlar vardır. Tomarapi, Sicuyani, Huaythana ve Sajama nehirleri dağın çevresini boşaltır. Akarsular sonunda Lauca Nehri'ne ve Salar de Coipasa kapalı havzasına ulaşır.

Jeoloji

Sajama, Nazca levhasının Güney Amerika levhasının altına dalmasıyla oluşan Orta Volkanik Bölge'nin parçasıdır. Bölgedeki yanardağlar eski ignimbritlerin üzerinde gelişmiş ve fay sistemleri tarafından denetlenmiştir.

Ana stratovolkan, merkezden dışa yayılan lav ve piroklastik ürünlerden oluşur. Güneydoğuda lav domları ve akıntıları oluşturan ikincil merkezler bulunur. Bunların dağılımı ışınsal dayklarla ilişkili görünür. Dağ, daha sonraki ürünlerle büyük ölçüde örtülmüş eski bir kaldera içinde yükselir. Çevresindeki dairesel yapı, yaklaşık 2,7 milyon yıllık Lauca-Pérez ignimbritinin kaynağı olabilir.

Argon-argon tarihlendirmesi, Sajama'dan 679.000 yıllık bir yaş vermiştir. Son patlama zamanı bilinmez. Batı eteğindeki Junthuma Nehri boyunca sıcak su kaynakları ve yüksek sıcaklıklı jeotermal sistem bulunur. Volkanik kayaçlarda eski fümerol etkinliğinin izleri görülür.

Kayaçlar andezitten riyodasite uzanır. Ana yapı çoğunlukla hornblend ve piroksen içeren andezitlerden oluşur. Fenokristaller arasında ojit, biyotit, olivin, ortopiroksen, plajiyoklaz ve kuvars da bulunur. Potasyum bakımından zengin kalk-alkalen seri, kabuksal malzemenin katılması, fraksiyonel kristallenme ve magma karışımı süreçleriyle açıklanır.

İklim

Sajama yerleşiminde yıllık ortalama sıcaklık yaklaşık 4,3 °C, yağış yaklaşık 327 milimetredir. Günlük sıcaklık farkı 40 °C'ye yaklaşabilir. Dağ, batıdaki kurak hava rejimi ile doğudan gelen daha nemli hava arasında yer alır. Güney yarımküre yazında doğu rüzgârları nem taşır ve sağanaklarla gök gürültülü yağışlar oluşur. Kışın kurak batı rüzgârları baskındır, ancak zaman zaman şiddetli kar yağışı görülebilir.

Bitki ve hayvanlar

Çevrede puna çayırları yaygındır. 4.000 metrenin altında çalılar, 4.000-4.800 metre arasında otlar ve daha yukarıda dona dayanıklı Azorella ile çeşitli otsu bitkiler baskınlaşır. Su biriken çukurlarda turbalık ve bofedaller gelişir. Hayvanlar arasında kuşlar, vikunyalar, viskaşalar ve fareler bulunur. Fareler 5.221 metreye kadar gözlenmiştir.

Polylepis tarapacana toplulukları yaklaşık 5.200 metreye ulaşarak dünyanın en yüksek ağaç sınırlarından birini oluşturur. Ağaçlar genellikle beş metreden alçaktır ve suya erişebildikleri yerlerde dağınık biçimde yetişir. Ormanların küçülmesinde insan etkisiyle iklim değişikliğinin göreli payı kesin değildir. Bu ormanların korunması, 1939'da Sajama Millî Parkı'nın kurulmasının başlıca nedenlerinden biridir.

Buzullar

Yaklaşık 5.600 metrenin üzerinde geniş buz örtüsü bulunur. Bölgenin önemli buzullara sahip en güneydeki dağlarından biridir. Zirveden 1997'de iki buz karotu alınmıştır. Yerel Aymara topluluğunun dağ tanrılarına ilişkin kaygıları nedeniyle sondajdan önce dinî bir tören yapılmıştır. Erime suyunun bir bölümü yeraltına sızarak yanardağdan uzakta yeniden yüzeye çıkar.

Geçmişte Sajama ve komşularındaki buzullar daha geniş alan kaplamıştır. En dıştaki buzul şekilleri Geç Son Buzul Maksimumu'na, ara konumdakiler ise Orta Holosen'e bağlanır. Kaya buzulları yaklaşık 4.800 metrenin üzerinde de görülür.

Kültür ve tarih

Sajama, çevredeki topluluklar için kutsal bir dağdır. Sözlü anlatılardan birinde Illimani'nin Mururata'nın başını kesmesiyle Sajama'nın oluştuğu söylenir. Başka anlatılar, Pomerape ve Parinacota'yı Sajama'nın çocukları olarak betimler. Tacora ile Sajama arasındaki rekabet de yerel efsanelere konu olmuştur.

Dağda mezar yapıları, savunma alanları ve patikalarla birbirine bağlanan yaklaşık 40 arkeolojik yer saptanmıştır. Çoğu batı ve kuzey eteklerde bulunur. Bazı alanlarda seramik kalıntıları ele geçmiştir.

1946'daki ikinci tartışmasız tırmanış sırasında bir dağcı kaybolmuş ve cesedi bulunamamıştır. Ağustos 2001'de Sajama köylüleri ile Bolivyalı dağ rehberlerinden oluşan iki takım, yüksekliğin fiziksel etkinliği bütünüyle engellemediğini göstermek amacıyla zirvede futbol maçı yapmıştır. Ekim 2018'de dolaşıma giren 50 bolivianoluk banknotun arka yüzünde Sajama yer alır.

Galeri