Yazımı ve basımı
Gonçarov, Oblomov'u yazmayı ilk olarak 1840'ların ortasında ilk romanı olan A Common Story’yi yazmasından az zaman sonra düşündü. 1849’da kısa bir hikaye olarak edebi dergi Sovremennik’de yayımlanan “Bitmeyen bir romandan bir bölüm: Oblomov’un Rüyası”nı yazdı. Gonçarov tam o sırada romanını yazmaya başlamıştı ve Oblomov on yıl sonra “Oblomov’un Rüyası” bölüm 9 kısım 1'de olacak şekilde yayımlandı.
Oblomov olacak karakter aslen el yazımı olarak Gonçarov tarafından yazılan Maikovs dergisinde "Likhaia bolest”in içinde baş kahraman olarak ortaya çıkmıştır. Nikon Ustinovich Tiazhelemko ya da Oblomov öncesi Oblomov, Rusça’da “ağır” (tiazhelyi) ve “hareket edişi yavaş” (tiazhel na pod"em) anlamlarını anımsatan kelimelere dayanan ismi ile tembel fakat sevecen bir adam olarak gözükmüştür. Oblomov üzerindeki çalışma "Oblomov'un Rüyası"nın basımından birkaç yıl sonrasına kadar devam etmiş ama ilk kez Gonçarov'un annesinin ölümüyle ve sonrasındaysa askeri fırkateyn Pallas'ın dünya dolaşma seferine katılma kararıyla kesintiye uğramıştır. Pallas, Ağustos 1854'te Rusya'nın doğusundaki seferini tamamladığında, Gonçarov yaklaşık altı ayını daha Sibirya'ya alışmaya ve St. Petersburg'a dönüş yolculuğuna harcadı. Uzun yolculuğu sırasında yazar Oblomov üzerinde doğrudan çalışmamış olsa da, ailesine ve dostlarına gönderdiği birçok mektupta romandan bahsetmesi, eser üzerinde düşünmeye devam ettiğini göstermektedir. Şubat 1855'te yeniden yazmaya başlamaya çalıştı; ama gecikmelerini ve yazamamasını yorgunluk, hız kaybı ve yeni emek isteyen işine bağladı. 1857 yazında Marienbad'da yalnız kaldığı sırada ise büyük bir ilham ve coşkuyla Oblomov'u yeniden yazmaya başladı. Ağustos ayının sonuna gelindiğinde roman tamamlanmıştı. Sonraki yılı, romanın 14 Ocak 1859'da Otechestvennye Zapiski'de yayınlanmaya başlanmasına kadar metni gözden geçirerek ve düzelterek geçirdi.
1862'de romanın yeni bir basımı yayımlandı ve bu basımda Gonçarov tarafından yapılan çeşitli değişiklikler yer aldı. Sonraki yıllarda da romanın farklı basımları oldu ama tarihçiler hangi versiyonun orijinal olarak kabul edilmesi gerektiği hakkında hala tartışmaktadır.
İçerik özeti
Roman ana karakter, İlya İlyiç Oblomov’un hayatı etrafında döner. Oblomov yüksek orta halli ve Rusya’nın on dokuzuncu yüzyıl toprak sahibi bir soylusunun oğludur. Oblomov’un en belirgin özelliği hayata karşı olan tembel tutumudur. Oblomov, günlük işlerini yatağından yöneterek bu özelliğini bir sanat biçimine dönüştürür.
Kitabın ilk kısmı Oblomov’u bir sabah yatağında bulunmasıyla başlar. Malikanesinin yöneticisi, Oblomovka’da mali durumunun kötüleştiğini ve bazı önemli kararlar almak için ziyaret etmesi gerektiğini açıklayan bir mektup alır ama Oblomov kırlara birkaç kilometrelik yolculuk bir yana odasından zar zor çıkabiliyordur.
Uyuduğu sırada gördüğü rüya Oblomov’un Oblomovka’daki yetiştirilişini su yüzüne çıkarır. Onu ailesi sürekli tatiller, geziler ve önemsiz nedenlerle okuldan alıyor ve hiçbir zaman çalışması veya ev işleri yapması gerekmiyordur. Buna karşılık Alman bir baba ve Rus bir anneden dünyaya gelmiş olan arkadaşı Andrey Ştoltz, katı ve disiplinli bir çevrede yetişmiş; kararlı ve çalışkandır.
Ştoltz, Oblomov’u Bölüm 1'in sonunda ziyaret eder ve onu sonunda uykusundan uyandırır. Hikâye ilerledikçe Ştoltz Oblomov’u Olga adında genç bir kadınla tanıştırır ve ikisi birbirine aşık olur. Fakat Oblomov’un ilgisizliği ve ilerleme korkusu çok büyüktür ve düğünlerini ertelemeye ve işlerini düzene sokmaktan kaçınmaya devam edeceği açık olduğundan Olga nişanlarını iptal eder.
Oblomov, "arkadaşları" Taranteyev ve ev sahibinin kardeşi Ivan Matveyevich tarafından defalarca dolandırılır ve Ştoltz her seferinde hasarı geri almak zorunda kalır. Son seferinde Taranteyev ve İvan Matveyeviç kırsal mülkten elde ettiği tüm gelirden ona şantaj yapmalarıyla bir yıldan fazla süren bir yoksulluk içinde yaşamaya başlar ta ki Ştoltz'un durumu keşfetmesine ve İvan Matveyeviç'in müdürüne bildirmesine kadar. Bu sırada Olga Rusya'yı terk eder, Paris'i ziyaret eder ve burada sokakta Ştoltz ile karşılaşır. İkili kendilerini aşık olmuş bulur ve sonunda evlenirler.
Ancak Oblomov bile en az bir an öz hakimiyet ve amaç olmadan hayatını geçiremezdi. Taranteyev'in davranışı sonunda dayanılmaz bir düşüşe ulaştığında, Oblomov onunla yüzleşir, onu tokatlar ve sonunda onu evden kovar. Ölümünden bir süre önce Oblomov, karısına onu dünyaya getirmek için son bir girişimde bulunmaya söz vermiş olan Ştoltz tarafından ziyaret edilir. Bu ziyaret sırasında Ştoltz, Oblomov'un dul ev sahibesi Agafya Matveyevna ile evlendiğini ve Ştoltz'dan sonra Andrey adında bir çocuğu olduğunu keşfeder. Ştoltz artık Oblomov'u düzeltmeyi umamayacağını anlar ve oradan ayrılır. Oblomov hayatının geri kalanını ikinci bir Oblomovka'da geçirir ve çocukken bakıldığı gibi Agafya Matveyevna tarafından bakılmaya devam eder. Agafya Matveyevna onun sevdiği yemekleri hazırlar, ev işleri ile ilgilenir ve Oblomov'un tek bir endişe verici düşünceye sahip olmamasını sağlar.
O zamana kadar Oblomov çoktan kaderini kabul etmiştir ve konuşması sırasında ölümünün gerçek sebebi olarak "Oblomovotis"ten bahseder. Oblomov nihayet sonsuza kadar uyuma dileğini yerine getirerek uykusunda ölür ve Ştoltz ölümü üzerine oğlu Andriyuşa'yı evlat edinir.
