Parnassos

Parnassos
*Parnassus*
Grekçe: Παρνασσός
	Parnassos; Parnassus Türkiye haritasındaki konumu
Konum	Parlasan, Şereflikoçhisar, Ankara,; Türkiye
Bölge	Kapadokya
Koordinatlar	39°3′16.020″K 33°35′12.952″D / 39.05445000°K 33.58693111°D
Tür	Yerleşim yeri
Tarihçe
Kurucu	Eustathios
Kuruluş	MS 469-470
Devir(ler)	Roma, Bizans
Sit ayrıntıları
Kazı tarihleri	1993, 2010
Arkeologlar	Melih Arslan, Mehmet Sevim, Mehtap Türkmen, Aslı Şirin
dini veya dünya görüşü	Katolik Kilisesi
ülkesi	Türkiye
içinde bulunduğu idari birim	Ankara, Şereflikoçhisar, Parlasan
konum koordinatları

Parnassos veya Parnassus (Grekçe: Παρνασσός), Kuzey Kapadokya bölgesinde, Kızılırmak’ın (Halys) sağ kıyısında yer alan antik bir kenttir. Yerleşim, adını yakınlarında kurulduğu ya da üzerine yaslandığı tepeden almıştır. Antik yol ağı üzerinde, Ancyra (Ankara) ile Archelais (Aksaray) arasında stratejik bir konumda yer almaktaydı.

Antik kente ait sit alanı günümüzde Ankara'nın Şereflikoçhisar ilçesine bağlı Parlasan (eski adı Değirmenyolu) köyü sınırları içerisinde yer alır. Köyün hemen yanında yer alan bir tümülüs Kale Höyük olarak da bilinir.

Tarihçe

Antik kentin bulunduğu bölgedeki insan yerleşiminin tarihinin Hititler'e kadar dayandığı öngörülse de, Parnassos'un en parlak dönemini Roma İmparatorluğu devrinde yaşadığı ve kent tarihine dair en kesin bilgilerin de yine bu döneme ait kaynaklarda yer aldığı bilinir.

Roma harita ve metinlerinde günümüz Parlasan Mahallesi ve civarı "Parnassos" olarak isimlendirilmiştir. Bu kentin Constantinopolis'ten başlayıp Nicaea, Ancyra, Tatta Limne, Tarsos ve Antiocheia güzergahı doğrultusunda Judaea'ya kadar uzanan kutsal yol üzerinde önemli bir durak olduğu bilinir.

Geç Roma Dönemi’nde Cappadocia Tertia (Üçüncü Kapadokya) eyaleti sınırları içerisinde yer alan Parnassos, Doğu Roma (Bizans) idari ve dinsel hiyerarşisinde Konstantinopolis Patrikhanesi'ne bağlı Mocissus (Mokissos / Aksaray) Metropolitliği’nin suffragan (bağlı) piskoposluk merkezlerinden biri olacak derecede önem kazanmıştır.

Parnassos Piskoposluğu'nun tarihsel süreçte görev yapmış pek çok ruhbanı dönemin kroniklerinde ve konsil kayıtlarında (episkopal listeler) belgelenmiştir:

Pancratius: Serdika Konsili’ni terk ederek Philippopolis’te (günümüzde Filibe / Plovdiv, Bulgaristan) toplanan ve ayrılıkçı Ariusçu görüşleri savunan muhafazakar/Arianizan grupta yer almış sapkın bir piskopostur.
Ipsius ve Ecditius: Kapadokya’nın Mazaca (Kayseri) kentinde görev yapan ve Kilise Babaları arasında sayılan Aziz Basileios’un (Büyük Basileios) mektuplarında adı geçen piskoposlardır.
I. Eustachius (Eustathios): Otuz yılı aşan uzun piskoposluk dönemi boyunca dönemin en kritik konsil ve sinodlarında aktif rol oynamıştır. 431 yılındaki Birinci Efes Konsili’ne katılarak ilan edilen iman bildirgesine karşı çıkmış; 448’de Konstantinopolis Patriği Flavianus tarafından monofizit/anti-Nestoryan görüşleriyle tanınan Archimandrit Eutyches’i mahkûm etmek üzere toplanan sinodda yer almıştır. 451 yılındaki Kadıköy (Kalkedon) Konsili’ne de iştirak eden Eustathios; 458 yılında İskenderiye Patriği Proterios’un Kıpti bir güruh tarafından katledilmesi üzerine Kapadokya piskoposlarının Bizans İmparatoru Trakyalı I. Leo'ya yazdığı ortak mektubu imzalamış ve 459 yılı civarında Patriğin (Aziz) Gennadios önderliğinde simoniye (dinsel makamların para karşılığı satılması) karşı çıkartılan sinodal kararnameye mühür vurmuştur.
Pelagius: 536 yılında Patriğin (Mena) davetiyle Anthimus’un mahkûm edilmesi amacıyla Konstantinopolis’te toplanan sinoda katılmıştır.
II. Eustachius (Eustathios): 692 yılında sarayda gerçekleştirilen ve doğu kilise hukukunun şekillenmesinde rol oynayan Trullo Konsili’ne (Doğu kaynaklarında 'Quinisext' ya da 'Rahipler Konsili' olarak da bilinir) iştirak etmiştir.
Stephanus: 787 yılında ikonoklazm tartışmalarının odağındaki İkinci İznik Konsili’nde (Yedinci Ekümenik Konsil) hazır bulunmuştur.
Teognostus: 879-880 yıllarında Konstantinopolis’te düzenlenen ve Patriğin (I. Fotios) aklanarak makamına iadesini sağlayan konsile katılmıştır.

Parnassos Piskoposluğu, Doğu Roma İmparatorluğu’nun resmi piskoposluk listelerinde (Notitiae Episcopatuum) 13. yüzyılın sonlarına kadar varlığını korumuştur. Ancak, Anadolu’daki Selçuklu hakimiyetinin tesis edilmesi ve bölgedeki demografik/idari yapının değişmesiyle birlikte kademeli olarak önemini yitirmiş ve tarih sahnesinden çekilmiştir.

Keşif ve kurtarma kazıları

Bölgede 1991-2007 yılları arasında yol ve su çalışmaları ile kaçak kazılar nedeniyle ciddi tahribat yaşanmıştır. Bunun üzerine Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi, 2010 yılında Melih Arslan başkanlığında bir kurtarma kazısı başlatmıştır. Bu kazı, Parnassos antik kentinde gerçekleştirilen ilk bilimsel kazıdır. 2010 yılında, tarihi Tunç Çağı'na kadar dayandığı düşünülen bir höyükte kazı çalışmaları başlatılmış ve bu esnada Parnassos kentine ait kalıntılara rastlanılmıştır. İlk buluntular Roma dönemine ait büyük bir mozaik ve Grekçe bir yazıttan ibarettir. Prof. Dr. Thomas Drewbear tarafından tercüme edilen metne göre kentin Eustathios isimli bir piskopos tarafından inşa ettirildiği ve imar çalışmalarının Galatya takvimine göre 494 senesinde tamamlandığı bilgisine ulaşılmıştır. Bu da takriben MS 469–470 yıllarına tekabül etmektedir.

Kilise Mimarisi

Kazılar sonucunda zengin mozaiklerle kaplı bir yapı açığa çıkarılmıştır. Başlangıçta üç nefli bir bazilika olan yapı, daha sonra yan neflerin kapatılmasıyla bir salon kilisesine dönüştürülmüştür. Yapı; kuzeyde bir narteks, bir apsis ve çeşitli yan odalardan oluşmaktadır.

Mozaikler ve "Hayvan Cenneti" Tasviri

Kapadokya bölgesinde mozaik buluntuları oldukça nadirdir, bu nedenle Parnassos buluntuları büyük önem taşır. Kilisenin ana nefi, "figürlü halı" olarak adlandırılan yüksek kaliteli bir mozaikle kaplıdır. Mozaikte leopar, devekuşu, koyun, tavşan, dağ keçisi, geyik, tay, kuş, at, ördek ve boğa gibi çeşitli hayvanlar bitkisel ve geometrik bezemeler arasında tasvir edilmiştir. Bu sahneler, İncil'deki "cennet tasviri" veya "hayvanlar arasındaki barış" (İşaya 11:6-8) temasını simgelemektedir. Benzer motifler 5. yüzyılda Suriye ve Kilikya bölgelerinde yaygındır.

Kurucu Yazıtı ve Tarihlendirme

Ana nefin ortasında, yaklaşık 2,40 m çapında bir madalyon içerisinde Grekçe bir yazıt bulunmaktadır. Yazıtta şu isimler geçer:

Piskopos Eustathios: Kilisenin yapımını emreden kişi.
Diakon Krispos ve Okuyucu/Yönetici Longinos: İnşaattan sorumlu görevliler.
Tarih: Yazıt, inşa tarihini "494. yıl, 15. indiktion" olarak verir.

Araştırmacılar, bunun Actium Era'sına (MÖ 31/32) karşılık geldiğini ve kilisenin MS 462 yılında inşa edildiğini hesaplamışlardır.

Ayrıca, kazılarda İmparator Galerius (MS 305-311), II. Konstantin (MS 337-340) ve muhtemelen II. Theodosios dönemine ait gümüş ve bakır sikkeler de ele geçirilmiştir

Kentin hem kutsal hacı yolu üzerinde yer alması hem de bir piskoposluk merkezi olması, Parnassos'un antik dönemde oldukça önemli bir yerleşim yeri olduğuna işaret eder.

Kaynakça

↑ "Parnassos, Değirmenyolu – Digital Atlas of the Roman Empire". imperium.ahlfeldt.se. 29 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2026.
↑ "Parnassos • Konumu, Fotoğrafları ve Hakkındaki Bilgiler • Kültür Envanteri". Kültür Envanteri. 7 Aralık 2024. 30 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2026.
↑ "Parnassos, DeÄŸirmenyolu – Digital Atlas of the Roman Empire". imperium.ahlfeldt.se. 29 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2026.
1 2 Ersay Yüksel, Ayşe (2012). Çınar, Hüseyin; Müderrisoğlu, Fatih (Ed.). "Şereflikoçhisar Değirmenyolu (Parlasan) Köyü Hacı Ahmet Cami". Vakıflar Dergisi. 37 (37). Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü. ss. 225-226. ISSN 1011-7474. 10 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Şubat 2022.
1 2 3 4 Arslan, Melih; Pılhofer, Philipp; Yeğin, Yavuz (15 Kasım 2021). "Bischof Eustathios im Paradies: Eine Kirche und ihr Stifter im kappadokischen Parnassos". Gephyra (Almanca). 22: 1-14. doi:10.37095/gephyra.897665. ISSN 1309-3924. 29 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Temmuz 2026.
↑ "TKV1787_02 - Kale Höyük (Parlasan- Parnassos)". libdigitalcollections.ku.edu.tr. VEKAM Kütüphanesi ve Arşivi. 29 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2026.

[1] "Parnassos, Değirmenyolu – Digital Atlas of the Roman Empire". imperium.ahlfeldt.se. 29 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2026.

[2] "Parnassos • Konumu, Fotoğrafları ve Hakkındaki Bilgiler • Kültür Envanteri". Kültür Envanteri. 7 Aralık 2024. 30 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2026.

[3] "Parnassos, DeÄŸirmenyolu – Digital Atlas of the Roman Empire". imperium.ahlfeldt.se. 29 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2026.

[:0-4] 1 2 Ersay Yüksel, Ayşe (2012). Çınar, Hüseyin; Müderrisoğlu, Fatih (Ed.). "Şereflikoçhisar Değirmenyolu (Parlasan) Köyü Hacı Ahmet Cami". Vakıflar Dergisi. 37 (37). Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü. ss. 225-226. ISSN 1011-7474. 10 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Şubat 2022.

[:1-5] 1 2 3 4 Arslan, Melih; Pılhofer, Philipp; Yeğin, Yavuz (15 Kasım 2021). "Bischof Eustathios im Paradies: Eine Kirche und ihr Stifter im kappadokischen Parnassos". Gephyra (Almanca). 22: 1-14. doi:10.37095/gephyra.897665. ISSN 1309-3924. 29 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Temmuz 2026.

[6] "TKV1787_02 - Kale Höyük (Parlasan- Parnassos)". libdigitalcollections.ku.edu.tr. VEKAM Kütüphanesi ve Arşivi. 29 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2026.